Halucynogeny

Podstawowa cecha substancji halucynogennych to działanie psychomimetyczne (psycho- + gr. mimetikós – naśladujący), czyli powodujące objawy stanu halucynacji. Szacuje się, że istnieje około 2 tysiące halucynogenów, należących do różnych grup chemicznych pochodzenia roślinnego lub otrzymywanych syntetycznie. Halucynogeny prowadzą do zmian w świadomości, zniekształcają percepcję, generują omamy i zacierają granicę między „Ja” a światem zewnętrznym. Większość środków halucynogennych oddziałuje w mózgu na miejsca receptorowe, z którymi wiąże się neuroprzekaźnik serotonina. Do powszechnie zażywanych halucynogenów należą: meskalina (uzyskiwana z pewnego gatunku kaktusa), psylocybina (pozyskiwana z grzybów), LSD-25, PCP, czyli fencyklidyna oraz marihuana.

Rodzaje środków halucynogennych

Halucynogeny, albo inaczej psychodeliki, to dość niejednorodna grupa substancji psychoaktywnych. Część z tych środków zalicza się też do innych rodzajów narkotyków, np. kannabinoli albo psychostymulantów.

Bez względu na debaty klasyfikacyjne wszystkie środki halucynogenne wywołują omamy, zaburzenia świadomości i myślenia. Szybkość pojawiania się halucynacji, ich obraz i nasilenie oraz długość utrzymywania się efektów narkotycznych zależą od zażytej substancji halucynogennej. Do najbardziej popularnych halucynogenów należą środki przypominające budową chemiczną albo serotoninę, albo noradrenalinę. Wśród halucynogenów wyróżnia się:

• LSD – dwuetyloamid kwasu lizergowego, powszechnie nazywany kwasem; podaje się go w formie tabletek, żelu lub kolorowych karteczek nakładanych na język;
• DMT – dwumetylotryptamina;
• psylocybina – grzyby halucynogenne;
• psylocyna – pochodna tryptaminy;
• meskalina – alkaloid, pochodna fenyloetyloaminy;
• DOM – inaczej STP, pochodna amfetaminy;
• MDA – pochodna amfetaminy;
• MDMA – inaczej ecstasy, pochodna metamfetaminy;
• atropina i skopolamina – występują w roślinach, takich jak: lulek czarny, bieluń, wilcza jagoda, szałwia wieszcza;
• PCP – fencyklidyna, inaczej „anielski pył”;
• przetwory konopi indyjskich – marihuana, haszysz.

Działanie halucynogenów

Halucynogeny przyjmuje się doustnie (grzyby halucynogenne, LSD, PCP, meskalina itp.), pali się (DMT, PCP, meskalina itp.), inhaluje się (np. LSD-25) albo wstrzykuje (LSD, PCP, DMT itp.). Skutki przyjęcia środków są trudne do przewidzenia, gdyż efekty zależą od substancji psychoaktywnej, jej dawki, cech indywidualnych użytkownika, warunków zażywania narkotyków i postawy otoczenia wobec osoby przyjmującej. Osoby zażywające halucynogeny w stanie złego samopoczucia mogą przeżywać negatywne emocje w sposób spotęgowany. W jaki sposób środki halucynogenne oddziałują na organizm? Osoba doświadczająca skutków zażycia halucynogenów może, słuchając muzyki, poczuć nagle, że to ona sama ją generuje albo że muzyka pochodzi z jej wnętrza. Halucynogeny prowadzą do omamów, zmieniają percepcję środowiska zewnętrznego oraz świadomość zdarzeń zachodzących wewnątrz ciała.

Może pojawić się zmiana poczucia kształtów i barw, niewyraźne widzenie całości, wyczulenie na spostrzeganie kontrastów, wyostrzenie słuchu, wzmożona zmysłowość, poczucie obcości swojego ciała, euforia, wahania nastroju, poczucie wolniejszego upływu czasu, gonitwa myśli, spadek zdolności krytycznego myślenia. Jedni deklarują uczucie lekkości ciała, inni przeciwnie – ciężkość. Pojawiają się też omamy o różnej treści i dotyczące różnych analizatorów – wzrokowe, słuchowe, dotykowe. Halucynogeny wywołują iluzje, zaburzenia percepcji (czasu, odległości, położenia ciała itp.), zaburzenia pamięci i wnioskowania, mistyczne przeżycia religijne, urojenia o treści fantastycznej. Może pojawić się zjawisko synestezji – zlewania się wrażeń zmysłowych, np. widzenie skórą, słyszenie kolorów itp. Przyjmujący mogą relacjonować odczuwanie pływania ciała, lewitacji, wewnętrznego poczucia mocy.

Halucynogeny dają poczucie poszerzenia świadomości, snu na jawie, silne wahania nastroju – od depresji po euforię, depersonalizację, stany psychotyczne i dysocjacyjne – poczucie oderwania niektórych fragmentów osobowości, pozbawienia części ciała albo odseparowania od otoczenia. Do fizjologicznych oznak zażycia halucynogenów zalicza się:

• rozszerzenie źrenic,
• drżenie mięśni,
• wzmożenie odruchów ścięgnistych,
• skurcze żwaczy,
• wzrost temperatury ciała,
• ślinotok, mdłości albo suchość w ustach,
• wzrost ciśnienia krwi,
• przyspieszenie akcji serca,
• zaburzenia koordynacji ruchowej,
• wzmożoną potliwość,
• zimne stopy i dłonie,
• wymioty,
• zaburzenia snu.

Osoby pod wpływem środków halucynogennych mogą skarżyć się na ucisk w klatce piersiowej, mieć kłopoty z mówieniem (bełkotliwa mowa), wpadać w skrajne nastroje – raz płakać, panikować, by zaraz śmiać się bez powodu.

Uzależnienie od środków halucynogennych

Halucynogeny powodują uzależnienie psychiczne, tolerancja dla większych dawek narkotyku szybko narasta. Raczej nie obserwuje się uzależnienia fizycznego, chyba że halucynogeny przyjmuje się razem z innymi substancjami psychoaktywnymi, jak alkohol, THC czy leki nasenne. Uzależnieni od halucynogenów wykazują trudności w funkcjonowaniu społecznym. Nie radzą sobie w szkole, w pracy, nie potrafią porozumieć się z partnerem. Przewlekłe stany psychotyczne stopniowo wykluczają narkomana z codziennego życia. Stany ekstatyczne, urojenia o treści religijnej, posłanniczej, naprzemiennie z okresami lęku, paniki, obniżonego nastroju i dziwacznymi zachowaniami izolują uzależnionych od rzeczywistości, zamykając ich we własnym psychotycznym świecie przeżyć. W okresie abstynencji obserwuje się zmiany osobowości – tendencje do pseudofilozofowania, apatii, wahań nastroju, magicznego myślenia i ignorowania norm społecznych.

Nie zanotowano zatruć śmiertelnych LSD, ale przedawkowanie może skutkować ataksją, majaczeniem, pobudzeniem, drżeniem mięśni, drgawkami, gorączką i wahaniami ciśnienia. PCP w dawce 150-200 mg może spowodować śpiączkę lub zgon w wyniku zatrzymania oddechu. Przyjmowanie halucynogenów wiąże się zawsze z ryzykiem przeżycia tzw. bad tripów – złych podróży, w czasie których występują przykre przeżycia z napadami lęku, omamy i urojenia, pobudzenie ruchowe. W wyniku „złych podróży” dochodzi czasem do samookaleczeń, samobójstw, zabójstw, nieobliczalnych zachowań. Osoby są przekonane, że potrafią fruwać, zatrzymać własnym ciałem rozpędzony samochód, stają się agresywne itp. Halucynogeny, podobnie jak THC, wyzwalają „ukryte psychozy”. Niektórzy specjaliści donoszą o uszkodzeniach chromosomów pod wpływem LSD-25 oraz negatywnym wpływie narkotyków na rozwijający się płód.

Przy zachowaniu abstynencji mogą wykształcić się przewlekłe postaci zaburzeń psychicznych – zespół urojeniowy, zaburzenia depresyjne i tzw. flashbacki. Zespoły urojeniowe wymagają różnicowania ze schizofrenią paranoidalną. Nastrój depresyjny zwykle przebiega łagodnie. Dominuje obniżone samopoczucie, bezczynność, poczucie zmęczenia, utrata zainteresowań. Myśli samobójcze należą do rzadkości. Flashbacki, czyli krótkotrwałe nawroty objawów psychotycznych, mogą być stymulowane stresem, zmęczeniem, nagłym przejściem z jasnego do ciemnego pomieszczenia. Flashbacki pojawiają się jednak rzadziej niż u zażywających THC – tetrahydrokannabinol. Mimo braku oznak uzależnienia fizycznego (LSD nie zostaje włączony do procesów metabolicznych organizmu), środki halucynogenne są niewątpliwie niebezpieczne dla zdrowia i psychiki człowieka, szczególnie młodego, z niezintegrowaną osobowością – halucynogeny bowiem powodują rozpad ego.