Zaburzenia lękowe – klasyfikacja, przyczyny, fobie, zespół stresu pourazowego, leczenie

W ciągu całego życia, każdy z nas odczuwa od czasu do czasu strach, boi się wielu rzeczy i zwykle uczucie to ma swoje przyczyny w rzeczywistości. Czasami jednak zupełnie nie mamy podstaw, aby go odczuwać, a i tak go odczuwamy. Jak to możliwe? Tutaj z pomocą przychodzi nam rozróżnienie obu tych odczuć dokonane przez badaczy. To, co towarzyszy nam podczas niebezpiecznych sytuacji np. podczas samotnego powrotu do domu w środku nocy czy kiedy spotkamy na swojej drodze dużego bezpańskiego psa, nazywamy strachem. Jest to reakcja na rzeczywiste zagrożenie, adekwatna i potrzebna do przetrwania.

Natomiast to, co pojawia się kiedy zupełnie bezpodstawnie boimy się wyjść z domu, odczucie pojawiające się bez określonej przyczyny, które nie jest odpowiedzią na rzeczywiste zagrożenie, to lęk. Nie ma on funkcji adaptacyjnej, jest nieadekwatną reakcją na otoczenie i częste jego odczuwanie wskazuje na zaburzenia. Według danych z 2005 r., prawie 30% społeczeństwa amerykańskiego cierpiało w przeciągu swojego życia na zaburzenia lękowe, co w porównaniu z innymi typami zaburzeń, jest ogromną liczbą.

Zobacz film: "#dziejesienazywo: Psychoterapia par - razem czy osobno?"

1. Zaburzenie lękowe - klasyfikacja

W obowiązującej Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 zaburzenia lękowe ujmuje się jako zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatyczną oraz wyróżnia się ich kilka rodzajów:

  1. Zaburzenia lękowe w postaci fobii – należy do nich agorafobia, fobie społeczne oraz specyficzne postacie fobii.
  2. Inne zaburzenia lękowe – do tej grupy zalicza się zaburzenie lęku uogólnionego, lęk paniczny oraz zaburzenie depresyjne i lękowe mieszane.
  3. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne czyli nerwica natręctw.
  4. Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne – ostra reakcja na stres (ASD), zaburzenie stresowe pourazowe (PTSD) i zaburzenia adaptacyjne jak np. krótka reakcja depresyjna.
  5. Zaburzenia dysocjacyjne – do tej grupy należą między innymi amnezja dysocjacyjna, fuga dysocjacyjna i osłupienie dysocjacyjne (stupor).
  6. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną – między innymi zaburzenie somatyzacyjne czy hipochondryczne.
  7. Inne zaburzenia nerwicowe – neurastenia i zespół depersonalizacji-derealizacji.

Zobacz także:

2. Zaburzenia lękowe - przyczyny

Każde z tych zaburzeń ma inne objawy i przebieg oraz konkretne przyczyny, które należy rozpatrywać dla każdego chorego oddzielnie, śledząc jego historię życia. Istnieje natomiast kilka koncepcji, które rozpatrują ogólne przyczyny zaburzeń lękowych. Po pierwsze warto wiedzieć jak od strony fizjologicznej wygląda u człowieka reakcja na stres. Według badań LeDoux z 2000r. wiadomo, że w mózgu istnieją dwie drogi przetwarzania informacji o zagrożeniu.

Po pierwsze droga szybka – niezwykle ważna w sytuacjach kiedy nie ma czasu na zastanowienie się nad sytuacją. W tym przypadku sygnał świadczący o spostrzeżeniu przez nas zagrażającej życiu sytuacji jest przesyłany z kory wzrokowej do części wzrokowej wzgórza i od razu do ciała migdałowatego, które uruchamia szybką reakcję (szybka decyzja o podjęciu walki z zagrożeniem lub ucieczce i towarzyszące temu reakcje fizjologiczne organizmu takie jak wzrost tętna i ciśnienia krwi czy szybkie bicie serca).

Fakty i mity dotyczące depresji
Fakty i mity dotyczące depresji [10 zdjęć]

Depresja może się pojawić u każdego człowieka. Badania kliniczne sugerują jednak, że to kobiety są bardziej...

zobacz galerię

Drugą drogą jest wolne przetworzenie informacji o zagrożeniu. Tutaj informacja z kory wzrokowej także przesyłana jest do części wzrokowej wzgórza, a następnie zamiast od razu do ciała migdałowatego, wędruje najpierw do kory mózgowej oraz hipokampa. W ten sposób uzyskujemy przemyślaną reakcję na daną sytuację.

Skoro nasz mózg jest tak zaawansowaną maszyną, która odczucie strachu interpretuje uruchamiając aż dwie drogi przetwarzania informacji, jak to możliwe, że czasami pojawia się to nieadaptacyjne odczucie lęku? Według badań, może to być związane z nadpobudliwością ciała migdałowatego, które u niektórych może wydzielać zwiększoną ilość peptydu zwanego cholecystokininą. Inne badania wskazują na związki między występowaniem zaburzeń lękowych, a zaburzeniami szlaków procesów biochemicznych zachodzących na szlakach neuroprzekaźnikowych w mózgu.

Wiadomo zatem, że zaburzenia lękowe są w dużej mierze spowodowane przez czynniki biologiczne. Jednak nie można stwierdzić, że są to ich jedyne przyczyny. W koncepcjach behawiorystycznych wskazuje się, że różne reakcje człowieka są efektami uczenia się poprzez warunkowanie klasyczne (polegające na współwystępowaniu różnych sytuacji) oraz warunkowanie instrumentalne ( polegające na nagradzaniu i karaniu za pewne zachowania). W przypadku warunkowania klasycznego jeżeli lęk wielokrotnie wystąpi np. w sytuacji kiedy spotykamy groźnego psa, który stoi pod drzewem, po pewnym czasie możemy zacząć bać się drzewa. Takie zjawisko nazywa się generalizacją i może wyjaśniać powstawanie np. fobii.

Jak już wiemy, zaburzenia lękowe polegają na występowaniu nieadekwatnego do sytuacji lęku w sytuacjach, które nie są rzeczywistym zagrożeniem. Jest również wiele rodzajów zaburzeń lękowych. Warto jednak znać charakterystyczne objawy fobii oraz zespołu stresu pourazowego, ponieważ są to zaburzenia często przedstawiane w kulturze, ale nie zawsze w prawidłowy sposób.

Zobacz także:

3. Zaburzenia lękowe – fobie

Lęk, który występuje w fobiach, przejawia się dwojako: chory może doznawać ataków paniki przy zetknięciu z obiektem fobii lub może unikać sytuacji, w których istnieje jakiekolwiek prawdopodobieństwo zetknięcia z danym obiektem. To oznacza, że chory doznaje lęku w pewnych określonych sytuacjach lub przy zetknięciu z pewnymi przedmiotami, które obiektywnie nie są niebezpieczne.

Istnieje kilka rodzajów fobii:

a) Agorafobia – zwykle mówi się, ze jest to lęk przed otwartą przestrzenią, ale nie jest to do końca prawda. W rzeczywistości, chory na agorafobię, raczej boi się sytuacji, w których ma do czynienia z tłumem ludzi i utrudnioną drogą ucieczki z danego miejsca, niż samej przestrzeni co wiąże się z tym, że w razie potrzeby, nikt nie udzieliłby mu pomocy. Oznacza to, że lęk głównie występuje w sytuacjach, gdzie obecny jest tłum ludzi, w miejscach publicznych, przy oddaleniu się od domu oraz podczas podróżowania samemu.

b) Fobie społeczne – związane są najczęściej z lękiem przed oceną ze strony innych, zazwyczaj w niewielkich grupach ludzi, który powoduje unikanie sytuacji społecznych. Ten rodzaj fobii może mieć charakter ograniczony np. lęk przed jedzeniem w miejscach publicznych lub charakter rozlany czyli unikanie wszelkich sytuacji społecznych (poza przebywaniem w kręgu najbliższych). Zwykle charakterystyczna jest niska samoocena chorego i strach przed krytyką.

c) Fobie specyficzne – są to fobie, które wiążą się ze specyficznymi sytuacjami (np. latanie samolotem), przedmiotami, zwierzętami. Zetknięcie z taką sytuacją wywołuje u chorego atak paniki.

Nazwa fobii - Obiekt wywołujący lęk: Akrofobia - Wysokość; Algofobia - Ból; Arachnofobia - Pająki; Hipsofobia - Głębokość; Monofobia - Samotność; Pirofobia - Ogień; * Mysofobia - Zarazki, brud.

4. Zaburzenia lękowe – zespół stresu pourazowego

Przedstawiane często w filmach zaburzenie stresu pourazowego czyli PTSD (Posttraumatic Stress Disorder) rozpoznaje się gry u osoby powstaje opóźniona ( w ciągu 6 miesięcy od wydarzenia) lub przedłużająca się reakcja na wydarzenia stresowe o wyjątkowo zagrażającym lub traumatycznym charakterze. Najczęściej przedstawia się to zaburzenie w odniesieniu do żołnierzy walczących na wojnie, jednak wydarzenia traumatyczne to nie tylko wojna.

Należą do nich również katastrofy naturalne takiej jak powodzie, huragany i trzęsienia ziemi oraz katastrofy spowodowane przez człowieka (wypadki, pożary i skażenie środowiska), także zdarzenia związane z przemocą i agresją czyli wojny i działania polityczne (np. tortury) oraz agresja w postaci przemocy fizycznej, napadów czy gwałtów.

W przebiegu PTSD pojawiają się epizody ponownego przeżywania wydarzenia w natrętnych wspomnieniach lub snach, otępienie uczuciowe, odizolowanie od innych ludzi, niereagowanie na innych ludzi oraz brak umiejętności odczuwania przyjemności. Do tego charakterystyczne jest stałe pobudzenie, czuwanie i bezsenność. Często występują także myśli samobójcze, a czasami również napady paniki w sytuacjach nagłego przypomnienia traumatycznego wydarzenia.

5. Zaburzenia lękowe – leczenie

Tak jak w przypadku innych zaburzeń psychicznych, niezbędna jest psychoterapia. Wskazuje się, że przy zaburzeniach lękowych najlepiej sprawdza się terapia behawioralno-poznawcza, która polega na modyfikacji zachowań poprzez zmianę sposobu myślenia. Do leczenia często włącza się także farmakoterapię zależnie od stanu pacjenta i jego potrzeb.

spis treści
rozwiń

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!