Koniec z "cukrowym brzuchem" – dlaczego ograniczenie węglowodanów wspiera metabolizm?

"Cukrowy brzuch" to określenie używane potocznie w odniesieniu do nagromadzenia tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha, zwłaszcza tej otaczającej narządy wewnętrzne. Taki tłuszcz, który nazywany jest trzewnym, nie jest jedynie problemem estetycznym, lecz znacznie poważniejszym.

Według badań może on działać aktywnie na metabolizm, sprzyjając rozwojowi stanów zapalnych oraz zaburzeniom gospodarki cukrowej i tłuszczowej. Jego nadmiar zazwyczaj spowodowany jest odżywianiem się w niewłaściwy sposób, a szczególnie spożywaniem diety bogatej w cukry proste i wysokoprzetworzone węglowodany.

Co gorsza, naukowcy ostrzegają, że problem ten dotyczy dużej części dorosłej populacji - i to również tych osób, które nie zawsze mają wyraźną nadwagę. Szacuje się, że nawet co piąta dorosła osoba może mieć podwyższony poziom tłuszczu trzewnego, co zwiększa ryzyko insulinooporności, cukrzycy typu 2, zespołu metabolicznego i chorób serca.

Zacznijmy jednak od węglowodanów. Węglowodany należą do podstawowych składników diety i stanowią jedno z głównych źródeł energii dla organizmu. Są związkami organicznymi zbudowanymi z węgla, wodoru i tlenu, a jeden gram dostarcza około 4 kcal. Pełnią szczególnie ważną rolę w pracy mózgu, który do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje stałego dopływu glukozy. Same w sobie nie są więc "złe" - kluczowe znaczenie ma ich ilość i jakość.

Po spożyciu węglowodanów organizm rozkłada je do glukozy, która trafia do krwiobiegu. W odpowiedzi trzustka wydziela insulinę, czyli hormon odpowiedzialny za transport glukozy do komórek. Problem pojawia się wtedy, gdy dieta obfituje w cukry proste i wysokoprzetworzone produkty zbożowe. Powodują one szybkie i częste skoki poziomu glukozy, a wraz z nimi gwałtowne wyrzuty insuliny.

Utrzymujący się wysoki poziom insuliny sprzyja odkładaniu nadmiaru energii w postaci tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha. Jednocześnie hormon ten hamuje wykorzystanie tłuszczu jako źródła energii, "przestawiając" organizm w tryb magazynowania. W dłuższej perspektywie mechanizm ten może utrudniać redukcję masy ciała i pogarszać elastyczność metaboliczną.

Z tego powodu ograniczenie ilości szybko przyswajalnych węglowodanów oraz wybór ich mniej przetworzonych źródeł może pomóc w stabilizacji poziomu glukozy i insuliny. Taki model żywienia sprzyja zmniejszeniu ilości tłuszczu trzewnego i wspiera bardziej efektywne funkcjonowanie metabolizmu.

Cukry proste działają na organizm jak szybki zastrzyk energii - dają chwilowe pobudzenie, po którym często następuje nagły spadek sił i kolejna ochota na coś słodkiego. Regularne sięganie po słodycze, słodzone napoje czy jasne pieczywo powoduje gwałtowne wahania poziomu cukru we krwi, co sprzyja napadom głodu, podjadaniu i uczuciu ciągłego zmęczenia.

Ograniczenie cukrów prostych często przynosi zauważalne efekty już po krótkim czasie, nawet bez rygorystycznego liczenia kalorii. Poziom glukozy po posiłkach staje się bardziej stabilny, a uczucie sytości utrzymuje się dłużej, co ułatwia kontrolę apetytu i zmniejsza skłonność do przekąsek między posiłkami.

Badania naukowe wskazują, że diety z mniejszym udziałem cukrów prostych sprzyjają poprawie wrażliwości na insulinę i redukcji tłuszczu trzewnego i nawet wtedy, gdy całkowita kaloryczność diety nie zmienia się znacząco. Przeglądy opublikowane m.in. w "The American Journal of Clinical Nutrition" pokazują, że ograniczenie cukrów dodanych wiąże się z niższym ryzykiem insulinooporności i zespołu metabolicznego.

Niższy poziom insuliny ułatwia organizmowi korzystanie z zapasów tłuszczu jako źródła energii, zamiast ich dalszego magazynowania. To właśnie dlatego ograniczenie cukrów prostych jest jednym z najczęściej polecanych kroków w poprawie metabolizmu i redukcji tzw. "cukrowego brzucha".

Badania naukowe coraz częściej pokazują, że nawet umiarkowane ograniczenie węglowodanów może przynosić wymierne korzyści metaboliczne. Z badań klinicznych wynika, że diety o niższej zawartości węglowodanów sprzyjają redukcji tłuszczu trzewnego oraz poprawie kontroli poziomu glukozy we krwi, często skuteczniej niż klasyczne diety niskotłuszczowe. Jednocześnie obserwuje się korzystne zmiany w profilu lipidowym, zwłaszcza obniżenie stężenia trójglicerydów, choć wpływ na cholesterol LDL bywa zróżnicowany i zależy od jakości spożywanych tłuszczów.

Eksperci podkreślają jednak, że ograniczanie węglowodanów nie powinno oznaczać ich całkowitej eliminacji - znacznie lepsze efekty przynosi wybieranie węglowodanów złożonych, ograniczenie cukrów prostych oraz łączenie posiłków bogatych w białko i błonnik. Takie podejście pomaga stabilizować poziom cukru we krwi, wspiera metabolizm i jest łatwiejsze do utrzymania na dłuższą metę, bez ryzyka spadku energii czy niedoborów składników odżywczych.

Odpowiednio ograniczając cukry proste i stawiając na lepszą jakość węglowodanów, można realnie wesprzeć metabolizm i zrobić ważny krok w stronę pożegnania się z tzw. "cukrowym brzuchem".

Źródła:

• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4268163/
• https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0183934
• https://ajcn.nutrition.org/article/S0002-9165%2823%2904675-0/fulltext
• https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/czy-trzeba-ograniczyc-weglowodany-zeby-schudnac/
• https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2405457720301698

Źródła

1. Dagmara Dąbek