Powoduje stłuszczenie wątroby. Prowadzi do marskości, raka

Stłuszczenie wątroby rozpoznaje się wtedy, gdy tłuszcz gromadzi się w komórkach wątroby w ilości przekraczającej przyjęty próg diagnostyczny. Tak naprawdę najczęściej chodzi o sytuację, w której tłuszcz dotyczy ponad 5 procent hepatocytów, czyli komórek wątrobowych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że już na tym etapie wątroba pracuje gorzej, ponieważ u części osób takie zmiany długo nie dają uchwytnych zaburzeń czynności.

Wątroba odpowiada między innymi za metabolizm tłuszczów, cukrów oraz detoksykację, czyli neutralizowanie szkodliwych substancji, dlatego jej przeciążenie tłuszczem stopniowo pogarsza te procesy. Często przez długi czas nie pojawiają się żadne objawy, ale w badaniach krwi można zauważyć podwyższone enzymy wątrobowe, takie jak ALT oraz AST, a w badaniu USG wątroba jest bardziej "jasna", czyli odbija więcej fal ultradźwiękowych z powodu nagromadzonego tłuszczu.

Nadmiar kalorii to najczęstszy punkt wyjścia, ponieważ organizm nie jest w stanie "spalić" wszystkiego, co dostaje z jedzenia, więc zaczyna odkładać nadwyżkę energii w formie tłuszczu, także w okolicach wątroby. Nie ma tu wpływu tylko jeden składnik, ponieważ nadmiar tłuszczu i węglowodanów jest tak samo przekształcany w trójglicerydy, czyli cząsteczki magazynujące energię.

Już niewielka nadwyżka, rzędu około 200-300 kcal dziennie, powtarzana przez wiele tygodni, stopniowo zwiększa ilość tłuszczu w organizmie, a część tego tłuszczu trafia właśnie do wątroby. Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy za taką nadwyżką kaloryczną idzie trening na siłowni, ponieważ zwiększa to rozbudowę tkanki mięśniowej, a nie ilość tkanki tłuszczowej. Najbardziej problematyczne jest jedzenie wysoko przetworzone, które jest równoważne z dużą kalorycznością i małą objętością, dlatego łatwo za sprawą takiej żywności zjeść więcej, niż wynosi zapotrzebowanie.

Co ciekawe, wiele osób nie zauważa momentu, w którym zaczyna się nadwyżka, ponieważ nie chodzi tylko o duże posiłki, ale też o drobne dodatki w ciągu dnia, takie jak słodzone napoje, różnorakie przekąski lub nadmiar tłuszczu w przygotowaniu potraw, nawet tych zdrowych.

Cukry proste, głównie fruktoza, mają specyficzny sposób przetwarzania w organizmie, ponieważ trafiają głównie do wątroby, w której są szybko "zamieniane" w tłuszcz. Fruktoza to cukier obecny naturalnie w owocach, ale w dużych ilościach pojawia się też w słodzonych napojach oraz w syropie glukozowo-fruktozowym, który często znajduje się w produktach przetworzonych. Gdy jej ilość przekracza potrzeby energetyczne, wątroba przekształca ją w trójglicerydy, czyli w formę zapasowej energii, a część z nich zostaje już w tym narządzie.

Tak naprawdę największy problem to płynne źródła cukru, ponieważ jedna puszka słodzonego napoju dostarcza średnio 25-35 g cukrów prostych, a to ilość, którą łatwo wypić w kilka minut bez uczucia sytości. Wszyscy dobrze wiemy, że owoce są zdrowe i to jak najbardziej jest zgodne z prawdą, ale ich nadmiar dostarcza dużą ilość fruktozy, a wtedy mechanizm odkładania się tłuszczu w wątrobie również się nasila.

Insulinooporność to stan, w którym komórki słabiej reagują na insulinę, a insulina to hormon odpowiedzialny za regulowanie poziomu glukozy we krwi. W takiej sytuacji organizm zaczyna produkować jej więcej, ale z czasem nie wystarcza to do rozwiązania tego problemu. Taka sytuacja zaburza metabolizm tłuszczów i ułatwia odkładanie się tłuszczu w wątrobie, zwłaszcza wtedy, gdy pojawia się nadmiar kalorii, mała aktywność fizyczna oraz przewaga niekorzystnych kwasów tłuszczowych w diecie.

W badaniach można wtedy zauważyć wyższy poziom insuliny na czczo, nieprawidłowy wynik HOMA-IR, a czasem także podwyższoną glukozę na czczo. Wraz z nagromadzeniem się tłuszczu w wątrobie pojawiają się też inne związki tłuszczowe, takie jak DAG oraz ceramidy, które dodatkowo nasilają zaburzenia metaboliczne i pogłębiają trudności w regulacji poziomu cukru. Jak widać, w tym procesie występuje wiele zależności, które na siebie oddziałują.

Alkohol to osobna przyczyna stłuszczenia wątroby, ponieważ jego metabolizm zachodzi głównie w tym narządzie i zmienia sposób przetwarzania tłuszczów. Podczas rozkładu alkoholu powstaje nadmiar związków, które hamują spalanie tłuszczu i nasilają jego odkładanie się w komórkach wątroby. Już dawki rzędu około 20-30 g czystego alkoholu u kobiet oraz 30-40 g u mężczyzn, czyli mniej więcej 1-2 drinki, powtarzane regularnie, prowadzą do takich zmian.

Warto pamiętać, że alkohol dostarcza 7 kcal na gram, dlatego łatwo zwiększa też całkowitą kaloryczność diety bez uczucia sytości. Umiarkowane, ale codzienne spożycie obciąża wątrobę bardziej niż okazjonalne szaleństwa z większymi dawkami. Wiele osób traktuje alkohol jak dodatek do posiłku, a to powoduje, że jego negatywny wpływ na wątrobę jest lekceważony.

Mało osób zdaje sobie sprawę z tego, jak wielką siłę ma ogólny styl życia. Wątroba reaguje nie tylko na to, ile jemy i co jemy, ale też na to, jak dużo się ruszamy, ile śpimy oraz jak wygląda przeciętny dzień. Zbyt mała aktywność fizyczna obniża zużycie energii i pogarsza wrażliwość komórek na insulinę, dlatego tłuszcz łatwiej odkłada się w narządach. Już regularny spacer, jazda na rowerze lub 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo pobudzającego mięśnie przekłada się na lepszy metabolizm.

Wpływ ma też sen, ponieważ zbyt krótki, czyli poniżej 6 godzin, częściej towarzyszy większemu apetytowi, gorszemu wyborowi jedzenia oraz zaburzeniom gospodarki cukrowej. Ważne są też codzienne nawyki, takie jak długie siedzenie, podjadanie późnym wieczorem oraz brak racjonalnego harmonogramu dnia.

Nie w każdym przypadku stłuszczenie wątroby wynika tylko z jedzenia oraz małej ilości ruchu. Wpływ mogą mieć też czynniki, o których mówi się rzadziej. Chodzi głównie o:

• niektóre leki,
• gwałtowne spadki i wzrosty masy ciała,
• zaburzenia hormonalne,
• predyspozycje genetyczne.

Problem jest obserwowany między innymi przy niedoczynności tarczycy, zespole policystycznych jajników, cukrzycy typu 2 oraz po długim żywieniu bardzo ubogokalorycznym.

W takich sytuacjach wątroba gorzej radzi sobie z przetwarzaniem tłuszczów. U części osób większą rolę odgrywa też obwód talii niż sama masa ciała, ponieważ tłuszcz zgromadzony w okolicy brzucha jest mocniej powiązany z zaburzeniami metabolicznymi. Zdarza się więc, że nawet osoba bez otyłości ma już mocne zmiany w wątrobie.

Stłuszczenie wątroby zwykle nie bierze się z jednego powodu, ale z kilku mechanizmów, które przez długi czas nakładają się równolegle. Dlatego warto patrzeć bardziej perspektywicznie, czyli na dietę, ruch, sen, alkohol, wyniki badań oraz codzienne nawyki, bo to właśnie z tych elementów często składa się cały problem.

Źródło:

1. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8087156/
2. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4265261/
3. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10083579/
4. PubMed Central, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4014913/