Te grzyby są jak balsam dla jelit. "Działanie prebiotyczne"

Trwa sezon na grzyby. Dla części osób to z pewnością sposób na miło spędzony czas. Jednak nie powinny być dla nas tylko rozrywką. Naukowcy coraz częściej przyglądają się ich wpływowi na organizm człowieka. Ciekawym tematem są m.in. grzyby funkcjonalne. 

– Grzyby funkcjonalne zawierają związki biologicznie czynne, które mogą wykazywać określone działania prozdrowotne, na przykład wspierać naszą odporność czy funkcje kognitywne. Są też źródłem prebiotyków, które pozytywnie wpływają na naszą mikrobiotę jelitową. Grzyb funkcjonalny może być równocześnie grzybem kulinarnym – wyjaśnia w rozmowie z WP abcZdrowie dr hab. n. med. i n. o zdr. inż., profesor Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, fitoterapeutka, technolog żywności i żywienia człowieka oraz biotechnolog medyczny, Karolina Jakubczyk.

Przykładem takiego grzyba jest shiitake, czyli twardnik japoński. – Jest powszechnie wykorzystywany w kuchni azjatyckiej, ale coraz częściej dostępny również w Polsce. Ceniony jest zarówno za walory smakowe, jak i właściwości wspierające odporność. Granica między grzybami kulinarnymi a funkcjonalnymi bywa zatem płynna. To raczej kwestia sposobu wykorzystania i skupienia się albo na aspektach organoleptycznych, albo na prozdrowotnych - tłumaczy specjalistka żywienia. 

Ekspertka zaznacza, że badania nad grzybami funkcjonalnymi są coraz częstsze i z pewnością będą pojawiały się kolejne prace na ten temat. Obecnie jednak najlepiej przebadane są m.in. soplówka jeżowata, shiitake, reishi (lakownica żółtawa) oraz kordyceps.

Jednym z ciekawych kierunków badań jest wpływ grzybów na jelita. – Cenną grupą składników bioaktywnych obecnych w grzybach są polisacharydy, w tym beta-glukany. Mogą one wykazywać działanie prebiotyczne, czyli stanowić pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych, wspierając ich rozwój i różnorodność mikrobioty – podkreśla. 

– Grzyby zawierają również chitynę, która może być wykorzystywana przez niektóre mikroorganizmy jelitowe. Dzięki działaniu prebiotycznemu bakterie mogą produkować więcej krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które wspierają zdrowie jelit, uczestniczą w regulacji procesów zapalnych i mogą pośrednio wpływać na komunikację w osi jelito-mózg – dodaje prof. Jakubczyk. 

Specjalistka zwraca uwagę, że potencjalnie korzystny wpływ grzybów na układ nerwowy może być większy, gdy połączy się je z odpowiednio dobranymi szczepami bakterii probiotycznych. Takie połączenie wykorzystuje się w mykobiotykach, które mogą oddziaływać na organizm na kilka sposobów – zarówno poprzez wspieranie mikrobioty jelitowej i produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, jak i dzięki związkom bioaktywnym zawartym w grzybach, np. soplówce jeżowatej.

– Takie połączenie ma szansę wspierać nasze funkcje poznawcze. Mechanizmów jest kilka. Z jednej strony mamy związki obecne bezpośrednio w soplówce, z drugiej wpływ na mikrobiom i zwiększoną produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Mówimy też o potencjalnym wpływie na neuroplastyczność mózgu, która ma znaczenie dla pamięci i uczenia się – wyjaśnia ekspertka.

Zdaniem prof. Jakubczyk, grzyby warto włączać do codziennej diety zarówno w postaci świeżej, jak i suszonej. Dostarczają bowiem wielu cennych składników, m.in. białka, aminokwasów egzogennych i błonnika pokarmowego. Jeśli jednak zależy nam na konkretnych właściwościach prozdrowotnych, można rozważyć skoncentrowane ekstrakty grzybowe.

- Jeśli zależy nam na konkretnych właściwościach prozdrowotnych, np. wsparciu odporności czy funkcji poznawczych, możemy rozważyć skoncentrowane ekstrakty grzybowe w postaci suplementów. Dostępne są również preparaty łączące ekstrakty z probiotykami, czyli wspomniane już mykobiotyki. Przy wyborze kluczowa jest jednak ich jakość i standaryzacja, czyli określenie zawartości substancji bioaktywnych - tłumaczy prof. Jakubczyk.

Są to jednak produkty przeznaczone wyłącznie dla dorosłych osób. Ostrożność powinny zachować również osoby przyjmujące leki. - Jeśli przyjmujemy leki lub chorujemy przewlekle, stosowanie skoncentrowanych ekstraktów grzybowych zawsze należy skonsultować z lekarzem. Wiele zależy od gatunku grzyba i zawartych w nim substancji. Niektóre mogą oddziaływać na oś HPA (oś podwzgórze–przysadka–nadnercza), czyli układ odpowiedzialny m.in. za regulację stresu i nastroju. Istnieje więc ryzyko interakcji z lekami, które mogą prowadzić do nasilenia lub osłabienia ich działania. Soplówka jeżowata jest badana pod kątem wspierania nastroju czy funkcji poznawczych, ale nie powinna być traktowana jako sposób leczenia depresji. Podobnie inne ekstrakty grzybowe mogą być rozważane jako element profilaktyki, jednak nie zastępują farmakoterapii, gdy jest ona konieczna – podkreśla ekspertka.

Suplementację powinno się także dostosować do indywidualnych potrzeb, trybu życia czy pory roku. – Jeżeli wiemy, że zbliża się okres jesienno-zimowy, w którym częściej chorujemy, możemy postawić na przykład na shiitake. Jeśli natomiast czeka nas intensywny okres pracy albo studenci przygotowują się do sesji, można zainteresować się soplówką. Chodzi przede wszystkim o to, żeby suplementacja była świadoma, indywidualna i dopasowana do naszych potrzeb – wyjaśnia.

Mam nadzieję, że po przeczytaniu tego tekstu nikt nie będzie już miał wątpliwości co do właściwości zdrowotnych grzybów. Niestety, przez wiele lat były uważane za bezwartościowe. Specjalistka wyjaśnia, że przekonanie to może być pokłosiem informacji zawartych w dawnych książkach kulinarnych, w których grzyby przedstawiano wyłącznie jako dodatek poprawiający smak i aromat potraw.

– Jeśli zajrzymy do starych książek kucharskich, znajdziemy w nich informacje, że grzyby są bezwartościowe, ciężkostrawne i nie mają wartości odżywczych. Tymczasem zawierają m.in. aminokwasy, błonnik, witaminy z grupy B, składniki mineralne, a także związki o właściwościach antyoksydacyjnych. Interesujące są również beta-glukany, które mogą wspierać funkcjonowanie układu odpornościowego – wyjaśnia prof. Jakubczyk i dodaje, że dawniej wiele obecnych w grzybach związków bioaktywnych nie było przedmiotem szczegółowych badań, dlatego ich potencjalne właściwości pozostawały nieznane. – Myślę, że ma to związek z rozwojem nauki. Grzyby są naprawdę cenną żywnością, którą trochę pomijamy, trochę traktujemy sezonowo, a powinny być z nami cały rok.

Warto dodać, że grzyby obecne w polskich lasach również posiadają szereg korzystnych właściwości. Dobrym przykładem jest chociażby borowik szlachetny. Zawiera m.in. aminokwasy, polisacharydy, witaminy, składniki mineralne oraz przeciwutleniacze. Na szczególną uwagę zasługuje ergotioneina, związek o silnych właściwościach antyoksydacyjnych, obecny również m.in. w grzybach shiitake.

Prof. Jakubczyk podkreśla, że nie warto ograniczać się do jednej formy spożywania grzybów ani koncentrować się wyłącznie na jednym gatunku. – Możemy postawić na sezonowość i różnorodność. Nie chodzi o to, żebyśmy koncentrowali się na jednym gatunku, bo większość grzybów zawiera polisacharydy, które wspierają nasze zdrowie, a także składniki mineralne. Możemy korzystać zarówno z grzybów świeżych i suszonych, jak i suplementów diety – podsumowuje ekspertka.