Alergia

Alergia we współczesnym świecie uznawana jest za najczęściej występujące schorzenie. Większa część chorób alergicznych ma charakter przewlekły i wymaga systematycznego leczenia. Alergię wywołuje nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na określone czynniki. Alergenem uczulającym może okazać się różna substancja w otaczającym człowieka środowisku. Do najczęstszych objawów alergii zalicza się, m.in.: sezonowy katar sienny, całoroczny nieżyt nosa, astma oraz uczulenia na pokarmy. Leczenie alergii jest skomplikowane i musi być wielokierunkowe. 

Spis treści:
  1. 1. Przyczyny alergii
  2. 2. Objawy alergii
    1. 2.1. Katar sienny
    2. 2.2. Astma oskrzelowa
    3. 2.3. Alergia pokarmowa
    4. 2.4. Choroby alergiczne u dzieci
  3. 3. Rozpoznanie alergii
  4. 4. Leczenie alergii
    1. 4.1. Jak sobie radzić z uczuleniem na pyłki?
      1. 4.1.1. Kalendarz pylenia roślin
  5. 5. Zapobieganie alergii

1. Przyczyny alergii

Alergenem może być każda substancja z otoczenia człowieka (reakcję alergiczną mogą wywołać substancje wdychane, dotykane, połykane oraz wstrzykiwane). Podczas pierwszego kontaktu z daną substancją organizm nie daje objawów uczulenia. Dopiero przy kolejnym zetknięciu się z alergenem może wystąpić patologiczna reakcja alergiczna.

Najczęściej spotykane alergeny wziewne to zazwyczaj:

  • pyłki roślin;
  • sierść zwierząt;
  • zarodniki pleśni;
  • roztocza kurzu domowego;
  • wełna;
  • pierze.

Alergeny pokarmowe to zazwyczaj takie produkty, jak: mleko krowie, wołowina, cielęcina, białko jajka kurzego, ryby, skorupiaki, orzechy i migdały, owoce cytrusowe, pomidory oraz czekolada. Alergenami są również jady owadów: os, pszczół i szerszeni. Alergeny pochodzące ze środowiska skażonego to m.in.: metale, takie jak: nikiel, chrom, cynk, kobalt i inne, gumy pochodzenia roślinnego i dodatki stosowane do ich produkcji, lateks, tworzywa sztuczne, substancje dodatkowe w pokarmach oraz wiele innych związków chemicznych. Do tej grupy należy zaliczyć także leki i kosmetyki.

Znaczny przyrost zachorowań na alergię w ostatnich latach jest związany z dużym postępem cywilizacyjnym, ponieważ ludzie są otaczani przez sztucznie wytwarzane, nienaturalne substancje. Niektórzy specjaliści wygłaszają hipotezy, że przesadnie przestrzegana higiena może również powodować alergie. Choroby alergiczne są powiązane z wysokim standardem życia, ponieważ w krajach rozwiniętych są znacznie powszechniejsze niż w nierozwiniętych.

2. Objawy alergii

Kiedy organizm ma pierwszy kontakt z substancją uczulającą, zaczyna wytwarzać przeciwciała swoiste dla tej substancji (tzw. przeciwciała IgE) oraz staje się gotowy do wyprodukowania dużej ilości immunoglobin odpornościowych. Przeciwciała rozpoznają cząsteczkę, która znalazła się w organizmie, na przykład fragmenty pleśni pojawiające się w powietrzu, jako obcą i zagrażającą temu organizmowi. Rozpoczynają więc proces mający na celu ich zniszczenie. Za pomocą różnych wydzielanych białek organizm chce bronić się przed taką „inwazją”. W konsekwencji doprowadza to do stanu zapalnego danej tkanki, np. wysypki rumieniowo-bąblowej, obrzęku (czyli jakby opuchnięcia) błony śluzowej, skurczu mięśni gładkich, np. w oskrzelach. Jest to reakcja nieprawidłowa i nadmierna. Uczestniczą w niej również przeciwciała, prowadząc do niszczenia własnych komórek organizmu, na które organizm się uczulił. Reakcja ta prowadzić może do niszczenia niektórych składników krwi i spadku ich ilości, spowodowana jest najczęściej lekami lub pokarmami. Niekiedy przeciwciała łączą się po kilka w kompleksy i krążą we krwi. Mogą wywoływać zapalenie naczyń, a jeśli osiądą w jakimś narządzie, prowadzą do jego niszczenia i uszkodzenia jego funkcji – może to dotyczyć np. nerek czy płuc. Przyczynami mogą być leki, pokarmy czy wiele związków chemicznych.

Kolejne zetknięcie z substancją alergiczną może wywołać bardzo gwałtowną i groźną reakcję organizmu, czyli tzw. wstrząs anafilaktyczny. Najczęstsze jego objawy to bardzo szybko pojawiająca się wysypka, rumień, zaczerwienienie skóry i bąble, szybkie puchnięcie, mocno nasilony katar i uczucie zatkania nosa, łzawienie spojówek, ból brzucha oraz biegunka. Wstrząs anafilaktyczny może prowadzić do znacznego spadku ciśnienia, co zagraża życiu osoby, u której wystąpi taki odczyn.

Reakcja alergiczna może objawić się w postaci ataku astmy z dusznością i silnym kaszlem, obrzękiem krtani lub nawet wstrząsem i drgawkami. Objawem alergii mogą być również pojedyncze ogniska zaczerwienienia i złuszczania skóry. Początkowo tworzą się zaczerwienienie i obrzęk, następnie nadżerka pokrywająca się strupkiem. Objaw taki może pojawić się w miejscu kontaktu skóry z kolczykiem czy guzikiem metalowym lub w innych miejscach ciała, np. na twarzy. U dzieci częstą postacią alergii jest atopowe zapalenie skóry objawiające się zmianami skórnymi w zgięciach kończyn, szyi, grzbietach rąk i tułowiu. Często towarzyszą temu suchość skóry oraz jej swędzenie. Skóra czasem reaguje alergicznie również na światło słoneczne i sztuczne! Związane jest to również z przeciwciałami krążącymi we krwi. Reakcja na alergeny w przewodzie pokarmowym, szczególnie u dzieci, może objawiać się bólami brzucha, biegunkami z domieszką krwi, wymiotami i słabym wzrostem masy ciała.

Symptomy reakcji alergicznej pojawiają się bardzo szybko po kontakcie z alergenem, zazwyczaj pierwsze objawy występują już po kilku minutach.

2.1. Katar sienny

Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa (inaczej katar sienny) spowodowane jest antygenami inhalacyjnymi pyłków roślin, występującymi w okresie pylenia drzew, krzewów, traw i chwastów. Głównymi oznakami alergicznego zapalenia błony śluzowej jest obfita wydzielina z nosa (wodnista lub wodnisto-śluzowa) oraz zapalenie spojówek objawiające się zaczerwienieniem, łzawieniem, światłowstrętem oraz świądem oczu. Charakterystyczne dla kataru siennego są również:

W mniejszej liczbie przypadków występują objawy ze strony oskrzeli oraz ataki astmy. U niektórych pacjentów dochodzi także do upośledzenia węchu.

2.2. Astma oskrzelowa

Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą, w której dochodzi do procesu zapalnego błony śluzowej układu oddechowego i związanego z nim nadreaktywnością błony śluzowej na czynniki zewnętrzne. Astma charakteryzuje się napadowym zwężeniem dróg oddechowych, który u jednych osób pojawia się tylko w określonych sytuacjach u innych niemal stałe. Głównym objawem astmy jest napad duszności w kontakcie ze swoistym alergenem. Charakteryzuje się on utrudnionym wydechem, męczącym kaszlem i obecnością patologicznych świstów oddechowych, niejednokrotnie słyszalnych na odległość.

2.3. Alergia pokarmowa

Alergia pokarmowa charakteryzuje się wystąpieniem wymiotów, nudności, biegunki, zaparcia czy też bólu brzucha do którego dochodzi w wyniku kontaktu ze swoistym alergenem. Często pierwszym objawem alergii pokarmowej może być wzdęcie brzucha, kolki jelitowe, utrata łaknienia, przykry zapach z ust oraz świąd odbytu. Alergia na pokarm może być także przyczyną zmian ze strony układu nerwowego, takich jak: zmęczenie, nadmierna senność, bóle głowy, trudności w koncentracji i nadpobudliwość. Najczęściej jednak ta choroba alergiczna dotyczy małych dzieci. U niemowląt głównym alergenem jest mleko, a także jajka i orzeszki ziemne. U dzieci starszych – orzeszki ziemne, pyłki drzew i ryby.

2.4. Choroby alergiczne u dzieci

Wywiad rodzinny wielu dzieci z chorobami alergicznymi jest obciążony występowaniem tych chorób. Oznacza to, że wyższe ryzyko wystąpienia chorób alergicznych stwierdza się u dzieci, których najbliżsi krewni chorują na alergię. U dzieci w różnym wieku występują odrębne choroby alergiczne:

  • wyprysk (atopowe zapalenie skóry) i alergia pokarmowa – u niemowląt;
  • astma i alergiczny nieżyt nosa – u starszych dzieci.

Poza tym wystąpienie wyprysku lub alergii pokarmowej w okresie niemowlęcym predysponuje do wystąpienia astmy i kataru siennego w późniejszym okresie życia. Określa się to mianem „marszu alergicznego”.

3. Rozpoznanie alergii

Alergię od innych chorób odróżnia czas oraz okoliczności jej pojawienia się, ponieważ objawy występują tylko w przypadku kontaktu z alergenem. Kiedy w słoneczny dzień, bez wcześniejszego przeziębienia się, występują takie objawy, jak kichanie, wyciek z nosa, pieczenie spojówek oraz łzawienie - wówczas z pewnością to reakcja alergiczna, jaką jest katar sienny. Alergia pokarmowa najczęściej objawiać się będzie zaczerwienieniem i swędzeniem skóry występującym po zjedzeniu niektórych pokarmów (np. czekolady). Inne objawy, które świadczą o reakcji alergicznej to obrzęk skóry, bolesność, nasilona pokrzywka, ból brzucha, które mogą nastąpić, np. po ukąszeniu jakiegoś owada.

Ustalenie prawdopodobnego czynnika alergicznego na podstawie wywiadu potwierdzane jest dalszymi badaniami diagnostycznymi alergii takimi jak:

Aby potwierdzić diagnostykę alergii, stosuje się różnego rodzaju badania, ale najpopularniejsze i najskuteczniejsze są testy skórne.

Przeprowadza się je poprzez wprowadzenie pod skórę (testy punktowe) lub nałożenie na nią (testy płytkowe) alergenów w bardzo małym stężeniu. Wynik bardzo łatwo zinterpretować, ponieważ jeśli w miejscu kontaktu substancji ze skórą pojawi się zaczerwienienie lub delikatna zmiana, jest to jednoznaczne z alergią na dany alergen. Stosuje się również badanie stężenia immunoglobuliny IgE we krwi. Pobraną krew poddaje się specjalistycznym badaniom laboratoryjnym. Wysoki poziom IgE, który przekracza normy, mówi o alergii.

W alergii pokarmowej, najlepszym sposobem wykrycia pokarmu uczulającego jest stosowanie diety eliminacyjnej. W celu wykrycia astmy niezbędne jest przeprowadzenie badania spirometrycznego. Polega ono na wykonywaniu pomiarów ilościowych wdychanego i wydychanego powietrza, statycznych i dynamicznych, uwzględniających prędkość przepływu powietrza w drogach oddechowych.

4. Leczenie alergii

Obecnie całkowite i trwałe wyleczenie alergii nie jest możliwe. Jeśli wystąpi już skłonność do reakcji uczuleniowej, to zazwyczaj towarzyszy ona do końca życia. Czasami organizm zmienia swoją reaktywność i objawy alergii samoistnie ulegają wygaszeniu. W przypadku nasilania się objawów, ogranicza się je poprzez wprowadzenie leczenia pod postacią środków farmakologicznych oraz ograniczenie lub całkowite wyeliminowanie kontaktu z alergenami.

Leczenie wprowadza się w celu całkowitego wygaszenia objawów lub ich kontrolowania, żeby umożliwić alergikowi normalne funkcjonowanie. Bardzo ważne, aby chory jak najwięcej wiedział o swojej chorobie. Pozwoli to uniknąć sytuacji niepotrzebnego narażenia na kontakt z alergenem, a w przypadku, kiedy taka sytuacja już się wydarzy, podjąć właściwe postępowanie. Proces leczenia alergii ma charakter wielokierunkowy i długoterminowy. Najważniejszy jest pierwszy etap, czyli właściwe rozpoznanie substancji uczulającej, a następnie konsekwentne unikanie jej. W przypadku alergii pokarmowej, alergii na jady owadów, takie postępowanie jest możliwe do zrealizowania. W przypadku uczulenia na pyłki roślin, zachowanie profilaktyczne jest już znacznie utrudnione.

W leczeniu chorób alergicznych stosuje się głównie środki antyhistaminowe jako pojedynczy lek lub w połączeniu z innymi lekami oraz kortykosteroidy stosowane donosowo w aerozolu, wziewnie w postacie inhalatorów lub doustnie w tabletkach. Jako krople do oczu oraz aerozole do nosa można stosować kromoglikany, które działają przy długotrwałym stosowaniu. W wypadku napadu duszności w astmie oskrzelowej stosuje się doraźnie inhalacje leków z grupy krótko działających betamimetyków. W użyciu są również leki antyleukotrienowe oraz immunoterapia swoista (odczulanie).

Nie ulega dyskusji, że choroby alergiczne znacząco pogarszają komfort życia wielu osób. Jednak szybkie rozpoznanie choroby, a później wprowadzenie odpowiedniej farmakoterapii i stosowanie się do zaleceń lekarza może zauważalnie poprawić jakość życia.

4.1. Jak sobie radzić z uczuleniem na pyłki?

Odpowiednie przygotowanie do sezonu pylenia jest najważniejsze. Warto zintensyfikować leczenie farmakologiczne i zwiększyć liczbę wizyt u lekarza.

Dobrym rozwiązaniem są wyjazdy nad morze lub w góry, gdy zbliża się czas pylenia roślin wewnątrz kraju. Pylenie tych samych roślin przebiega w innym czasie w różnych częściach naszego kraju. Dzięki wyjazdom można uniknąć sezonu pylenia w swoim miejscu zamieszkania.

Alergik cały czas powinien kontrolować kalendarz pylenia roślin i tak postępować, aby uniknąć napadu uczulenia. Na przykład lepiej zrezygnować z popołudniowego wyjazdu do lasu w porze wiosenno-letniej. Wtedy właśnie pyłki roślin zaczynają opadać. Jeśli po południu osoba uczulona zauważy u siebie oznaki alergii na pyłki, powinna zamknąć okna, spłukać włosy i skórę letnią wodą oraz zażyć dodatkową porcję leku antyhistaminowego. Pomieszczenia, w których przebywają alergicy można chronić specjalnymi filtrami przeciwpyłowymi.

Osoba uczulona powinna mieć świadomość, że objawy alergii mogą spowodować nie tylko pyłki traw, ale także zarodniki grzybów znajdujących się w powietrzu, dlatego np. po odczulaniu na pyłki, pacjent będzie nadal odczuwał objawy alergii.

4.1.1. Kalendarz pylenia roślin

Rośliny, które najczęściej uczulają i czas ich pylenia to:

  • leszczyna – styczeń, luty, marzec;
  • olcha – luty, marzec, kwiecień;
  • topola – marzec, kwiecień, maj;
  • brzoza – kwiecień, maj;
  • pokrzywa i babka lancetowata – maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień;
  • żyto – maj, czerwiec;
  • bylica – lipiec, sierpień, wrzesień.

Pylenie roślin w Polsce przypada na czas od stycznia do września. Niestety uczulenia mogą być spowodowane niemal wszystkimi pyłkami drzew i traw.

5. Zapobieganie alergii

Szacuje się, że na choroby alergiczne, w zależności od postaci, cierpi od 10-30% populacji. Najczęstszą postacią alergii jest obecnie alergiczny nieżyt nosa, który często współwystępuje z astmą oskrzelową lub wyprzedza jej pojawienie się.

Można też starać się zapobiec pojawieniu się alergii już we wczesnym dzieciństwie. Niektórzy lekarze zalecają karmienie dzieci piersią przez co najmniej 4 miesiące. „Hipoteza higieniczna” mówi też, że u dzieci wcześnie narażonych na działanie potencjalnych alergenów, alergia występuje rzadziej niż u tych wychowywanych w „sterylnych” warunkach.

Bibliografia

  • Chazan R., Pneumonologia i alergologia praktyczna - badania diagnostyczne i terapia, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2011, ISBN 978-83-7522-061-2
  • Mędrala W., Podstawy alergologii, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2006, ISBN 83-89009-53-6
  • Silva-Rodrigues A., Wahl R., Alergologia w praktyce, Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2007, ISBN 978-83-7522-017-9
  • Rudzki E., Alergeny, Medycyna Praktyczna, Kraków 2008, ISBN 978-83-7430-157-2
  • Obłutowicz K., Alergologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 978-83-200-4233-7
  • Panaszek B. (red.), Ilustrowany podręcznik chorób alergicznych, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-087-0
  • Church M., Holgate M., Lichtenstein M., Alergia, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-89309-18-1
  • Rapiejko P., Alergeny pyłku roślin, Medical Education, Warszawa 2008, ISBN 978-83-926656-0-1
  • Gołąb J., Jakóbisiak M., Lasek W., Stokłosa T., Immunologia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009, ISBN 978-83-01-15154-6
  • Kowalski M. Immunologia kliniczna, Mediton, Łódź 2000, ISBN 83-913433-0-8
  • Antczak A. Wielka interna - pulmonologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2010, ISBN 978-83-60135-76-1
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
2

Alergia pokarmowa

Alergie skórne

Alergia wziewna

Profilaktyka alergii

Przyczyny alergii

Objawy alergii

Reakcja alergiczna

Diagnostyka alergii

Leczenie alergii

Odczulanie

Alergia dróg oddechowych

Alergia krzyżowa

Alergia na jad owadów

Alergia na leki

Alergie środowiskowe

Kalendarz pylenia roślin

Życie z alergią

Alergia w ciąży

Choroby o podłożu alergicznym

Pytania do specjalistów

Alergia

Witam serdecznie :) Jestem w szóstym miesiącu ciąży i mam ogromny kłopot, ponieważ od tygodnia mam alergie, na którą niestety nie zostało mi nic przepisane z powodu ciąży (jestem uczulona na kwitnące drzewa, trawy,itd ;( Czy są jakieś domowe sposoby,...

Czy to jest alergia?

Witam, Moja 9-miesięczna córeczka od około miesiąca ma mokry kaszel i świszczący oddech, który przeważnie występuje rano po obudzeniu się oraz czasami w dzień po jedzeniu. Przed miesiącem miała również bardzo szorstką skórę za uszkami. Jednak te objawy...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

pokaż 5 następnych

Artykuły Alergia

Alergia pokarmowa
Alergia Alergia pokarmowa

Alergia pokarmowa wynika z niewłaściwego funkcjonowania układu odpornościowego organizmu. Choć może to wydać się ... , co wywołuje uczulenie.  Czym jest alergia? Aby zrozumieć, czym jest alergia, należy poznać zasady funkcjonowania układu ... ównież alergia pokarmowa na kurze jaja jest zwykle dolegliwością jedynie przejściową, występującą we wczesnym dzieciństwie. Do typowych ... , zwykle u tych, którzy cierpią już na innego rodzaju uczulenia. Alergia na białko Alergia pokarmowa na białko...

Alergie skórne
Alergia Alergie skórne

(...) przechodzi w inną chorobę alergiczną, np. astmę oskrzelową. Atopowe zapalenie skóry u dzieci wiąże się często z alergią ... - diagnostyka różnicowa, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-039-9Church M., Holgate M., Lichtenstein M., Alergia,...

Alergia Alergii mówimy STOP - Kalendarz pylenia

Znajomość kalendarza pylenia roślin jest nieoceniona dla osób zmagających się z alergią na pyłki, pozwala bowiem na przygotowanie się do trudnego okresu, w którym stężenie danego alergenu jest największe. W większości przypadków rośliny pylą na wiosnę, ale niektóre pyłki wykazują aktywność już w styczniu i lutym. Szczególnie trudnym czasem dla alergików jest lato, gdy pylą wszechobecne trawy, babka i pokrzywa. W wakacje aktywne są również grzyby, na...

Uważaj na letnią wysypkę!
Alergia Uważaj na letnią wysypkę!

(...) się przed uciążliwymi skutkami działania promieni słonecznych. (Alergia leczenie, Uczulenie na słońce, Poparzenia...

Alergia Czy masz skłonność do alergii?

Alergia jest stanem, w którym dochodzi do nieprawidłowej, nadmiernej reakcji układu odpornościowego na nieszkodliwe białka, mające kontakt z organizmem. Coraz częstsze występowanie chorób alergicznych ma związek z nowoczesnym trybem życia ... óre źle tolerujesz (np. mleko)? a) tak (1 punkt)b) nie (0 punktów) Alergia pokarmowa występuje najczęściej u dzieci do 4 ... Praktyczna, Kraków 2008, ISBN 978-83-7430-157-2.(Alergia dzieci, Alergia pokarmowa, Objawy alergii, Alergia na...

Alergia Rodzaje nadwrażliwości

Do niedawna uważano, że nadwrażliwość jest tożsama z alergią. Okazuje się, że nadwrażliwość to pojęcie, które obejmuje procesy powstawania objawów alergii. Nadwrażliwość to odpowiedź organizmu (objawy kliniczne) powstała z powodu ... órze - odpowiadają gromadzące się w tym rejonie monocyty i makrofagi. Nadwrażliwość pokarmowa Alergia pokarmowa (nadwrażliwość pokarmowa ... eliminacyjnej należy podejmować próbę jej rozszerzenia o dotychczas eliminowane pokarmy.(Alergia pokarmowa, Alergia na...

Alergia Alergia na sierść

Alergia na sierść kota czy psa przestała być powodem uniemożliwiającym posiadanie w domu ulubionego pupila. Obecne ... polega alergia na sierść? Sama sierść zwierzęcia nie jest alergenem, ale wszystko to, co na tej sierści często się  znajduje ... alergia na koty, psy, gryzonie i konie.  Objawy alergii na sierść Uczulenie na sierść zwierzęcia objawia się ... órne nasilające się po bezpośrednim kontakcie ze zwierzęciem), czasem kaszlem i trudnościami w oddychaniu. Alergia może...

Alergia Alergia na psa

Alergia na psa to nie tylko uczulenie na sierść psa, ale także na jego ślinę, mocz, odchody i naskórek. Nask ... u innych osób. Skąd się bierze alergia na psa? Na pojawienie się uczulenia na psa mają wpływ różne czynniki, np ... w naskórku mają pewne alergeny, które mogą uczulić. Objawy alergii na psa Alergia na sierść psa może objawiać się podobnie, jak alergia na pyłki, gdyż większość psich alergenów unosi się w powietrzu, wywołując alergię wziewną...

Alergia Alergia a odporność

Alergia jest zaburzeniem w funkcjonowaniu organizmu, kiedy układ immunologiczny reaguje na alergeny, które uważa za zagrożenie. Najczęściej ludzi uczulają takie alergeny jak kurz, pleśń, żywność, a także niektóre leki. Reakcja alergiczna może ... immunologiczny jako alergen rozpoznaje słońce lub niskie temperatury. Przyczyny alergii Alergia powstaje na skutek nadwrażliwego układu ... na wizytę do alergologa, gdy zauważą objawy alergii.(Odporność organizmu, funkcje układu odpornościowego, Alergia na leki,...

Alergii mówimy STOP
Alergia Alergii mówimy STOP

(...) nie zagrażają życiu, ale są uciążliwe i negatywnie wpływają na codzienne funkcjonowanie osób zmagających się z alergią. Tak być ... , a wraz z nią... alergie! Bo jak wybrać się na spacer do parku będąc alergikiem? Łzawiące oczy, ciągły katar - dość! Czy z alergią można skutecznie walczyć? Jeśli tak, to jakie macie sposoby? Alergia na jad owadów Kto z nas nie lubi wieczornych spotkań ... ? Ugryzienie komara to nie tylko swędzący bąbel. Wiele osób zmaga się z alergią na ugryzienia owadów,...

pokaż 10 następnych