Alergia

Alergia we współczesnym świecie uznawana jest za najczęściej występujące schorzenie. Większa część chorób alergicznych ma charakter przewlekły i wymaga systematycznego leczenia. Alergię wywołuje nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na określone czynniki. Alergenem uczulającym może okazać się różna substancja w otaczającym człowieka środowisku. Do najczęstszych objawów alergii zalicza się, m.in.: sezonowy katar sienny, całoroczny nieżyt nosa, astma oraz uczulenia na pokarmy. Leczenie alergii jest skomplikowane i musi być wielokierunkowe.

Przyczyny alergii

Alergeny to substancje, które mogą spowodować reakcje alergiczne. Układ immunologiczny (odpornościowy) broni organizm przed atakiem ze strony niebezpiecznych drobnoustrojów, jednak u niektórych osób układ ten reaguje nawet na niegroźne obce substancje w taki sposób, jak to robi z niebezpiecznymi czynnikami. Taką substancję, która wywołuje nadmierną i nieadekwatną do zagrożenia reakcję układu odpornościowego nazywamy alergenem, natomiast reakcję organizmu na ten czynnik - reakcją alergiczną.

Alergenem może być każda substancja z otoczenia człowieka (reakcję alergiczną mogą wywołać substancje wdychane, dotykane, połykane oraz wstrzykiwane). Podczas pierwszego kontaktu z daną substancją organizm nie daje objawów uczulenia, jedynie układ odpornościowy wytwarza odpowiednie dla tej substancji przeciwciała. Dopiero przy kolejnym zetknięciu się z alergenem może wystąpić patologiczna reakcja alergiczna.
Najczęściej spotykane alergeny wziewne to zazwyczaj:

• pyłki roślin;
• sierść zwierząt;
• zarodniki pleśni;
• roztocza kurzu domowego;
• wełna;
• pierze.

Alergeny pokarmowe to zazwyczaj takie produkty, jak: mleko krowie, wołowina, cielęcina, białko jajka kurzego, ryby, skorupiaki, orzechy i migdały, owoce cytrusowe, pomidory oraz czekolada. Znaczny przyrost zachorowań na alergię w ostatnich latach jest związany z dużym postępem cywilizacyjnym, ponieważ ludzie są otaczani przez sztucznie wytwarzane, nienaturalne substancje. Niektórzy specjaliści wygłaszają hipotezy, że przesadnie przestrzegana higiena może również powodować alergie. Choroby alergiczne są powiązane z wysokim standardem życia, ponieważ w krajach rozwiniętych są znacznie powszechniejsze niż w nierozwiniętych.

Objawy alergii

Kiedy organizm ma pierwszy kontakt z substancją uczulającą, zaczyna wytwarzać przeciwciała swoiste dla tej substancji oraz staje się gotowy do wyprodukowania dużej ilości immunoglobin odpornościowych. Kolejne zetknięcie z substancją alergiczną może wywołać bardzo gwałtowną i groźną reakcję organizmu, czyli tzw. wstrząs anafilaktyczny. Najczęstsze jego objawy to bardzo szybko pojawiająca się wysypka, rumień, zaczerwienienie skóry i bąble, szybkie puchnięcie, mocno nasilony katar i uczucie zatkania nosa, łzawienie spojówek, ból brzucha oraz biegunka. Reakcja alergiczna może objawić się w postaci ataku astmy z dusznością i silnym kaszlem, obrzękiem krtani lub nawet wstrząsem i drgawkami. Symptomy reakcji alergicznej pojawiają się bardzo szybko po kontakcie z alergenem, zazwyczaj pierwsze objawy występują już po kilku minutach.

Rozpoznanie alergii

Alergię od innych chorób odróżnia czas oraz okoliczności jej pojawienia się, ponieważ objawy występują tylko w przypadku kontaktu z alergenem. Kiedy w słoneczny dzień, bez wcześniejszego przeziębienia się, występują takie objawy, jak kichanie, wyciek z nosa, pieczenie spojówek oraz łzawienie - wówczas z pewnością to reakcja alergiczna, jaką jest katar sienny. Natomiast nagłe napady kaszlu, duszności, a przy tym świszczący oddech pojawiający się nagle u człowieka młodego, to najprawdopodobniej objawy astmy. Alergia pokarmowa najczęściej objawiać się będzie zaczerwienieniem i swędzeniem skóry występującym po zjedzeniu niektórych pokarmów (np. czekolady). Inne objawy, które świadczą o reakcji alergicznej to obrzęk skóry, bolesność, nasilona pokrzywka, ból brzucha, które mogą nastąpić, np. po ukąszeniu jakiegoś owada.

Aby potwierdzić rozpoznanie alergii, stosuje się różnego rodzaju badania, ale najpopularniejsze i najskuteczniejsze są testy skórne.

Przeprowadza się je poprzez wprowadzenie pod skórę (testy punktowe) lub nałożenie na nią (testy płytkowe) alergenów w bardzo małym stężeniu. Wynik bardzo łatwo zinterpretować, ponieważ jeśli w miejscu kontaktu substancji ze skórą pojawi się zaczerwienienie lub delikatna zmiana, jest to jednoznaczne z alergią na dany alergen. Stosuje się również badanie stężenia immunoglobuliny IgE we krwi. Pobraną krew poddaje się specjalistycznym badaniom laboratoryjnym. Wysoki poziom IgE, który przekracza normy, mówi o alergii.

W alergii pokarmowej, najlepszym sposobem wykrycia pokarmu uczulającego jest stosowanie diety eliminacyjnej. W celu wykrycia astmy niezbędne jest przeprowadzenie badania spirometrycznego. Polega ono na wykonywaniu pomiarów ilościowych wdychanego i wydychanego powietrza, statycznych i dynamicznych, uwzględniających prędkość przepływu powietrza w drogach oddechowych.

Leczenie alergii

Obecnie całkowite i trwałe wyleczenie alergii nie jest możliwe. Jeśli wystąpi już skłonność do reakcji uczuleniowej, to zazwyczaj towarzyszy ona do końca życia. Czasami organizm zmienia swoją reaktywność i objawy alergii samoistnie ulegają wygaszeniu. W przypadku nasilania się objawów, ogranicza się je poprzez wprowadzenie leczenia pod postacią środków farmakologicznych oraz ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie kontaktu z alergenami.

Leczenie wprowadza się w celu całkowitego wygaszenia objawów lub ich kontrolowania, żeby umożliwić alergikowi normalne funkcjonowanie. Bardzo ważne, aby chory jak najwięcej wiedział o swojej chorobie. Pozwoli to uniknąć sytuacji niepotrzebnego narażenia na kontakt z alergenem, a w przypadku, kiedy taka sytuacja już się wydarzy, podjąć właściwe postępowanie. Proces leczenia alergii ma charakter wielokierunkowy i długoterminowy. Najważniejszy jest pierwszy etap, czyli właściwe rozpoznanie substancji uczulającej, a następnie konsekwentne unikanie jej. W przypadku alergii pokarmowej, alergii na jady owadów, takie postępowanie jest możliwe do zrealizowania. W przypadku uczulenia na pyłki roślin, zachowanie profilaktyczne jest już znacznie utrudnione.

Nie ulega dyskusji, że choroby alergiczne znacząco pogarszają komfort życia wielu osób. Jednak szybkie rozpoznanie choroby, a później wprowadzenie odpowiedniej farmakoterapii i stosowanie się do zaleceń lekarza może zauważalnie poprawić jakość życia.