W tym artykule:
Kiedy bada się układ krzepnięcia?
Wskazaniem do wykonania podstawowych badań oceniających układ krzepnięcia są przede wszystkim:
- powtarzające się krwawienia z nosa;
- krwawienia z dziąseł (np. podczas mycia zębów);
- nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych u kobiet (bardzo obfite miesiączki, krwawienia pozamiesiączkowe);
- tendencja do powstawania siniaków nawet po niewielkim urazie;
- pojawianie się wybroczyn na skórze i błonach śluzowych (np. jamy ustnej);
- krwawienia z przewodu pokarmowego;
- podejrzenie choroby wątroby bądź też potrzeba oceny czynności tego narządu;
- ocena układu krzepnięcia przed planowanym zabiegiem operacyjnym.
Ponadto badania te są wykonywane u osób poddawanych leczeniu przeciwkrzepliwemu (m.in. po operacjach serca i naczyń krwionośnych, z niektórymi zaburzeniami rytmu serca, cierpiących na żylną chorobę zakrzepowo-zatorową).
Podstawowe parametry układu krzepnięcia i zakresy wartości prawidłowych
W większości przypadków lekarz ocenia układ krzepnięcia w oparciu o kilka podstawowych parametrów. Są to:
- PLT: stężenie płytek krwi – oznaczenie wykonywane jest w ramach morfologii krwi;
- PT: czas protrombinowy (wynik jego pomiaru może być także wyrażany przy pomocy tzw. wskaźnika Quicka oraz międzynarodowego współczynnika znormalizowanego – INR);
- INR - podstawowy parametr służący do monitorowania leczenia przeciwkrzepliwego lekami takimi jak acenokumarol czy warfaryna;
- ocena czynności wątroby – czynniki krzepnięcia, od których aktywności zależy wartość PT produkowane są w wątrobie, w chorobach wątroby upośledzone jest ich wytwarzanie, co skutkuje wzrostem wartości powyższych parametrów.
Wskaźnik APTT (czas kaolinowo-kefalinowy) jest wykorzystywany w ocenie efektów leczenia przeciwkrzepliwego heparyną niefrakcjonowaną (ale rzadko stosowanymi podskórnie heparynami drobnocząsteczkowymi) oraz przy ustalaniu przyczyn nadmiernej skłonności do krwawień (tzw. skaz krwotocznych).
W zależności od przyczyny, z powodu której podjęto diagnostykę układu krzepnięcia, wykonywane mogą być również inne oznaczenia: stężenie dimeru D (D-dimeru), fibrynogenu, aktywności czynników krzepnięcia i in. Stężeniepłytek krwi (PLT) u osób dorosłych powinno zawierać się w przedziale 150 – 400 tys./µl (= tys./mm3, = K/µl). Wyniki oznaczeń APTT, PT, wskaźnika Quicka interpretowane powinny być zawsze w oparciu o normy podane przez laboratorium, w którym wykonywane było badanie.
Przyczyny odchyleń od wartości prawidłowych
Płytki krwi (PLT)
Zbyt niskie stężenie płytek krwi spowodowana może być, m.in.:
- działaniem leków;
- zakażeniami wirusowymi;
- nowotworami układu krwiotwórczego;
- chorobami autoimmunologicznymi;
- alkoholizmem;
Wzrost tego parametru może świadczyć o:
- chorobach układu krwiotwórczego;
- nowotworach;
- niedoborze żelaza;
- przewlekłych infekcjach;
- alkoholizmie;
- odwodnieniu.
Czas protrombinowy (PT) oraz INR i wskaźnik Quicka
Wartość tych parametrów przekracza górną granicę normy, m. in.:
- u osób leczonych lekami zmniejszającymi krzepliwość krwi (acenokumarolem lub warfaryną) – osiągnięcie wartości wyższych od norm dla osób zdrowych jest celem takiego leczenia;
- u osób cierpiących na poważne choroby wątroby;
- u osób z wrodzonymi niedoborami czynników krzepnięcia krwi.
Czas kaolinowo-kefalinowy (APTT)
Wydłużenie APTT powyżej górnej granicy normy może świadczyć o:
- hemofilii;
- chorobie von Willebranda;
- leczeniu heparyną niefrakcjonowaną.
Obniżone wartości, zarówno APTT, jak i PT (oraz INR i wskaźnika Quicka) obserwowane są u osób ze zwiększoną krzepliwością krwi.
Źródła
- Zmienność dobowa w układzie hemostazy
- Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
- Tomaszewski J., Diagnostyka laboratoryjna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-3591-0
- Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
