Mutacje BRCA

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. Roczna zachorowalność wynosi ponad 10 tysięcy. Zagrożenie rośnie wraz z wiekiem, szczególnie po menopauzie. Bardziej narażone są kobiety, u których występował rak piersi w rodzinie (u krewnych I stopnia: matka, siostra), w szczególności, gdy zachorowalność wystąpiła w okresie przed przekwitaniem. Wiadomo, że około 95% nowotworów piersi zachodzi sporadycznie, w tym 5% jest uwarunkowana dziedzicznie.

Nowotwór piersi – mutacje genowe

Mutacje przy raku piersi zachodzą w genach supresorowych BRCA 1 i BRCA 2, których produkty białkowe uczestniczą w procesach naprawy DNA. Białko BRCA 1 jest negatywnym regulatorem cyklu komórkowego. W odpowiedzi na działanie czynników uszkadzających DNA blokuje replikację uszkodzonego DNA, umożliwiając w ten sposób proces naprawy. Białko BRCA 2 bierze bezpośredni udział w naprawie DNA, kontrolując funkcjonowanie głównego białka rekombinacyjnego RAD 51. W Polsce do badania genu BRCA 1 kwalifikują się kobiety chore na raka piersi lub raka jajników, a w przypadku niemożności zbadania osoby chorej do testu kwalifikowane są jej krewne pierwszego stopnia.

Badanie BRCA 1 i BRCA 2 pozwala wykazać, czy w genach tych istnieją mutacje powiązane z nowotworem piersi i jajników. U większości populacji mutacje takie nie występują i zgodnie z zaleceniem U.S. Preventive Service Task Force z września 2005 roku, oznaczeń BRCA nie wykonuje się jako badania przesiewowego u kobiet, u których w rodzinie nie ma historii nowotworów piersi lub jajników. Wykonanie testów BRCA konieczne jest u kobiet, których bliskie osoby chorowały na raka piersi. Jest to istotne, jeżeli nowotwór wystąpił w stosunkowo wczesnym wieku (poniżej 50. roku życia). Zaleca się również przeprowadzenie badań, jeśli wśród członków rodziny wystąpiły mutacje genów BRCA. Jeżeli w rodzinie wystąpiła szczególna odmiana mutacji BRCA 1 czy BRCA 2, to należy przebadać pozostałych członków rodziny w kierunku tej mutacji.

Analizę mutacji genu BRCA 1 prowadzi się na wyizolowanym DNA z limfocytów krwi obwodowej. Wyniki badania należy interpretować w oparciu o wywiad rodzinny. Onkolog powinien wyjaśnić pacjentowi znaczenie wyników oraz przedstawić możliwe opcje leczenia w celu zmniejszenia ryzyka, jak również opcje badań dla członków rodziny.

Wynik ujemny nie oznacza, że u pacjenta nie rozwinie się nowotwór piersi. Wskazuje jedynie na to, że pacjent nie jest narażony na wystąpienie dziedzicznego nowotworu piersi powiązanego z mutacją BRCA.

Wynik dodatni świadczy o tym, że pacjentka należy do grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia nowotworu złośliwego. W rodzinie, w której stwierdzono te same mutacje BRCA, nie każdy z jej członków zachoruje na nowotwór, a osoby dotknięte chorobą nie muszą zachorować w tym samym wieku. Ryzyko wystąpienia nowotworu piersi, u osób obarczonych mutacjami BRCA 1 i BRCA 2, może wahać się w granicach 36%-85%, a nowotworu jajników w granicach 16%-60%.