Deja vu

Weryfikacja merytoryczna:

Mgr Kamila Krocz - psycholog społeczny, autorka wielu publikacji dotyczących rozwoju osobistego oraz warsztatów z doradztwa zawodowego i komunikacji...

Termin „déjà vu” z języka francuskiego oznacza „już widziane” i jest to odczucie, że sytuacja przeżywana w danej chwili już się wydarzyła w przeszłości, ale z jednoczesnym przeświadczeniem, że to niemożliwe. Deja vu nie dotyczy konkretnego miejsca czy człowieka, a konkretnej chwili z życia, czasem nawet jesteśmy w stanie przewidzieć, co wydarzy się za chwilę. Deja vu to zjawisko, które pojawia się nagle i trwa bardzo krótko. Odmian deja vu jest wiele, np. deja visite (już tu byłem), deja pense (już pomyślane), deja senti (już odczuwane).

Co oznacza deja vu?

Załóżmy np., że wyjechaliśmy do Grecji na wakacje po raz pierwszy i siedzimy w lokalnej tawernie. Nagle wydaje nam się, że już kiedyś byliśmy w tym samym miejscu, w tych samych okolicznościach, z tymi samymi ludźmi. Albo, gdy jesteśmy na lotnisku z grupą przyjaciół, czekamy na odprawę, rozmawiamy na temat podróży i mamy wrażenie, że już tego doświadczyliśmy – ci sami znajomi, ten sam terminal, ten sam temat rozmów.

Zjawisko deja vu jest dość skomplikowane i istnieje wiele teorii na temat powstawania wrażenia deja vu. Stwierdzono naukowo, że aż 70% populacji zgłasza, że doświadczyło jakiejś formy deja vu. Niektórzy twierdzą, że zjawisko deja vu jest wspomnieniem poprzedniego wcielenia, inni, że zapamiętanym snem. Jeszcze inna grupa osób łączy deja vu ze zjawiskami paranormalnymi i aurą tajemniczości.

Najpopularniejsza teoria wyjaśniająca deja vu mówi o chwilowych zakłóceniach w pracy mózgu polegających na szybszym rejestrowaniu informacji przez jedną z półkul. Prawidłowo obie półkule współpracują ze sobą ciągle i natychmiastowo, co daje nam poczucie jedności. Każde najmniejsze opóźnienie (liczone w milisekundach) w pracy półkuli prawej powoduje podwójne rejestrowanie informacji przez półkulę lewą i powoduje podwójne widzenie, czyli deja vu. Teorie neurologiczne zwracają uwagę, że deja vu może mieć związek z padaczką skroniową.

Inna teoria w sposób bardziej znany z codzienności wyjaśnia, co to jest deja vu. Mówi mianowicie o magazynie wiedzy utajonej w mózgu człowieka, który pozostaje poza świadomością. Chodzi o to, że w czasie życia gromadzimy bardzo wiele informacji i znaczna ich część trafia do pamięci utajonej. Stąd czasem wydaje nam się, że daną sytuację czy wydarzenie znamy, ale nie jesteśmy w stanie określić skąd.

Naukowo dowiedziono, że najczęściej zjawisko deja vu przytrafia się osobom młodym, między 15. a 25. rokiem życia oraz podróżnikom. Osoby młode są w trakcie poznawania świata. Dociera do ich mózgu bardzo wiele nowych informacji i niekiedy nie nadążają z porównywaniem tego, co już było z tym, co nowe. Podobnie sytuacja się ma z osobami podróżującymi, którzy wciąż poznają nowe miejsca.

Dlaczego mamy deja vu?

Niekiedy zjawisko deja vu może być wynikiem przemęczenia i stresu. Po prostu mózg nie pracuje prawidłowo i daje znać, że czas zwolnić i odpocząć. Deja vu bywa też objawem groźnych chorób. Częste, silne i długotrwałe odczuwanie deja vu może być objawem uszkodzenia pewnych okolic mózgu (np. po wylewie), przejawem ataku epilepsji lub sygnałem choroby umysłowej, np. schizofrenii.

Zjawisko deja vu przytrafia się bardzo wielu osobom i z reguły nie jest objawem niczego groźnego. Jednak często towarzyszy mu uczucie niepokoju, co naukowcy tłumaczą jako strach przed brakiem kontroli nad samym sobą i swoimi myślami, uspokajając, że deja vu to coś nadzwyczajnego i powinno budzić raczej ciekawość niż strach.