Objawy jak zawał, ale przyczyna inna. Zespół złamanego serca pod lupą

Zespół złamanego serca to zaburzenie pracy mięśnia sercowego nazywane kardiomiopatią takotsubo (określenie nawiązuje do japońskiego naczynia do łapania ośmiornic, ponieważ obraz serca widoczny w badaniach przypomina jego kształt) i polega na przejściowym osłabieniem skurczu lewej komory, która odpowiada za pompowanie krwi do całego organizmu. W tym stanie część serca przestaje kurczyć się prawidłowo.

Najistotniejsze jednak jest to, że tętnice wieńcowe, czyli naczynia doprowadzające krew do serca, pozostają drożne i nie ma ich trwałego zamknięcia, jak ma to miejsce przy typowym zawale. Ten gwałtowny atak ma związek z gwałtownym wyrzutem hormonów stresu, takich jak adrenalina, ponieważ w dużym stężeniu są w stanie chwilowo osłabić pracę serca. W większości wypadków wszystko wraca do normy w ciągu kilku tygodni, choć początkowo stan może być na tyle poważny, że będzie wymagać leczenia i kontroli.

Kliniczny obraz zespołu takotsubo jest niemal identyczny z zawałem mięśnia sercowego, co czyni diagnostykę różnicową wyzwaniem nawet dla doświadczonych lekarzy. Najczęściej pojawiają się:

• silny, uciskający ból w klatce piersiowej, który promieniuje do lewego ramienia, pleców oraz żuchwy,
• duszność, uczucie braku powietrza oraz nagłe zmęczenie,
• przyspieszone lub nieregularne bicie serca,
• zawroty głowy,
• zimne poty oraz nudności, czyli objawy związane z reakcją układu nerwowego na stres.

W badaniach laboratoryjnych często obserwuje się podwyższone troponiny, czyli białka uwalniane przy uszkodzeniu serca, jednak ich poziom jest na ogół niższy niż przy zawale. Charakterystyczne jest też to, że objawy mogą pojawić się krótko po silnym przeżyciu emocjonalnym lub nagłym stresie fizycznym, choć bez diagnostyki nie da się tego rozpoznać samodzielnie, dlatego każdy taki epizod należy traktować jak potencjalny zawał.

Najczęściej ten stan pojawia się po nagłym i silnym obciążeniu organizmu, które uruchamia bardzo intensywną reakcję stresową. Może to być przeżycie emocjonalne, nagły ból lub nagły, zdecydowanie zbyt duży wysiłek. W takich sytuacjach organizm uwalnia duże ilości hormonów stresu, czyli katecholamin, do których należą adrenalina i noradrenalina. Ich wysokie stężenie wpływa bezpośrednio na komórki mięśnia sercowego i zaburza ich pracę.

Nie u każdego dochodzi do takiej reakcji, dlatego przypuszcza się, że podstawą jest wrażliwość układu nerwowego oraz gospodarka hormonalna. Częściej dotyczy to kobiet po menopauzie, ponieważ spadek estrogenów osłabia naturalną ochronę serca przed nagłymi przeciążeniami i przekłada się na silniejsze odczuwanie stresu przez organizm.

W organizmie dochodzi do chwilowego zaburzenia pracy lewej komory serca, a przez jej osłabienie dochodzi do spadku wydolności krążenia. Fragment mięśnia sercowego przestaje kurczyć się prawidłowo, podczas gdy inne części pracują intensywniej, dlatego obraz w badaniu jest nierównomierny.

Jednocześnie może dojść do zaburzeń przepływu krwi w drobnych naczyniach serca, czyli w mikrokrążeniu, a to dodatkowo pogarsza dotlenienie komórek. Wtedy serce pompuje mniej krwi przy każdym skurczu, czyli spada tzw. frakcja wyrzutowa, która u zdrowej osoby wynosi zwykle około 55-70 procent, a w tym stanie jest zdecydowanie niższa.

Organizm próbuje to kompensować szybszym biciem serca oraz aktywacją układu nerwowego, ale takie działanie zwiększa obciążenie i nasila objawy, dlatego w ostrej fazie konieczne jest monitorowanie oraz leczenie, które ustabilizuje pracę serca i poprawi przepływ krwi.

W zdecydowanej większości, bo w 80-90 procentach, dotyczy kobiet po menopauzie, głównie po 50. roku życia. Dzieje się tak za sprawą zmian hormonalnych dlatego, że niższy poziom estrogenów wpływa na reakcję naczyń krwionośnych oraz układu nerwowego na stres. Wyższe ryzyko obserwuje się także u osób z przewlekłym napięciem psychicznym, zaburzeniami lękowymi oraz depresją, ponieważ ich organizm mocniej reaguje na stres i częściej dochodzi u nich do nadmiernego pobudzenia układu nerwowego.

Wpływ mają również choroby neurologiczne, takie jak udar lub padaczka, ze względu na to, że zaburzają regulację pracy serca. Warto wiedzieć, że ten stan może wystąpić także u osób bez wcześniejszych problemów kardiologicznych, więc brak chorób serca nie daje pełnej ochrony przed taką sytuacją.

Rozpoznanie wymaga wykonania kilku badań, ponieważ na początku lekarz musi wykluczyć klasyczny zawał, który jest bezpośrednim zagrożeniem życia. Podstawą jest EKG, czyli zapis pracy serca, oraz badania krwi, w których oznacza się troponiny, czyli białka świadczące o uszkodzeniu mięśnia sercowego. Następnie wykonuje się echokardiografię, czyli USG serca, które pokazuje, jak kurczy się lewa komora i czy jej praca jest zaburzona.

Najważniejszym badaniem jest koronarografia, czyli obrazowanie tętnic wieńcowych, które umożliwia sprawdzenie, czy nie ma ich zwężenia lub zamknięcia. W zespole złamanego serca naczynia są drożne, a zaburzenia dotyczą samego mięśnia, podczas gdy przy zawale dochodzi do zablokowania przepływu krwi głównie przez skrzeplinę. To właśnie ta różnica decyduje o dalszym leczeniu i rokowaniu, dlatego bez badań nie da się bezpiecznie odróżnić tych dwóch stanów.

Leczenie polega głównie na stabilizacji pracy serca i kontroli objawów, dlatego w ostrej fazie często konieczna jest hospitalizacja oraz monitorowanie parametrów życiowych. Stosuje się wtedy zazwyczaj leki wpływające na ciśnienie i rytm serca, takie jak beta-blokery oraz inhibitory konwertazy angiotensyny, ponieważ zmniejszają one obciążenie mięśnia sercowego i ułatwiają jego regenerację. Jeśli pojawi się niewydolność krążenia, wdraża się leczenie podobne jak przy innych chorobach serca, aby poprawić przepływ krwi i dotlenienie tkanek.

Zazwyczaj funkcja serca wraca do normy w ciągu kilku tygodni, najczęściej w okresie od 2 do 6 tygodni, choć zdarza się, że powrót do pełnej sprawności trwa dłużej. Ryzyko nawrotu istnieje, ale nie jest wysokie i szacuje się je na kilka procent w przeciągu kilku lat, dlatego po takim epizodzie zaleca się regularne kontrole oraz ograniczanie sytuacji i myśli wywołujących silny stres, aby zmniejszyć obciążenie organizmu.

Nie da się całkowicie uchronić się przed tym stanem, ponieważ często pojawia się nagle i jest związany z silną reakcją organizmu na stres, ale na szczęście można zmniejszyć ryzyko jego wystąpienia. Największą wartość mają ograniczanie długotrwałego napięcia psychicznego oraz dbanie o regenerację układu nerwowego, czyli regularny sen trwający około 7-9 godzin na dobę, aktywność fizyczna kilka razy w tygodniu oraz świadome techniki wyciszające, takie jak spokojne oddychanie, medytacja lub ogólna relaksacja.

Warto także kontrolować choroby przewlekłe, w tym nadciśnienie i zaburzenia rytmu serca, ponieważ są to czynniki, które dodatkowo obciążają układ krążenia. U osób, które przeszły taki epizod, lekarz może zalecić dalsze stosowanie leków wpływających na pracę serca oraz regularne wizyty kontrolne, aby szybciej wychwycić ewentualne nieprawidłowości. Najważniejsze jest to, aby nie lekceważyć momentów, w których organizm jest przeciążony i reagować, zanim dojdzie do nagłego zaostrzenia objawów.

Potężne emocje nie ograniczają się tylko do smutku i stresu, zespół złamanego serca może pojawić się także po bardzo radosnych przeżyciach. Z punktu widzenia organizmu nie chodzi do końca o rodzaj przeżycia, tylko o jego siłę.

Warto też wiedzieć, że zespół złamanego serca nie jest skrajną rzadkością, ponieważ ten problem rozpoznaje się u kilku procent osób, które początkowo trafiają do szpitala z podejrzeniem zawału. Choć u wielu pacjentów serce odzyska prawidłową pracę, w ostrej fazie mogą pojawić się groźne powikłania, między innymi zaburzenia rytmu serca oraz niewydolność krążenia.

Objawy wyglądają poważnie i dlatego zawsze wymagają szybkiej reakcji oraz diagnostyki, ponieważ bez badań nie da się odróżnić tego stanu od zawału. Zespół złamanego serca pokazuje, że silne emocje oraz stres mocno wpływają na pracę serca i wywołują nagłe zaburzenia. W większości przypadków organizm wróci na właściwe tory, ale ważne jest to, aby nie lekceważyć swoich odczuć i odpowiednio wcześnie zgłosić się po pomoc.

Źródła:

1. AHAIASA Journals
2. European Heart Journal