Kołatanie serca, potliwość, rozdrażnienie? Tak ważny narząd "woła" o pomoc

Tarczyca ma kształt motyla i waży zaledwie kilkanaście gramów. Pomimo swoich niewielkich rozmiarów produkuje hormony, które docierają do każdej komórki ciała. Wytwarza głównie tyroksynę (hormon T4) oraz trijodotyroninę (T3). To one odpowiadają za to, jak szybko komórki spalają kalorie i zamieniają je na ciepło oraz siłę do działania.

Pracą tarczycy steruje przysadka mózgowa, która wysyła hormon TSH. Jest to sygnał nakazujący produkcję większej lub mniejszej ilości hormonów. Gdy ten układ działa prawidłowo, serce utrzymuje równe tempo, temperatura ciała trzyma się normy, a przemiana materii jest stabilna. Hormon T4 jest w pewnym sensie zapasowym hormonem tarczycy. Dopiero w tkankach organizm przekształca go w T3 - w aktywniejszą formę wpływającą na tempo metabolizmu.

Źle funkcjonująca tarczyca nie boli, dlatego problemy z nią związane często rozpoznawane są przez objawy w innych częściach ciała. Gdy hormonów jest za mało, czyli przy niedoczynności, organizm zwalnia. Pojawia się wówczas:

• ciągłe zmęczenie,
• senność,
• marznięcie nawet w cieple,
• sucha skóra,
• wypadanie włosów,
• zaparcia.

Często spotykane jest również przybieranie na wadze mimo podobnego stylu żywienia.

Odwrotnie działa nadczynność, w której hormonów jest za dużo i wszystko przyspiesza. Do typowych objawów nadczynności zaliczamy:

• kołatania serca,
• drżenie rąk,
• nadmierną potliwość,
• rozdrażnienie,
• kłopoty ze snem,
• spadek masy ciała mimo dobrego apetytu.

Warto wiedzieć, że niedoczynność występuje znacznie częściej i dotyka głównie kobiet. Jej objawy łatwo pomylić ze zwykłym przemęczeniem lub stresem, dlatego wiele osób bagatelizuje pierwsze znaki ostrzegawcze.

Jod to pierwiastek, bez którego tarczyca nie wyprodukuje ani jednego hormonu. Dorosły człowiek potrzebuje około 150 mikrogramów jodu dziennie, a kobiety w ciąży nawet 220, ponieważ jod odpowiada też za rozwój mózgu dziecka. Najwięcej jodu oferują ryby morskie, owoce morza, nabiał, jaja oraz sól jodowana. Z powodu powszechnych niedoborów w Polsce sól kuchenną wzbogaca się jodem od lat dziewięćdziesiątych.

Niedobór prowadzi do powiększenia tarczycy oraz spowolnienia jej pracy. Ważna uwaga dotyczy nadmiaru. Zbyt duże dawki z wodorostów lub suplementów również zaburzają ten gruczoł i u niektórych osób wyzwalają nadczynność. Tu liczy się rozsądna ilość, a nie maksymalna.

Poza jodem tarczyca potrzebuje też selenu oraz cynku. Selen wchodzi w skład enzymów odpowiedzialnych za przemianę T4 w aktywne T3, a dodatkowo chroni gruczoł przed stresem oksydacyjnym (uszkodzeniami komórek przez wolne rodniki). Dorosły człowiek potrzebuje go około 55 mikrogramów dziennie, a najlepszym źródłem są orzechy brazylijskie - już jeden lub dwa (w zależności od pochodzenia) pokrywają całodzienne zapotrzebowanie. Trzeba przy tym uważać, bo ich nadmiar prowadzi do zatrucia selenem, tzw. selenozy.

Cynk z kolei odpowiada za produkcję hormonów oraz odczytywanie ich sygnału przez komórki. Znajdziemy go w mięsie, owocach morza, pestkach dyni oraz nasionach roślin strączkowych. Niedobór obu tych pierwiastków osłabia pracę tarczycy nawet przy odpowiedniej ilości jodu.

Dieta przyjazna tarczycy opiera się na regularnych, pełnowartościowych posiłkach, a nie na pojedynczych superproduktach. Ostrożności wymagają natomiast goitrogeny - związki utrudniające tarczycy wykorzystanie jodu. Znajdziemy je w warzywach kapustnych, takich jak brokuły, kalafior, jarmuż oraz brukselka, a także w soi. Nie trzeba ich jednak całkowicie unikać, ponieważ gotowanie rozkłada większość tych związków, a przy odpowiedniej ilości jodu rozsądne porcje nie zaszkodzą zdrowej tarczycy.

Osobna sprawa to leki z lewotyroksyną. Najlepiej przyjmować je na czczo i odczekać około 30 do 60 minut przed jedzeniem, ponieważ kawa, wapń, żelazo oraz produkty sojowe osłabiają ich wchłanianie. Taka prosta zmiana nawyku poprawia skuteczność leczenia bez zmiany dawki.

Kondycja tarczycy nie zależy tylko od diety. Wpływa na nią również stres, niedosypianie, brak ruchu i codzienne życie pod presją. Przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu, który zaburza pracę całej osi hormonalnej tarczycy. Dlatego regularne wyciszenie, spokojny oddech oraz krótki spacer to elementy dnia, które bardzo odciążają ten gruczoł.

Duże znaczenie ma też sen, ponieważ to nocą organizm reguluje wydzielanie hormonów tarczycy. Ciągłe niedosypianie rozregulowuje ten rytm, dlatego warto przesypiać 7 do 9 godzin. Pomaga umiarkowany ruch, około 150 minut tygodniowo, ale skrajne odchudzanie oraz przetrenowanie działają wręcz odwrotnie. Organizm broni się wtedy przed głodem i przechodzi w tryb oszczędzania energii. Taki mechanizm spowalnia metabolizm, a tu liczy się równowaga, a nie wyniszczające tempo.

Podstawowym badaniem tarczycy jest oznaczenie TSH z krwi. Jest to najczulszy wskaźnik, ponieważ gdy brakuje hormonów jego poziom rośnie, a spada przy ich nadmiarze. Norma mieści się przeważnie w przedziale od 0,4 do 4,0 mIU/l, choć granice różnią się między laboratoriami. Gdy wynik odbiega od normy, lekarz zleca dodatkowo FT4 oraz FT3 (wolne hormony we krwi).

Przy podejrzeniu choroby Hashimoto bada się też przeciwciała przeciwtarczycowe. Badanie warto wykonać przy niepokojących objawach, takich jak przewlekłe zmęczenie, senność, marznięcie, przybieranie na wadze, zaparcia, sucha skóra, wypadanie włosów oraz zaburzenia miesiączkowania. Również przy planowaniu ciąży oraz profilaktycznie po 50. roku życia, a kobiety nawet wcześniej. Nigdy nie należy rozpoznawać choroby tarczycy na własną rękę i nie zaczynać suplementacji bez wyniku badania oraz konsultacji z lekarzem.

Tarczyca pracuje dla nas przez całe życie, a my niestety rzadko się skupiamy na tym, aby o nią zadbać. Odpowiednia ilość jodu, selenu oraz cynku, spokojny tryb życia i regularne badania to podstawa. Nie warto zwlekać z wizytą u lekarza, gdy coś zaczyna niepokoić.

Źródła:

1. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10248451/
2. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6619426/
3. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10873132/
4. NIH, https://ods.od.nih.gov/factsheets/Iodine-HealthProfessional/
5. NLM, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9258587/