Zasiłek pielęgnacyjny i dodatki do renty. Jakie są świadczenia dla osób niepełnosprawnych?

Od 2024 r. wprowadzono nowe zasady przyznawania świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami - zamiast tradycyjnego podziału na stopnie niepełnosprawności kluczowa stała się ocena samodzielności. Świadczenie wspierające zależy teraz od liczby punktów przyznanych przez wojewódzki zespół orzekający w tej kwestii.

Konkretna wysokość wypłaty waha się od 40 proc. do 220 proc. renty socjalnej, w zależności od poziomu potrzeby wsparcia. W związku z tym osoby z umiarkowaną i lekką niepełnosprawnością mogą mieć trudności z uzyskaniem wyższych świadczeń - bo ich stopień samodzielności jest często dużo wyższy.

Tymczasem zasiłek pielęgnacyjny nie był waloryzowany od 2019 r. - a to oznacza, że dla osób, którym przysługuje (m.in. niepełnosprawnym dzieciom oraz dorosłym ze znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) jego realna wartość mocno spadła, chociażby przez inflację.

Co więcej, osoby uprawnione do dodatku, lecz przebywające w instytucjach zapewniających całodobowe utrzymanie nie mogą liczyć na wypłatę. Zmiany te budzą uzasadnione obawy, że zarówno MOPS, jak i ZUS zostawią osoby o umiarkowanym i lekkim stopniu niepełnosprawności samym sobie, a ich interesy stracą na znaczeniu.

W 2025 r. na nowy dodatek do renty będą mogły liczyć osoby z chorobami rzadkimi. Wyniesie on 2520 zł i będzie przysługiwał osobom całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Zapowiedziano wprowadzenie także drugiego świadczenia dopełniającego przeznaczonego dla takich osób, które przy tym pobierają inne renty niż socjalna. Zmiany te znów mogą wpłynąć negatywnie na dostępność wsparcia dla osób z umiarkowaną i lekką niepełnosprawnością.

Tym nieco lepiej radzącym sobie w życiu projekt ustawy proponuje prawo do asystencji osobistej, które będzie ustalane na podstawie oceny potrzeb osoby z niepełnosprawnością. Proces ten obejmuje formularz samooceny oraz wywiad w miejscu zamieszkania.

Orzeczenie o niepełnosprawności przyda się przedstawicielowi każdej grupy społecznej, jednak różnym osobom zapewnia inne przywileje.

• Dla dzieci to: zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł/mies., zasiłek rodzinny z dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka - od 90 do 110 zł, świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna - 3287 zł (jeśli rezygnuje z pracy, by opiekować się dzieckiem),

• dla dorosłych zaś: zasiłek pielęgnacyjny - również 215,84 zł/mies (np. przy znacznym lub umiarkowanym stopniu), dodatek do renty lub świadczenie uzupełniające (500+) - dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, ulga rehabilitacyjna - odpisy od podatku (np. na leki, dojazdy, sprzęt).

Poza tym orzeczenie zapewnia też rozmaite ulgi i uprawnienia, m. in.

• zniżki na komunikację publiczną (np. 78 proc. na PKP dla osób ze znacznym stopniem);

• kartę parkingową, która uprawnia do parkowania na miejscach dla osób z niepełnosprawnościami;

• ulgę na zakup samochodu, sprzętu ortopedycznego, turnusy rehabilitacyjne - refundacje z PFRON;

• ulgi w opłatach za TV, internet, bilety do instytucji kultury, opłaty lokalne (czasem lokalnie zależne od gminy);

• wsparcie edukacyjne - indywidualną ścieżka nauczania, zajęcia rewalidacyjne, pedagogiczne, możliwość nauki w klasie integracyjnej, pomoc nauczyciela wspomagającego), przedłużenie obowiązku szkolnego lub specjalne warunki egzaminów;

• wsparcie w zatrudnieniu - ochrona przed zwolnieniem, skrócony czas pracy - przy stopniu znacznym lub umiarkowanym: max 7h dziennie, 35h tygodniowo, dodatkowy urlop wypoczynkowy - 10 dni rocznie (znaczny/umiarkowany stopień), zwolnienie z pracy na leczenie/rehabilitację - 21 dni rocznie, dofinansowanie zatrudnienia z PFRON dla pracodawcy - zachęta do zatrudniania osób z orzeczeniem;

• pierwszeństwo w kolejkach - w niektórych instytucjach, placówkach medycznych i sklepach;

• ułatwienia mieszkaniowe - np. pierwszeństwo w przydziale mieszkania komunalnego, dopłaty do przystosowania lokalu.