Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest złożonym zaburzeniem endokrynologicznym, którego najbardziej charakterystycznym elementem jest dysfunkcja jajników, a w efekcie zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, androgenizacja z nadmiernym owłosieniem ciała oraz bardzo często otyłość. Statystyki podają, że dotyczy on 10-15% kobiet w wieku rozrodczym. Zespół policystycznych jajników jest przyczyną ponad 70% niepłodności i braku owulacji oraz 85% wczesnych poronień.

Zespół policystycznych jajników - budowa i funkcja jajnika

Jajnik policystyczny – zdjęcia

Powodem zachorowania jest m.in. nadmierna ilość męskich hormonów.

Jajniki to małe owalne narządy leżące po obu stronach macicy. Pomimo że ważą zaledwie 5–8 g, pełnią bardzo ważną funkcję. Odpowiadają za tworzenie komórek jajowych (oogenezę) oraz produkcję hormonów płciowych. Są to głównie hormony żeńskie (estrogeny, progesteron), a w niewielkich ilościach także męskie (androgeny). W jajniku wyróżnia się dwie części: wewnętrzną, czyli rdzeń, oraz zewnętrzną – korę. Z zewnątrz otacza go tak zwana osłonka biaława. W korze znajdują się pęcherzyki jajnikowe (niedojrzałe komórki jajowe – oocyty – otoczone warstwą komórek ziarnistych). Rdzeń zawiera natomiast naczynia i nerwy.

Zobacz film: "Coraz częściej chorują nastolatki. Zespół policystycznych jajników przyczyną niepłodności"

Cykl owulacyjny rozpoczyna się, gdy kilka pęcherzyków jajnikowych pierwotnych (oocyt otoczony jedną warstwą komórek) zostanie pobudzonych do dojrzewania. Stają się wówczas pęcherzykami wzrastającymi. Spośród nich tylko jeden, nazywany później pęcherzykiem dominującym, zróżnicuje się całkowicie i ulegnie owulacji (jajeczkowaniu).

W pęcherzykach wzrastających zachodzą liczne zmiany. Oocyt zaczyna dojrzewać do komórki jajowej, staje się też dwa razy większy. Otaczające go komórki dzielą się, tworząc kilka warstw komórek ziarnistych. Tkanka znajdująca się dokoła pęcherzyka przekształca się w jego osłonkę. Na tym etapie zachodzi selekcja pęcherzyka dominującego. Tylko w nim będzie się znajdować dojrzała komórka jajowa i tylko on ulegnie owulacji. Reszta pęcherzyków będzie powoli zanikać.

W trakcie rozwoju pęcherzyki przemieszczają się w obrębie jajnika od obszarów położonych blisko rdzenia na zewnątrz. Pęcherzyk dojrzały (Graafa) dociera pod samą osłonkę białawą. Ma on wówczas około 1 cm średnicy.

Jajeczkowanie polega na pęknięciu pęcherzyka i uwolnieniu komórki jajowej. Zostaje ona przechwycona przez jajowód i rozpoczyna swoją wędrówkę do macicy. Z pozostałej części pęcherzyka powstaje ciałko żółte. Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko zanika i cykl rozpoczyna się od nowa.

Pęcherzyki wzrastające pełnią jeszcze jedną ważną funkcję – produkują hormony. Komórki ziarniste są głównym źródłem estrogenów. To hormony płciowe odpowiedzialne za rozwój cech żeńskich i regulację cyklu miesiączkowego. Komórki tekalne (osłonki) wytwarzają natomiast androgeny (testosteron, androstendion) – hormony płciowe odpowiadające przede wszystkim za rozwój cech męskich (męski typ owłosienia, niski ton głosu), powodują też zwiększoną aktywność skórnych gruczołów łojowych. Dla kobiet niewielkie stężenia tych hormonów są niezbędne dla prawidłowego przebiegu cyklu owulacyjnego. Ciałko żółte również jest aktywne hormonalnie. Odpowiada za produkcję progesteronu i estrogenów.

Zespół policystycznych jajników - przyczyny powstawania

Patomechanizm tego schorzenia nie jest do końca poznany. Najprawdopodobniej polega na zaburzeniach w selekcji pęcherzyka dominującego w pierwszej fazie cyklu miesięcznego. W prawidłowych warunkach z licznych pęcherzyków dojrzewających w jajniku w tej fazie cyklu zostaje wybrany jeden, tak zwany pęcherzyk dominujący, z którego później zostanie uwolniona komórka jajowa w procesie owulacji, a pozostałe pęcherzyki zanikają.

W zespole policystycznych jajników brak jest pęcherzyka dominującego, w związku czym pozostałe pęcherzyki nie zanikają, ale pozostają w jajniku, produkując w nadmiarze androgeny (męskie hormony płciowe) oraz progesteron. Może też występować nadmiar estrogenów powstających z przemiany androgenów.

Mniejszą rolę w powstawaniu zespołu policystycznych jajników odgrywają zaburzenia hormonalne z podwzgórza czy przysadki. Ponieważ udowodniono zwiększoną częstość występowania tego zespołu wśród krewnych kobiet z zespołem policystycznych jajników, bierze się pod uwagę udział czynników dziedzicznych w powstawaniu zespołu policystycznych jajników. Ciekawe jest, że w rodzinach, w których występuje zespół policystycznych jajników, mężczyźni mają tendencję do wczesnego łysienia (przed 30. rokiem życia). Nie są oni natomiast niepłodni.

Zespół policystycznych jajników - objawy

Istnieje duże zróżnicowanie obrazu klinicznego zespołu policystycznego jajników w zależności od stopnia zaburzeń hormonalnych. W łagodnych postaciach może on przebiegać jedynie pod postacią rzadkich miesiączek lub wtórnego braku miesiączki. Natomiast w pełnoobjawowym zespole policystycznego jajników, poza zaburzeniami miesiączkowania dochodzi do rozwoju nadmiernego owłosienia, trądziku oraz cech wirylizacji.

Typowe symptomy PCOS to:

  • zaburzenia miesiączkowania – dotyczą 90% chorych; objawiają się rzadkimi miesiączkami, aż do całkowitego ich braku; cykle są często bezowulacyjne;
  • niepłodność – dotyczy nawet 40–90% pacjentek; wynika z rzadkich miesiączek i jeszcze rzadszych owulacji, co znacznie zmniejsza szansę na zapłodnienie;
  • poronienia – donoszenie ciąży u kobiet z tym zaburzeniem jest trudne, wiele z nich ulega wczesnym poronieniom; przyczyną są nieprawidłowości hormonalne;
  • hiperandrogenizacja – jest sztandarowym objawem zespołu policystycznych jajników, dotyczy 90% chorych; może przebiegać pod różnymi postaciami, które mogą ze sobą współistnieć:
  • hirsutyzmu – polega na pojawieniu się u kobiet owłosienia w miejscach typowych dla mężczyzn: na twarzy, klatce piersiowej, brzuchu,
  • trądziku – przeważnie występuje tylko na twarzy,
  • wirylizacji – powoduje zmianę sylwetki ciała, zmniejszenie sutków, przerost łechtaczki, w ciężkich przypadkach obniżenie barwy głosu,
  • łysienia typu męskiego – rozpoczyna się od kątów czoła i na szczycie głowy;
  • otyłość – około 50% kobiet chorych na zespół policystycznych jajników cierpi z tego powodu; przyczyną są towarzyszące zespołowi zaburzenia gospodarki węglowodanowej, które wynikają z oporności komórek organizmu na działanie insuliny (insulina to hormon odpowiedzialny za wnikanie glukozy do komórek, gdzie jest używana jako źródło energii; gdy komórki są oporne na jej działanie, nadmiar glukozy jest przekształcany w tłuszcze; duża ilość cukru we krwi przyczynia się również do powstawania cukrzycy).
Problemy hormonalne

Hormony mają za zadanie koordynować procesy chemiczne zachodzące w komórkach organizmu. Znaczną część hormonów wytwarzają gruczoły wydzielania wewnętrznego,...

Zespół policystycznych jajników - zaburzenia towarzyszące

Zespół policystycznych jajników często współistnieje z innymi chorobami (oznacza to, że te schorzenia częściej występują u osób z PCOS niż u zdrowych kobiet). Należą do nich:

Zespół policystycznych jajników - rozpoznanie i leczenie

Jajniki u kobiet z zespołem policystycznych jajników są nieprawidłowo zbudowane. Lekarz zazwyczaj podejrzewa obecność zespołu, gdy w trakcie badania ginekologicznego stwierdzi, że są twarde i powiększone. Mają też charakterystyczny wygląd w badaniu USG. Są za duże, ich osłonka biaława jest pogrubiała i zawierają wiele torbieli (cyst) o wielkości antykoncepcji hormonalnej. W diagnostyce zespołu policystycznych jajników istotny jest również nadmiar androgenów (zwłaszcza testosteronu) w badaniach hormonalnych oraz występowanie zaburzeń miesiączkowania i klinicznych objawów nadmiernej androgenizacji.

Leczenie zespołu policystycznych jajników zależy od tego, jaki efekt chcemy uzyskać (normalizacja cykli miesięcznych, utrzymanie ciąży). Stosuje się przede wszystkim preparaty zmniejszające stężenie androgenów oraz niwelujące skutki ich działania. Leczy się również zaburzenia towarzyszące zespołowi. Jednakże żaden środek nie umożliwia całkowitego wyzdrowienia.

Po odstawieniu leków większość objawów powraca w ciągu 3–6 miesięcy. U kobiet, które w danym momencie nie chcą zachodzić w ciążę, dobre efekty daje stosowanie dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej (zawierającej zarówno estrogeny, jak i progesteron). Normalizuje to cykle miesiączkowe i dobrze wpływa na objawy hiperandrogenizmu, takie jak trądzik czy hirsutyzm. Skuteczne działanie wykazuje również octan cyproteronu, który oprócz antykoncepcyjnego ma też działanie antyandrogenowe.

Panie starające się o dziecko leczone są zazwyczaj klomifenem. Wywołuje on owulację, a co za tym idzie – normalizuje cykle miesięczne. Dzięki takiej terapii 40–50% kobiet zachodzi w ciążę.

#dziejesienazywo: Rak jajnika - cichy zabójca

Rak jajnika to w dalszym ciągu jedna z głównych przyczyn zgonów wśród kobiet. Brak charakterystycznych objawów na pierwszych etapach rozwoju sprawia, że...

U osób otyłych bardzo pomocne jest zmniejszenie masy ciała (spadek wagi o 10% u połowy z nich skutkuje powrotem owulacji bez dodatkowego leczenia). Hiperprolaktynemię zwalcza się, stosując pochodne bromokryptyny (hamują wydzielanie prolaktyny w przysadce). Insulinooporności najlepiej przeciwdziałać za pomocą diety i wysiłku fizycznego. Jeżeli to nie skutkuje, stosuje się metforminę lub troglitazon (doustne leki przeciwcukrzycowe). Przywrócenie prawidłowej wrażliwości komórek na insulinę poprawia funkcję jajników i zapobiega występowaniu cukrzycy.

Gdy środki farmakologiczne nie skutkują, można zastosować leczenie operacyjne drogą laparoskopii (mało inwazyjny zabieg chirurgiczny) lub laparotomii (operacja metodą typową, czyli przez otwarcie powłok brzusznych). Efekty są przeważnie zadowalające.

Magdalena Pikul, 7 miesięcy temu

Bibliografia

  • Bręborowicz G. Ginekologia i położnictwo, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3082-X
  • Skałba P. Endokrynologia ginekologiczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3166-9
  • Słomko Z. Ginekologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3153-9

Źródła zewnętrzne

Ginekologia

Komentarze (18)
~Jola
~Jola 7 miesięcy temu

@~Sylwia: masz rację - właściwym jedzeniem można się wyleczyć. Po urodzeniu drugiego dziecka usłyszałam że mam PCOS. Cud że schudłam po ciąży. Okres jest tylko ciut się przesuwa. A modlitwa oczywiście, nic tak nie oczyszcza i daje wiary że się uda, od tego dobrze zacząć

Odpowiedz
~Sylwia
~Sylwia 8 miesięcy temu

Wyleczyłam całkowicie stwierdzony wcześniej badaniami PCOS... Po pierwsze: Cyprodiol. Po drugie: Zdrowe odżywianie. Po trzecie: Regularny ruch. Po czwarte: Wkońcu wyjechałam na słoneczne wakacje. Pęcherzyki graffa w końcu zaczęły dojrzewać gdy zaczęłam być naprawdę wypoczęta. Dalej: Szczera długa spowiedź po latach i modlitwa z nałożeniem rąk o uzdrowienie z wodą egzorcyzmowaną. Dużo herbaty z morwy białej. Zaszłam w ciążę. Chyba warto spróbować niż wciąż płakać...

Odpowiedz
~Karolina
~Karolina ponad rok temu

Też mam pcos i mam 2 wspaniałe córeczki. Z zajściem w pierwszą ciążę nie było żadnych problemów. Z drugą trwało to prawie rok i udało się. Przed drugą ciążą całkowicie przestałam miesiączkowa. Brałam duphaston i clostilbegyt. Było ciężko ale trzeba zawsze wierzyć że się uda.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie
Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie

Jajnik policystyczny - zdjęcia

Jajnik policystyczny - zdjęcia

Powodem zachorowania jest m.in. nadmierna ilość męskich hormonów.

Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie

Lek na cukrzycę w profilaktyce zespołu policystycznych jajników

jajników? Na zespół policystycznych jajników cierpi 7 na 10 kobiet w wieku rozrodczym. Jest to najczęstsza przyczyna niepłodności. Choroba zazwyczaj (...) za pomocą...

Zespół nerczycowy - przyczyny, objawy, rozpoznanie, leczenie, powikłania

Zespół nefrotyczny - zdjęcia

Zespół nefrotyczny - zdjęcia

Dysfunkcja kłębuszków nerkowych u chorego na zespół nerczycowy.

Cellulit - przyczyny, rodzaje, stopnie, zwalczanie, sport, kosmetyki, zabiegi

4 fakty o cellulicie, których nie znałaś

4 fakty o cellulicie, których nie znałaś

zespół policystycznych jajników, niedoczynność tarczycy, depresję, zaburzenia równowagi elektrolitowej. Schorzenia te powodują, że przybieramy (...) ze zdrowiem, są bardziej narażone na powstawanie...

Otyłość

Dolegliwości, które prowadzą do otyłości

Dolegliwości, które prowadzą do otyłości

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest najczęstszym zaburzeniem hormonalnym u kobiet, powodującym niepłodność. Charakteryzuje się m. in (...) , zmniejszenia tolerancji wysiłku,...

Cytologia - cel, przygotowanie, przebieg, interpretacja

Bolesne miesiączkowanie

stany zapalne w obrębie miednicy (w mechanizmie powstawania zrostów), PCOS - zespół policystycznych jajników. Pierwotne miesiączkowanie zazwyczaj (...) ze ścianą...