Zespół policystycznych jajników (PCOS) - przyczyny powstawania, objawy, rozpoznanie, leczenie

spis treści
rozwiń

Zespół policystycznych jajników (PCOS) jest złożonym zaburzeniem endokrynologicznym, którego najbardziej charakterystycznym elementem jest dysfunkcja jajników, a w efekcie zaburzenia miesiączkowania, niepłodność, androgenizacja z nadmiernym owłosieniem ciała oraz bardzo często otyłość. Statystyki podają, że dotyczy on 10-15% kobiet w wieku rozrodczym. Zespół policystycznych jajników jest przyczyną ponad 70% niepłodności i braku owulacji oraz 85% wczesnych poronień.

1. Zespół policystycznych jajników - budowa i funkcja jajnika

Jajnik policystyczny – zdjęcia
Jajnik policystyczny – zdjęcia

Powodem zachorowania jest m.in. nadmierna ilość męskich hormonów.

zobacz galerię

Jajniki to małe owalne narządy leżące po obu stronach macicy. Pomimo że ważą zaledwie 5–8 g, pełnią bardzo ważną funkcję. Odpowiadają za tworzenie komórek jajowych (oogenezę) oraz produkcję hormonów płciowych. Są to głównie hormony żeńskie (estrogeny, progesteron), a w niewielkich ilościach także męskie (androgeny). W jajniku wyróżnia się dwie części: wewnętrzną, czyli rdzeń, oraz zewnętrzną – korę. Z zewnątrz otacza go tak zwana osłonka biaława. W korze znajdują się pęcherzyki jajnikowe (niedojrzałe komórki jajowe – oocyty – otoczone warstwą komórek ziarnistych). Rdzeń zawiera natomiast naczynia i nerwy.

Zobacz film: "Coraz częściej chorują nastolatki. Zespół policystycznych jajników przyczyną niepłodności"

Cykl owulacyjny rozpoczyna się, gdy kilka pęcherzyków jajnikowych pierwotnych (oocyt otoczony jedną warstwą komórek) zostanie pobudzonych do dojrzewania. Stają się wówczas pęcherzykami wzrastającymi. Spośród nich tylko jeden, nazywany później pęcherzykiem dominującym, zróżnicuje się całkowicie i ulegnie owulacji (jajeczkowaniu).

W pęcherzykach wzrastających zachodzą liczne zmiany. Oocyt zaczyna dojrzewać do komórki jajowej, staje się też dwa razy większy. Otaczające go komórki dzielą się, tworząc kilka warstw komórek ziarnistych. Tkanka znajdująca się dokoła pęcherzyka przekształca się w jego osłonkę. Na tym etapie zachodzi selekcja pęcherzyka dominującego. Tylko w nim będzie się znajdować dojrzała komórka jajowa i tylko on ulegnie owulacji. Reszta pęcherzyków będzie powoli zanikać.

W trakcie rozwoju pęcherzyki przemieszczają się w obrębie jajnika od obszarów położonych blisko rdzenia na zewnątrz. Pęcherzyk dojrzały (Graafa) dociera pod samą osłonkę białawą. Ma on wówczas około 1 cm średnicy.

Jajeczkowanie polega na pęknięciu pęcherzyka i uwolnieniu komórki jajowej. Zostaje ona przechwycona przez jajowód i rozpoczyna swoją wędrówkę do macicy. Z pozostałej części pęcherzyka powstaje ciałko żółte. Jeżeli nie dojdzie do zapłodnienia, ciałko zanika i cykl rozpoczyna się od nowa.

Pęcherzyki wzrastające pełnią jeszcze jedną ważną funkcję – produkują hormony. Komórki ziarniste są głównym źródłem estrogenów. To hormony płciowe odpowiedzialne za rozwój cech żeńskich i regulację cyklu miesiączkowego. Komórki tekalne (osłonki) wytwarzają natomiast androgeny (testosteron, androstendion) – hormony płciowe odpowiadające przede wszystkim za rozwój cech męskich (męski typ owłosienia, niski ton głosu), powodują też zwiększoną aktywność skórnych gruczołów łojowych. Dla kobiet niewielkie stężenia tych hormonów są niezbędne dla prawidłowego przebiegu cyklu owulacyjnego. Ciałko żółte również jest aktywne hormonalnie. Odpowiada za produkcję progesteronu i estrogenów.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

2. Zespół policystycznych jajników - przyczyny powstawania

Patomechanizm tego schorzenia nie jest do końca poznany. Najprawdopodobniej polega na zaburzeniach w selekcji pęcherzyka dominującego w pierwszej fazie cyklu miesięcznego. W prawidłowych warunkach z licznych pęcherzyków dojrzewających w jajniku w tej fazie cyklu zostaje wybrany jeden, tak zwany pęcherzyk dominujący, z którego później zostanie uwolniona komórka jajowa w procesie owulacji, a pozostałe pęcherzyki zanikają.

W zespole policystycznych jajników brak jest pęcherzyka dominującego, w związku czym pozostałe pęcherzyki nie zanikają, ale pozostają w jajniku, produkując w nadmiarze androgeny (męskie hormony płciowe) oraz progesteron. Może też występować nadmiar estrogenów powstających z przemiany androgenów.

Mniejszą rolę w powstawaniu zespołu policystycznych jajników odgrywają zaburzenia hormonalne z podwzgórza czy przysadki. Ponieważ udowodniono zwiększoną częstość występowania tego zespołu wśród krewnych kobiet z zespołem policystycznych jajników, bierze się pod uwagę udział czynników dziedzicznych w powstawaniu zespołu policystycznych jajników. Ciekawe jest, że w rodzinach, w których występuje zespół policystycznych jajników, mężczyźni mają tendencję do wczesnego łysienia (przed 30. rokiem życia). Nie są oni natomiast niepłodni.

3. Zespół policystycznych jajników - objawy

Istnieje duże zróżnicowanie obrazu klinicznego zespołu policystycznego jajników w zależności od stopnia zaburzeń hormonalnych. W łagodnych postaciach może on przebiegać jedynie pod postacią rzadkich miesiączek lub wtórnego braku miesiączki. Natomiast w pełnoobjawowym zespole policystycznego jajników, poza zaburzeniami miesiączkowania dochodzi do rozwoju nadmiernego owłosienia, trądziku oraz cech wirylizacji.

Typowe symptomy PCOS to:

  • zaburzenia miesiączkowania – dotyczą 90% chorych; objawiają się rzadkimi miesiączkami, aż do całkowitego ich braku; cykle są często bezowulacyjne;
  • niepłodność – dotyczy nawet 40–90% pacjentek; wynika z rzadkich miesiączek i jeszcze rzadszych owulacji, co znacznie zmniejsza szansę na zapłodnienie;
  • poronienia – donoszenie ciąży u kobiet z tym zaburzeniem jest trudne, wiele z nich ulega wczesnym poronieniom; przyczyną są nieprawidłowości hormonalne;
  • hiperandrogenizacja – jest sztandarowym objawem zespołu policystycznych jajników, dotyczy 90% chorych; może przebiegać pod różnymi postaciami, które mogą ze sobą współistnieć:
  • hirsutyzmu – polega na pojawieniu się u kobiet owłosienia w miejscach typowych dla mężczyzn: na twarzy, klatce piersiowej, brzuchu,
  • trądziku – przeważnie występuje tylko na twarzy,
  • wirylizacji – powoduje zmianę sylwetki ciała, zmniejszenie sutków, przerost łechtaczki, w ciężkich przypadkach obniżenie barwy głosu,
  • łysienia typu męskiego – rozpoczyna się od kątów czoła i na szczycie głowy;
  • otyłość – około 50% kobiet chorych na zespół policystycznych jajników cierpi z tego powodu; przyczyną są towarzyszące zespołowi zaburzenia gospodarki węglowodanowej, które wynikają z oporności komórek organizmu na działanie insuliny (insulina to hormon odpowiedzialny za wnikanie glukozy do komórek, gdzie jest używana jako źródło energii; gdy komórki są oporne na jej działanie, nadmiar glukozy jest przekształcany w tłuszcze; duża ilość cukru we krwi przyczynia się również do powstawania cukrzycy).
Problemy hormonalne
Problemy hormonalne

Hormony mają za zadanie koordynować procesy chemiczne zachodzące w komórkach organizmu. Znaczną część...

zobacz galerię

3.1. Zespół policystycznych jajników - zaburzenia towarzyszące

Zespół policystycznych jajników często współistnieje z innymi chorobami (oznacza to, że te schorzenia częściej występują u osób z PCOS niż u zdrowych kobiet). Należą do nich:

Zobacz także

4. Zespół policystycznych jajników - rozpoznanie i leczenie

Jajniki u kobiet z zespołem policystycznych jajników są nieprawidłowo zbudowane. Lekarz zazwyczaj podejrzewa obecność zespołu, gdy w trakcie badania ginekologicznego stwierdzi, że są twarde i powiększone. Mają też charakterystyczny wygląd w badaniu USG. Są za duże, ich osłonka biaława jest pogrubiała i zawierają wiele torbieli (cyst) o wielkości antykoncepcji hormonalnej. W diagnostyce zespołu policystycznych jajników istotny jest również nadmiar androgenów (zwłaszcza testosteronu) w badaniach hormonalnych oraz występowanie zaburzeń miesiączkowania i klinicznych objawów nadmiernej androgenizacji.

Leczenie zespołu policystycznych jajników zależy od tego, jaki efekt chcemy uzyskać (normalizacja cykli miesięcznych, utrzymanie ciąży). Stosuje się przede wszystkim preparaty zmniejszające stężenie androgenów oraz niwelujące skutki ich działania. Leczy się również zaburzenia towarzyszące zespołowi. Jednakże żaden środek nie umożliwia całkowitego wyzdrowienia.

Po odstawieniu leków większość objawów powraca w ciągu 3–6 miesięcy. U kobiet, które w danym momencie nie chcą zachodzić w ciążę, dobre efekty daje stosowanie dwuskładnikowej antykoncepcji hormonalnej (zawierającej zarówno estrogeny, jak i progesteron). Normalizuje to cykle miesiączkowe i dobrze wpływa na objawy hiperandrogenizmu, takie jak trądzik czy hirsutyzm. Skuteczne działanie wykazuje również octan cyproteronu, który oprócz antykoncepcyjnego ma też działanie antyandrogenowe.

Panie starające się o dziecko leczone są zazwyczaj klomifenem. Wywołuje on owulację, a co za tym idzie – normalizuje cykle miesięczne. Dzięki takiej terapii 40–50% kobiet zachodzi w ciążę.

#dziejesienazywo: Rak jajnika - cichy zabójca
#dziejesienazywo: Rak jajnika - cichy zabójca

Rak jajnika to w dalszym ciągu jedna z głównych przyczyn zgonów wśród kobiet. Brak charakterystycznych...

zobacz galerię

U osób otyłych bardzo pomocne jest zmniejszenie masy ciała (spadek wagi o 10% u połowy z nich skutkuje powrotem owulacji bez dodatkowego leczenia). Hiperprolaktynemię zwalcza się, stosując pochodne bromokryptyny (hamują wydzielanie prolaktyny w przysadce). Insulinooporności najlepiej przeciwdziałać za pomocą diety i wysiłku fizycznego. Jeżeli to nie skutkuje, stosuje się metforminę lub troglitazon (doustne leki przeciwcukrzycowe). Przywrócenie prawidłowej wrażliwości komórek na insulinę poprawia funkcję jajników i zapobiega występowaniu cukrzycy.

Gdy środki farmakologiczne nie skutkują, można zastosować leczenie operacyjne drogą laparoskopii (mało inwazyjny zabieg chirurgiczny) lub laparotomii (operacja metodą typową, czyli przez otwarcie powłok brzusznych). Efekty są przeważnie zadowalające.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!