Gwałtowny wzrost cukru po posiłku może się wiązać z wyższym ryzykiem choroby Alzheimera

Po sytym posiłku wielu z nas odczuwa chwilowy przypływ energii, a potem spadek sił. Naukowcy sugerują, że takie wahania poziomu cukru we krwi mogą mieć konsekwencje wykraczające daleko poza chwilowe zmęczenie.

Zgodnie ze świeżo przeprowadzonym badaniem, gwałtowne wzrosty poziomu glukozy po jedzeniu mogą wiązać się z wyższym ryzykiem rozwoju choroby Alzheimera. Analiza opublikowana w czasopiśmie "Diabetes, Obesity and Metabolism" ujawnia, że coraz więcej badań dowodzi, iż wysoki poziom cukru we krwi i insulinooporność mogą przyczyniać się do pogorszenia pamięci i innych funkcji poznawczych.

Jak zaznaczył w rozmowie z Health Arman Fesharaki-Zadeh, adiunkt psychiatrii i neurologii w Yale School of Medicine, wyniki te "wskazują na kluczowe znaczenie wczesnego wykrywania i monitorowania zaburzeń metabolicznych".

Związek między wahaniami poziomu cukru we krwi a chorobą Alzheimera jest znany od lat, jednak jego dokładny mechanizm wciąż nie był w pełni wyjaśniony. Badacze z University of Liverpool oraz innych ośrodków przeanalizowali dane genetyczne 357 883 osób w wieku 40-69 lat uczestniczących w projekcie UK Biobank - dużej brytyjskiej bazie danych biomedycznych. Ocenili poziom glukozy na czczo, insuliny oraz stężenie cukru we krwi dwie godziny po posiłku (czyli wskaźniki pokazujące, jak organizm radzi sobie z metabolizowaniem cukru).

Wykorzystując tak zwaną metodę "randomizacji mendelowskiej" naukowcy sprawdzili, czy te parametry wiążą się z ryzykiem demencji. Wyniki wykazały, że hiperglikemia poposiłkowa (wysoki poziom cukru po jedzeniu) była istotnie powiązana ze zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera. Osoby z wyższym poziomem glukozy po posiłku miały aż o 69% większe ryzyko jej rozwoju.

Jak zaznaczyła w komunikacie prasowym autorka badania Vicky Garfield, wykładowczyni epidemiologii genetycznej na University of Liverpool, odkrycie to może otworzyć drogę do nowych strategii zmniejszania ryzyka demencji u osób z cukrzycą. Jednocześnie Garfield podkreśliła, że zależność ta wymaga potwierdzenia w innych populacjach i grupach etnicznych. 

Wyniki badania wskazują na istnienie pewnej zależności, ale rodzą pytanie: w jaki sposób wysoki poziom cukru po posiłku może wpływać na mózg? Jak wyjaśnia Marilyn Tan, endokrynolożka i specjalistka chorób wewnętrznych ze Stanford Medicine, istnieje kilka możliwych mechanizmów.

Wcześniejsze badania sugerują, że hiperglikemia może sprzyjać odkładaniu się w mózgu beta-amyloidu, tj. białka ściśle związanego z rozwojem choroby Alzheimera. Podwyższony poziom cukru może również

• nasilać stres oksydacyjny,
• uszkadzać komórki nerwowe,
• wywoływać stan zapalny,
• zaburzać funkcjonowanie neuronów i mitochondriów.

Dodatkowo niekontrolowana cukrzyca i przewlekła hiperglikemia są powiązane z innymi schorzeniami zwiększającymi ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych, takimi jak: udar, demencja naczyniowa czy choroby serca. Często współwystępują też zaburzenia metaboliczne: otyłość, nadciśnienie i podwyższony poziom lipidów, które negatywnie wpływają na mózg.

- Mechanizmy leżące u podłoża tej zależności prawdopodobnie obejmują rozległe zaburzenia funkcji naczyń krwionośnych oraz ogólnoustrojowe uszkodzenia układu naczyniowego, które oddziałują zarówno na narządy obwodowe, jak i na mózg, zwiększając ryzyko udaru i demencji w przyszłości - wyjaśnił Fesharaki-Zadeh.

Wyniki badania mogą budzić niepokój, ale eksperci zwracają uwagę, że wiele zależy od codziennych nawyków. Kontrola poziomu cukru we krwi to nie tylko element leczenia cukrzycy, lecz także ważny aspekt profilaktyki chorób mózgu. Co istotne, na wiele czynników metabolicznych mamy realny wpływ.

Zdaniem Fesharaki-Zadeh wyniki badania wskazują na znaczenie regularnego monitorowania parametrów metabolicznych, które zwykle odbywa się podczas corocznych badań kontrolnych. Lekarz ocenia wtedy m.in. poziom glukozy, profil lipidowy oraz ciśnienie tętnicze. W zależności od wyników może zalecić leczenie farmakologiczne lub zmiany stylu życia.

Kluczową rolę odgrywa jednak profilaktyka. Wielu specjalistów rekomenduje dietę śródziemnomorską, regularną aktywność fizyczną oraz ograniczenie żywności wysoko przetworzonej i cukrów dodanych. Jak zaznacza Fesharaki-Zadeh, nawet niewielkie modyfikacje codziennych nawyków mogą wyraźnie poprawić kontrolę glikemii. 

- Wdrożenie tych działań wymaga szerszej zmiany kulturowej w podejściu do zdrowia metabolicznego, co ma ogromny potencjał prewencyjny - w tym możliwość opóźnienia, a być może nawet zapobiegania rozwojowi demencji – podkreślił ekspert.

Źródła:

1. Health.com, https://www.health.com/blood-sugar-spikes-after-meals-raise-risk-alzheimers-11893410
2. American Diabetes Association, https://diabetesjournals.org/care