Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Badanie hormonów tarczycy

Choroby tarczycy, z racji częstości ich występowania, to problem społeczny – szczególnie w grupie kobiet. Dlatego też główną rolę w ich diagnozowaniu odgrywa lekarz pierwszego kontaktu. Jego zadaniem jest wykrycie nieprawidłowości w funkcji tarczycy i odesłanie pacjenta do specjalisty endokrynologa w celu dalszej diagnostyki. Pomóc mają w tym przede wszystkim dokładnie zebrany wywiad oraz wyniki badań laboratoryjnych – w szczególności oznaczenie poziomu hormonów tarczycy. Lekarz pierwszego kontaktu ma do dyspozycji tylko jedno z całej puli badań hormonalnych tarczycy – poziom TSH. Jednak już to podstawowe badanie pozwala mu podejrzewać daną chorobę.

1. Hormony tarczycy

Hormony tarczycy

Rysunek przedstawia trójjodotyroninę, która jest najbardziej aktywnym hormonem tarczycy.

Tarczyca, podwzgórze i przysadka są ściśle ze sobą powiązane zależnościami hormonalnymi. Produkcja hormonów tarczycy odbywa się pod wpływem wydzielanego przez przysadkę mózgową, pod kontrolą podwzgórza, hormonu tyreotropiny (TSH). Tarczyca produkuje tyroksynę – T4, która przekształcana jest w T3, oraz trójjodotyroninę – T3. To właśnie trójjodotyronina jest właściwym hormonem pobudzającym metabolizm organizmu. Hormony te w dużej części istnieją we krwi jako formy związane z białkami transportującymi. Białka te mogą zaburzać wynik badania, więc lepiej jest prowadzić oznaczenia formy wolnej tych hormonów: fT3 i fT4. Produkcję tych hormonów w tarczycy wyzwala TSH (tyreotropina) – hormon wytwarzany w przysadce mózgowej. Jego wydzielanie jest hamowane na zasadzie ujemnej pętli sprzężenia zwrotnego przez hormony tarczycy (ściśle fT3). Dlatego przy nadmiarze hormonów tarczycy poziom TSH maleje, przy niedoborze – wzrasta. Badanie T3 i T4 (czyli hormony związane z białkami krwi) nie powinno być wykonywane, jako niewiele wnoszące.

W opinii specjalistów to właśnie TSH jest najczulszym wskaźnikiem mówiącym o wydzielaniu hormonów przez tarczycę i to od niego powinniśmy rozpocząć diagnostykę. W przypadku wyniku poniżej normy należy podejrzewać nadczynność tarczycy. Dzieje się tak, gdyż hormony tarczycy są i tak produkowane w nadmiarze i nie potrzeba dodatkowej stymulacji przez TSH.

2. Badania przy podejrzeniu choroby tarczycy

Zwykle nie ma potrzeby wykonywania od razu pełnej diagnostyki hormonalnej. Najpierw lekarz zleca zwykle oznaczenie TSH. Podwzgórze i przysadka mózgowa są bardzo czułe na zmiany stężeń hormonów tarczycy i nawet na niewielkie ich wahania odpowiadają wzrostem lub spadkiem wydzielania TSH. Kiedy okaże się, że wartość TSH nie mieści się w granicach normy, konieczne jest oznaczenie tzw. wolnych hormonów tarczycy, czyli wolnej trijodotyroniny (fT3), a przede wszystkim wolnej tyroksyny (fT4). Pozwala to na dokładną ocenę zaburzeń czynności tarczycy.

Zakresy wartości prawidłowych mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonywane było badanie. Dlatego zawsze powinny być one interpretowane w oparciu o podane na wydruku wyników normy. W poniższej tabeli przedstawione zostały jedynie orientacyjne wartości oznaczenia hormonów:

Hormon

Zakres normy

TSH

0,4-4,0 mIU/l

fT3

2,25-6 pmol/l (1,5-4 ng/l)

fT4

10-25 pmol/l (8-20 ng/l)

Oprócz wstępnej oceny czynności tarczycy, oznaczenie TSH jest przydatne także w kilku innych sytuacjach: w badaniach przesiewowych w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy wykonywanych u noworodków w pierwszych dniach życia, w ocenie skuteczności leczenia hormonami tarczycy oraz w ocenie efektów leczenia w nadczynności tarczycy.

3. Wyniki badań w nadczynności i niedoczynności tarczycy

Typowym odzwierciedleniem nadczynności tarczycy (wynikającej z choroby tarczycy) w badaniach hormonalnych jest stężenie TSH poniżej dolnej granicy normy oraz podwyższenie wartości fT4 lub fT3 i fT4 (bardzo rzadko podwyższone jest samo fT3). Sytuacja jest odwrotna w przypadku niedoczynności tarczycy, wówczas stężenie TSH przekracza górną granicę normy, a obniżone jest stężenie fT4.

Kiedy stężenie TSH przekracza górną granicę normy, a stężenie hormonów tarczycy utrzymuje się w granicach wartości prawidłowych, mówimy o tzw. subklinicznej niedoczynności tarczycy. Może być to pierwszy sygnał rozwijającej się choroby tarczycy (np. choroby Hashimoto). Analogicznie – obniżone TSH w połączeniu z prawidłowymi stężeniami hormonów tarczycy wskazuje na subkliniczną nadczynność tarczycy. Może być ona wstępem do każdej choroby przebiegającej z nadczynnością tarczycy, często jednak nie udaje się ustalić jej przyczyny.

4. Minusy badania TSH

Oznaczanie stężenia TSH nie jest niestety metodą pozbawioną wad. Podstawowym ograniczeniem jest tu fakt, że stężenie TSH w czasie zmienia się dość powoli. Z tego powodu badanie to nie nadaje się do powtarzanego co kilka dni monitorowania czynności tarczycy czy do oceny skuteczności leczenia. Dodatkowym minusem tego oznaczenia jest duża ilość wyników fałszywych (najczęściej zaniżonych). Przyczyny zaniżenia wyniku mogą być następujące: ciąża, zażywane leki, takie jak sterydy, preparaty przeciw chorobie Parkinsona, głodzenie oraz przewlekłe schorzenia – niewydolność krążenia, a nawet zaburzenia psychiatryczne. Sztucznie zawyżyć wynik mogą natomiast: choroby nadnerczy, okres zdrowienia po infekcjach oraz te same choroby przewlekłe (np. niewydolność krążenia).

Bibliografia

  • Szczeklik A., (red.), Choroby Wewnętrzne, Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2005.
  • Tomaszewski J.J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001.
  • Zgliczyński S. (red.), Choroby tarczycy, Urban & Partner, Wrocław 2001, ISBN 83-85842-38-1
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4
  • Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3
  • Dambro M.R. 5 minut konsultacji klinicznej, Urban & Partner, Wrocław 2006, ISBN 83-89581-97-3

Źródła zewnętrzne

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz, Lekarz Jakub Szaniawski,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Badanie hormonów tarczycy - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Badanie hormonów tarczycy
Badanie hormonów tarczycy

Badanie na tarczycę

Badania na tarczycę wykonuje się w diagnostyce schorzeń tego gruczołu wewnątrzwydzielniczego. Nadczynność lub niedoczynność tarczycy, choroba Hashimoto – to jedne z najczęściej występujących chorób tarczycy. W celu ich zdiagnozowania, oprócz...

Badanie hormonów tarczycy

Diagnostyka chorób tarczycy

Diagnostyka chorób tarczycy

Na rzetelną diagnostykę chorób tarczycy składa się rozmowa z lekarzem, badanie przedmiotowe, badania laboratoryjne, obrazowe i ewentualnie biopsja gruczołu. Wczesna diagnostyka chorób tarczycy jest niezwykle ważna. Im wcześniej wykryje się chorobę, tym...

Badanie hormonów tarczycy

Interpretacja wyników oznaczania hormonów tarczycy

Tarczyca to gruczoł, który wydziela i wytwarza do krwi hormony, tj.  tyroksynę - T4 i trójjodotyroninę - T3, i pobudza metabolizm organizmu. Z uwagi na dużą ilość współwystępowania tych hormonów wraz z białkami transportującymi, w organizmie...

Badania w łysieniu

Badanie hormonów tarczycy w kierunku łysienia

Tarczyca to narząd niezbędny do życia, odpowiedzialny za prawidłowy metabolizm organizmu. Czasami jednak zdarza się, że nie jest on przyczyną zdrowia, ale choroby. Zarówno niedoczy

Badania

Badanie hormonów płciowych

Badanie poziomu hormonów płciowych wykonuje się u kobiet w sytuacji różnego rodzaju zaburzeń cyklu menstruacyjnego, a także w przypadku związanych z tym trudności z zajściem w ciążę. Cały cykl miesięczny znajduje się pod kontrolą osi hormonalnej podwzgórze...

Badania

Badanie izotopowe tarczycy (scyntygrafia tarczycy)

Badanie izotopowe tarczycy pozwala uzyskać jej obraz, z którego lekarz może odczytać choroby tarczycy, tj. odszczepy pozagruczołowe, przerzuty nowotworowe. Badanie to polega na podaniu (doustnie lub dożylnie) izotopu promieniotwórczego, który wypełnia...

Antykoncepcja hormonalna

Dodatkowa dawka hormonów

Tabletki, zastrzyki i krążki hormonalne to jedna z najbardziej powszechnych i najbardziej skutecznych środków antykoncepcyjnych (ich skuteczność wynosi 99,7%). Ich działanie polega

Antykoncepcja awaryjna

Zwiększona dawka hormonów po zażyciu pigułki PO

Współżycie płciowe niesie ze sobą „ryzyko” ewentualnej ciąży. Pamiętajmy, że żadna metoda antykoncepcyjna nie daje 100% pewności. W życiu zdarzają się nieprzewidziane s

Zwyrodnienie plamki żółtej

Badanie Amslera

Test Amslera to badanie okulistyczne, wprowadzone w 1945 przez szwajcarskiego oftalmologa Marca Amslera, które pozwala ocenić jakość widzenia w obrębie dołka środkowego siatkówki.

Badania

Badanie zeza

Zez dość często występuje u niemowląt, które nie mają jeszcze w pełni wykształconego wzroku i zazwyczaj z czasem mija. Jednak rodzice powinni bacznie obserwować oczy swojego dziecka, ponieważ im wcześniej wykryta i leczona wada wzroku, tym większe szanse...