Czy Polacy powinni więcej płacić na ochronę zdrowia? Podatek od grzechu i ubezpieczenie pielęgnacyjne

Zespół ekspertów zajmujących się zdrowiem publicznym przygotował raport "Nowa architektura finansowania ochrony zdrowia w Polsce. Systemowa diagnoza i rekomendacje eksperckie". Jego prezentacja odbyła się 5 marca w siedzibie PAP. Podczas spotkania mówiono m.in. o konieczności zwiększenia wydatków na profilaktykę, które mogłyby pochodzić z tzw. podatku od grzechu.

"Podatek od grzechu" to umowne określenie dodatkowych danin nakładanych na produkty niekorzystne dla zdrowia, np. słodzone napoje. Jego zadaniem jest edukowanie konsumentów, że określone produkty nie powinny być stałym elementem diety. W Polsce taką rolę pełni opłata cukrowa. Czy jednak spełnia ona swoje zadanie?

– Gdy w 2021 roku rząd wprowadził opłatę cukrową, zobowiązał producentów nie tylko do ponoszenia dodatkowych kosztów, ale też do odpowiedniego oznaczania produktów – tłumaczy w rozmowie z WP abcZdrowie dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, współautorka raportu. Jak wyjaśnia ekspertka, opłata ta ma zachęcać firmy do zmiany składu produktów na mniej szkodliwy.

– Funkcjonowanie opłaty cukrowej w Polsce wskazuje, że jest to rozwiązanie sensowne – mówi Gałązka-Sobotka, zauważając, że Polacy piją mniej słodzonych napojów, a na rynku pojawiło się więcej produktów z obniżoną zawartością cukru.

Z drugiej strony dr Gałązka-Sobotka zaznacza, że ideą podatku od grzechu powinno być finansowanie działań profilaktycznych i edukacyjnych, służących przeciwdziałaniu otyłości i cukrzycy. – Niestety w Polsce środki te trafiają bezpośrednio do NFZ i najczęściej finansują świadczenia związane z już występującymi chorobami. To bardzo złe rozwiązanie – wskazała badaczka.

Zdaniem ekspertki fundusze te lepiej byłoby przeznaczyć na dofinansowanie zdrowych posiłków dla najuboższych rodzin oraz zapewnienie powszechnego dostępu do wody pitnej w szkołach. Zastąpienie słodkich napojów wodą mogłoby wyraźnie poprawić sytuację dzieci – obecnie aż jedna trzecia z nich zmaga się z nadwagą i otyłością, co drastycznie zwiększa ryzyko wystąpienia m.in. cukrzycy typu 2 czy chorób sercowo-naczyniowych.

Kolejnym wyzwaniem jest zapewnienie opieki osobom starszym wymagającym intensywnego wsparcia medycznego. Tutaj eksperci również proponują nowe rozwiązania fiskalne.

– Powinniśmy wprowadzić dodatkowe ubezpieczenie pielęgnacyjne – mówiła podczas konferencji dr hab. n. o zdr. Iwona Kowalska-Bobko z Uniwersytetu Jagiellońskiego. – Zeszły rok NFZ zakończył z deficytem przekraczającym 10 miliardów złotych, a w tym roku nikt nie wie, jak duża będzie ta luka. Na pewno nie stać nas na to, by z bazowej składki zdrowotnej finansować rosnące potrzeby w zakresie opieki długoterminowej – podkreśliła.

Badaczka podała przykład Niemiec i Japonii – krajów, które zdecydowały się na wprowadzenie takiej składki. W Niemczech płaci ją zarówno pracownik, jak i pracodawca, a jej wysokość zależy od liczby posiadanych dzieci. Osoba bezdzietna płaci wyraźnie więcej: składka dla niej wynosi nawet 4,2 proc., podczas gdy dla pracownika z pięciorgiem dzieci spada ona do 2,6 proc.

– Patrząc na kraje, które zderzyły się już z problemem szybkiego starzenia się społeczeństwa, powinniśmy rozpocząć dyskusję o ubezpieczeniu pielęgnacyjnym opłacanym również przez pracodawców – dodaje dr Gałązka-Sobotka.

Autorzy raportu zaznaczają jednak, że sama nowa składka nie rozwiąże problemu – konieczne jest stworzenie całej sieci usług dopasowanych do potrzeb seniorów.