Czym jest witamina A?

spis treści
rozwiń

Witamina A nazywana jest także retinolem, beta-karotenem, akseroftolem oraz prowitaminą A. Należy ona do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Pełni wiele funkcji w organizmie. Jest niezbędna do rozwoju i wzrostu organizmu, a także procesów rozrodczych. Niedobór witaminy A w diecie jest przyczyną zaburzenia widzenia (tzw. kurzej ślepoty) oraz zmian skórnych.

1. Rola witaminy A

Dotychczas odkryto trzy podstawowe funkcje witaminy A, ustalając niezbędność tylko niektórych jej form dla właściwego przebiegu procesów związanych z tymi funkcjami:

  • funkcje somatyczne, takie jak: wzrost, rozwój oraz różnicowanie tkanki nabłonkowej i kostnej, reprodukcję, tj. spermatogenezę,
  • rozwój łożyska i wzrost embrionu,
  • procesy widzenia.

Zobacz film: "Pochodne witaminy A - retinoidy"

Rozpuszczalna w tłuszczach witamina A jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania komórek całego organizmu. W organizmie występuje jako retinol i gromadzona jest głównie w tkance tłuszczowej oraz wątrobie. W organizmie człowieka witamina A może powstawać z prowitaminy A, czyli karotenu. Z jednej cząsteczki karotenu powstają dwie cząsteczki retinolu. Bez udziału tej witaminy niemożliwy byłby metabolizm białek i hormonów steroidowych. Jej właściwości powodują, że możliwe jest tworzenie rodopsyny - substancji, która umożliwia dobre widzenie. Jej brak powoduje tzw. "kurzą ślepotę", czyli niemożność widzenia po zmierzchu. Witamina A uczestniczy także w budowaniu naturalnej odporności organizmu oraz jest niezbędna do prawidłowego tworzenia szkliwa nazębnego.

Witamina A pełni wiele ważnych funkcji w organizmie:

  • wykazuje działanie antyoksydacyjne, które wynika z jej zdolności do usuwania wolnych rodników tlenowych,
  • uczestniczy w procesie widzenia, ponieważ wchodzi w skład barwnika siatkówki oka,
  • zapobiega wysychaniu i rogowaceniu nabłonka,
  • chroni przed rozwojem nowotworów jelit, prostaty, piersi i płuc,
  • jest niezbędna do regeneracji skóry, gojenia ran,
  • wywiera korzystny wpływ na funkcje rozrodcze organizmu: u mężczyzn na produkcję plemników, z kolei u kobiet zapobiega poronieniom oraz wchłonięciu zarodka w pierwszych tygodniach ciąży,
  • wzmacnia odporność, gdyż jest niezbędna do utrzymania ciągłości błon śluzowych przewodów: pokarmowego, oddechowego, moczowo-płciowego,
  • jest niezbędna w dojrzewaniu i różnicowaniu się komórek układu immunologicznego: neutrofili, monocytów, bazofili, eozynofili, limfocytów,
  • uczestniczy w procesie syntezy hormonów steroidowych.

1.1. Pochodne witaminy A

Retinoidy są przełomem w leczeniu trądziku. Do pochodnych witaminy A zalicza się: tretynoinę (kwas witaminy A), izotretynoinę ( kwas 13-cis witaminy A), adapalen i tazaroten. Kwas 13-cis witaminy A ma wielokierunkowy mechanizm działania. Działanie witaminy A na trądzik polega na normalizacji procesów złuszczania się w obrębie przewodów wyprowadzających gruczoły łojowe. Poza działaniem keratolitycznym i przeciwłojotokowym wywiera efekt przeciwzapalny oraz przeciwbakteryjny. Terapię można rozpocząć po wykluczeniu ciąży. Izotretynoinę należy stosować w dawce 0,5- 1,0 mg/kg/dobę do łącznej dawki przynajmniej 120 mg/kg masy ciała. Przy takim dawkowaniu terapia trwa ok. 4-7 miesięcy. W czasie leczenia trądziku, nie ma potrzeby stosowania dodatkowych leków na trądzik. Substancje te mają właściwości zmniejszania łojotoku i znaczne wysuszenie skóry. W razie potrzeby kurację należy powtórzyć po 6 miesiącach.

2. Zapotrzebowanie na witaminę A

Podstawowe zapotrzebowanie na witaminę A określane jest na bazie minimalnego dziennego spożycia tego składnika, zabezpieczającego przed objawami jego niedoborów (tzw. kurzej ślepoty, uszkodzenia spojówki dna oka) oraz umożliwia prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i kostnego. Zalecana ilość tej witaminy dla osób dorosłych to 1000 mcg na dobę, w przypadku dzieci jest to 400–700 mcg na dobę.

Osoby, które pracują przy komputerze, potrzebują większej ilości witaminy A. Jeżeli masz problemy z cerą bądź inne objawy niedoboru witaminy A, skontaktuj się z lekarzem lub udaj się do dermatologa.

3. Niedobór i nadmiar witaminy A

Brak witaminy A najczęściej objawia się:

Ze względu na fakt, iż witamina A rozpuszcza się w tłuszczach, bardzo łatwo można ją przedawkować, przyjmując przez długi czas duże dawki witaminy.

Hiperwitaminoza A objawia się:

3.1. Kurza ślepota

Niedobór witaminy A potocznie nazywa się kurzą ślepotą. Choroba ta, znana już w starożytności objawia się osłabieniem widzenia przy słabym świetle wskutek niedoboru czerwieni wzrokowej, tj. światłoczułego barwinka warunkującego widzenie po zmierzchu. Hipowitaminoza A może skutkować uszkodzeniem wzroku.

3.2. Znaczenie witaminy A dla kobiet

Niedobór witaminy A może mieć szczególnie nieprzyjemne konsekwencje dla kobiet i ich wyglądu zewnętrznego. Braki tej witaminy w organizmie powoduje bowiem, że włosy stają się kruche i łamliwe. Tracą połysk i brakuje im blasku. Ponadto niedobór witaminy A powoduje, że paznokcie szybko się łamią i są mało odporne na urazy. Brak retinolu zaznacza się także szorstką i nieprzyjemną w dotyku skórą.

3.3. Poród a nadmiar witaminy A

Nadmiar witaminy A w organizmie może mieć wpływ na ciążę i poród. Zdrowa dieta kobiety, która spodziewa się dziecka nie może doprowadzić do nadmiaru tej witaminy w organizmie, gdyż może to wywołać przedwczesną akcję porodową, a także być przyczyną powikłań podczas porodu.

4. Źródła witaminy A

Witamina A występuje głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Najlepszym jej źródłem jest tłuszcz rybi, zwany popularnie tranem. Stosunkowo duże jej ilości występują w produktach mlecznych oraz żółtkach jaj. Z kolei karoten występuje głównie w produktach roślinnych. Niewielkie jego ilości występują w mleku krów żywionych na pastwiskach oraz maśle. Najwięcej karotenu znajduje się w owocach i warzywach koloru czerwonego, pomarańczowego i zielonego, tj. w papryce czerwonej, czarnych porzeczkach, truskawkach, brokułach.

Tabela. Zawartość witaminy A i karotenu w wybranych produktach spożywczych.

Produkt Zawartość witaminy A [μg/100g] Produkt Zawartość karotenu [μg/100 g]
Mleko 3,2% 36 Mleko 3,5% 22
Śmietana 30% 249 Marchew 9938
Żółtko 770 Żółtko 578
Masło extra 814 Dynia 2974
Kurczak, tuszka 16 Brokuły 920
Wątróbki drobiowe 93 Morele suszone 7842
Makrela 100 Morele 1523

Witamina A oraz karoten są mało wrażliwe na temperaturę do 100°C, występującą podczas gotowania potraw. W wyższych temperaturach (np. podczas smażenia) ulegają zniszczeniu. Ponadto zarówno retinol, jak i karoten ulegają rozkładowi pod wpływem światła (promieniowanie UV) oraz w trakcie jełczenia tłuszczów.

5. Witamina A w kosmetykach

Witamina A w postaci preparatów stosowanych na skórę wnika w warstwę rogową naskórka, przyspieszając jego odnowę oraz różnicowanie keratynocytów. Ponadto bierze udział w podziałach komórek skóry. Poprawia nawilżenie skóry w wyniku wzmocnienia funkcji ochronnej naskórka i zmniejszenia utraty wody. Retinol zawarty w kremach wygładza i uelastycznia skórę, likwiduje drobne zmarszczki. Ponadto zmniejsza przebarwienia skóry, zwiększa syntezę kolagenu, dzięki temu skóra jest bardziej wytrzymała na uszkodzenia.

Witamina A pełni wiele ważnych funkcji w organizmie, dlatego należy ją codziennie dostarczać wraz z dietą, by zapewnić zdrowy i młody wygląd na długie lata.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!