Hormonalna terapia zastępcza

Weryfikacja merytoryczna:

Mgr Marta Bednarska - absolwentka Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Analityki Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Hormonalna terapia zastępcza stosowana jest w okresie przekwitania, w celu zniwelowania przykrych objawów klimakterium. Menopauza to okres w życiu kobiety, gdy przestaje miesiączkować i nie może już dłużej mieć dzieci. Organizm produkuje mniej kobiecych hormonów – estrogenów i progesteronu, co skutkuje zatrzymaniem miesiączkowania, a także może powodować uderzenia gorąca, kłopoty ze snem, a także suchość pochwy. Brak wystarczających ilości estrogenów może przyczynić się także do rozwoju osteoporozy.

Spis treści

Wskazania do hormonalnej terapii zastępczej

Hormonalna terapia zastępcza przeznaczona jest dla:

kobiet z uderzeniami gorąca, szczególnie gdy powodują one trudności ze snem. Przyjmowany krótko estrogen daje w tym wypadku dobre efekty, a jego korzyści są większe niż ryzyko jego przyjmowania;
kobiety, u których ryzyko wystąpienia efektów ubocznych przewyższa korzyści z przyjmowania estrogenu lub które są chore na osteoporozę, powinny porozmawiać z lekarzem o środkach bez tego hormonu;
kobiety cierpiące na suchość pochwy lub swędzenie skóry związane z menopauzą mogą stosować hormony w różnej formie. Kobiety, które mają tylko objawy menopauzy ze strony pochwy i nie doświadczają uderzeń gorąca, wybierają środki dopochwowe. Kobiety, u których występują obie formy objawów menopauzy, wybierać mogą każdą formę. Hormonalnej terapii zastępczej nie powinny stosować kobiety, które przechodziły raka piersi lub macicy. Kobiety z nieprawidłowym krwawieniem z macicy powinny najpierw przejść badania pozwalające wykluczyć obecność nowotworu. Tak samo mammografia i badanie piersi są ważne, by wykluczyć raka piersi. Kobiety cierpiące na migreny lub choroby nerek mogą korzystać z hormonalnej terapii zastępczej – zaleca się takie jej formy, które pozwolą uniknąć drażnienia już istniejących chorób. Jeśli kobiety przechodziły w przeszłości np. atak serca, nie powinny korzystać z tej formy leczenia, tak samo jak kobiety, które doświadczyły głębokiego zapalenia żył.

Efekty uboczne terapii estrogenowej

Przeciwwskazania HTZ

Hormonalna terapia zastępcza polega na uzupełnieniu niedoboru hormonów... »

Estrogen jest dostępny w postaci pigułek, plastrów, kremu i preparatów dopochwowych. Wybór formy podania warunkują objawy u kobiety. Na przykład dopochwowe kremy, krążki i tabletki są wykorzystywane przy suchości pochwy, podczas gdy pigułki czy plastry łagodzą uderzenia gorąca. Czasami preparaty przy suchości pochwy są łączone. Progesteron zwykle jest przyjmowany w formie pigułek, ale dostępny jest w połączeniu z estrogenem w formie plastrów.

Przyjmowanie estrogenów (w pigułkach, plastrach, żelu) to najlepszy sposób tłumienia napadów gorąca. Termin „terapia estrogenowa” odnosi się do estrogenów w monoterapii. Jednakże sam estrogen może powodować raka macicy, dlatego też podaje się z nim progesteron, by zminimalizować ryzyko choroby. Sam estrogen mogą przyjmować tylko kobiety, które przeszły zabieg usunięcia macicy. Termin „terapia hormonalna” używany jest w odniesieniu do terapii samym estrogenem lub terapii łącznie z progesteronem.

Słabsze efekty uboczne obejmują ból głowy, mdłości, ból w klatce piersiowej. Jeśli pojawiają się one przez kilka miesięcy, lekarz często zmienia podawane hormony. Ostatnie badania podają, że kobiety, które przyjmują hormonalną terapię zastępczą nie tyją częściej niż te, które jej nie przyjmują. Poważniejsze efekty uboczne hormonoterapii wiążą się z wyższym ryzykiem wystąpienia zakrzepicy żył dolnych i skrzepów krwi w płucach – zdarzają się one niezwykle rzadko u zdrowych kobiet. Ponadto wzrasta ryzyko raka endometrium, raka piersi, wystąpienia choroby serca, nieprawidłowego krwawienia z macicy, udaru.

Kobiety korzystające z hormonalnej terapii zastępczej powinny badać się co roku. Przeprowadzana powinna być mammografia. Poza tym kobieta powinna przedyskutować z lekarzem swoje krwawienia. Jeśli kobieta nie chce korzystać z terapii hormonalnej, może korzystać z innych form, które pozwolą zmniejszyć uderzenia gorąca.

Przypisy

Jakowicki J., Klimakterium - hormonalna terapia zastępcza. Poradnik terapeutyczny., BiFolium, Lublin 2001, ISBN 83-87991-22-8

Skałba J., Hormonalna terapia zastępcza, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-2962-7

Coope J., Hormonalna terapia zastępcza w praktyce lekarza rodzinnego, Sanmedica, Warszawa 1996, ISBN 83-86516-22-4

Linki zewnętrzne

HTZ a ryzyko chorób sercowo-naczyniowych

Artykuły Hormonalna terapia zastępcza

HTZ

Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) polega na uzupełnianiu niedoboru naturalnych hormonów kobiecych, których jajniki nie produkują już w wystarczającej ilości. Terapia hormonalna jest ...

Menopauza

Menopauza to ostatnia miesiączka w życiu kobiety. W mowie potocznej terminu tego używa się wymiennie z terminem przekwitanie. Typowe objawy menopauzy, poza nieregularnym miesiączkowaniem, a w ...

Dieta w menopauzie

Menopauza wiąże się ze spadkiem poziomu hormonów płciowych. To powoduje dużo zmian w organizmie kobiety. Do najbardziej dokuczliwych zalicza się zmianę wagi. Wiele kobiet w większym lub mniejszym ...

Objawy klimakterium

Menopauza jest trudnym okresem w życiu każdej kobiety. Znając objawy i skuteczne możliwości radzenia sobie z nimi, można czerpać radość życia także w okresie klimakterium.

Hormonalna terapia zastępcza pomaga wielu kobietom w okresie menopauzy. Polega na uzupełnieniu hormonów produkowanych przez jajniki w okresie przekwitania. Terapię rozpoczyna się jak najwcześniej, czyli około 45. roku życia, kiedy zaczną pojawiać się pierwsze symptomy zbliżającej się menopauzy. HTZ trwa około 3-4 lat i pozwala zmniejszyć stężenie estrogenów, minimalizuje ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych, takich jak bóle piersi, nieregularne krwawienie.<br />
<br />
Przeciwwskazania do HTZ to:<br />
- rak piersi,<br />
- rak macicy,<br />
- choroba zakrzepowa-zatorowa,<br />
- choroba wieńcowa,<br />
- dolegliwości związane z wątrobą.<br />
<br />
Ponadto terapia HTZ niesie ze sobą zwiększone ryzyko wystąpienia raka piersi, jeżeli trwa dłużej niż 5 lat. U kobiet poddawanych kuracji powinno się wykonywać mammografię co roku. Czy hormonalna terapia zastępcza jest bezpieczna?

Przekwitanie

Przekwitanie to okres w życiu kobiety od pełnej dojrzałości płciowej do starości. W tym czasie występuje ostatnie krwawienie miesiączkowe, określane terminem menopauza.  W trakcie przekwitania ...

Menopauza jest naturalnym procesem biologicznym występującym około 51 roku życia. To okres, kiedy ustaje miesiączkowanie i zatrzymane zostają funkcje jajników. Przed wystąpieniem pokwitania kobieta odczuwa szczególne dolegliwości, m.in.: zaburzenia snu, uderzenie gorąca, problemy z koncentracją i pamięcią. Znaczna część kobiet skarży się na bóle głowy, mięśni i suchość skóry.<br />
<br />
Okres przed menopauzą charakteryzuje się wystąpieniem krwawienia, zmian włóknisto-torbielowych w piersiach oraz bólem sutków.<br />
Kobiety w okresie menopauzalnym cechują się nadmierną drażliwością, uczuciem niepokoju i skłonnościami depresyjnymi. Dolegliwości upośledzają codzienne funkcjonowanie w rodzinie i społeczeństwie. Jakie są skutki menopauzy wpływające niekorzystnie na stan zdrowia?

Hormony w menopauzie

Menopauza jest naturalnym procesem, który przechodzi każda kobieta w określonym wieku. Wiele z nich obawia się skutków zmian hormonalnych, jakie zachodzą wtedy w ich organizmie. Naszym matkom ...

Menopauza jest okresem w życiu kobiety, kiedy następuje ostatnie krwawienie miesiączkowe, po którym przez 12 miesięcy okres nie występuje.<br />
Szacuje się, że średni wiek, w jakim dochodzi do pojawienia się przekwitania to ok. 50 lat. Jednak wystąpienie menopauzy zależy tak naprawdę od wielu czynników np. cech danej populacji, położenia geograficznego, czynników socjoekonomicznych, dziedzicznych, a także od tego czy kobieta pije alkohol, pali papierosy czy też stosuje środki antykoncepcyjne.<br />
<br />
W tym okresie w organizmie kobiety zachodzą zmiany hormonalne. W okresie premenopauzy ich stężenie spada (hormony nadnerczowe, hormon wzrostu, estradiol). Obserwuje się zaś wzrost FSH (na 6 lat przed menopauzą) oraz LH (4 lata przed menopauzą). Inaczej sprawa się ma w okresie postmenopauzalnym. Wtedy stężenie LH i FSK jest 5-10 razy większe, a poziom estradiolu staje się niższy.<br />
<br />
Kobieta chcąc sprawdzić czy przechodzi już okres menopauzy może dla potwierdzenia wykonać test. Jak go przeprowadzić? Wyjaśnia lekarz Łukasz Dubielecki.

Uderzenia gorąca w menopauzie

Kobiety często pytają o symptomy, których mogą się spodziewać podczas menopauzy. W rzeczywistości każda kobieta jest inna i u każdej inaczej objawia się pokwitanie. Jedne twierdzą, że bezsenność ...

Menopauza występuje u kobiet pomiędzy 45. a 55. rokiem życia. Jeżeli pojawia się znacznie wcześniej, tj. przed ukończeniem 40. roku życia, mówi się o przedwczesnej menopauzie. Objawy przekwitania są takie same jak u kobiet po 50. roku życia – towarzyszą uderzenia gorąca, drażliwość, zaburzenia snu i zmienność nastroju. Przedwczesna menopauza jest jednak uleczalna – można przywrócić owulację pod wpływem odpowiedniej dawki hormonów. Kobieta w ten sposób ma nadal szansę na urodzenie dziecka.<br />
<br />
W celu zdiagnozowania wczesnej menopauzy wykonuje się badania hormonalne. Najczęstsze przyczyny przedwczesnej menopauzy to choroby autoimmunologiczne, zniszczenie jajników w wyniku chemioterapii i radioterapii oraz usunięcie jajników. W każdej sytuacji możliwa jest podaż hormonów w celu wyleczenia. Istotną rolę odrywają czynniki dziedziczne.

Jak sobie radzić z menopauzą?

Zmiany zachodzące w organizmie kobiety po pięćdziesiątce są znaczne. Na szczęście menopauza nie musi oznaczać końca atrakcyjności ani poczucia utraty kobiecości. Istnieje wiele domowych sposobów ...

Menopauza pojawia się pomiędzy 45. a 55. rokiem życia, jest okresem przejściowym między rozrodczością kobiety a starością. Jest procesem stopniowym – jajniki produkują mniej hormonów, pojawiają się dolegliwości w sferze fizycznej i emocjonalnej, jak np.: uderzenia gorąca, zaburzenia snu, sucha skóra, problemy z koncentracją, bóle głowy i brak ochoty na seks. Osiągnięcie równowagi hormonalnej następuje po kilku latach.<br />
<br />
Okres menopauzalny wiąże się z wystąpieniem niektórych chorób przewlekłych, np.: miażdżycy, nadciśnienia i osteoporozy. Wymaga leczenia, jednak nie zawsze musi to być hormonalna terapia zastępcza. Jakie są inne metody łagodzenia skutków przekwitania?

Zapobieganie osteoporozie

Osteoporoza jest stanem chorobowym, polegającym na postępującym ubytku masy kostnej, osłabieniu struktury przestrzennej kości oraz zwiększonej podatności na złamania. Można jednak zapobiec ...

Mastektomia

Mastektomia, czyli amputacja piersi, to operacja usunięcia całej piersi, zwykle także brodawki i otoczki. Mastektomię zwykle wykonuje się w ramach leczenia raka piersi. Wskazaniami do amputacji ...

Co na menopauzę?

Objawy menopauzy mogą być dokuczliwe, ale tylko jeśli same na to pozwolimy. Przekwitająca kobieta wcale nie musi być nieatrakcyjna, marudna i zrzędząca. To mit, który trzeba zmienić. Jesteś piękna ...

Kiedy u kobiety w wieku 40 lat ustała miesiączka, taki objaw może świadczyć o pojawieniu się wczesnej menopauzy, która ma bardzo podobne symptomy jak w przypadku menopauzy występującej w fizjologicznym wieku przekwitania.<br />
<br />
U kobiet, których wystąpiło to zjawisko można zaobserwować: niskie wartości estradiolu oraz podwyższone stężenie FSH oraz brak piku owulacyjnego podczas codziennego pomiaru temperatury ciała oraz nieprawidłowych stężeń hormonów.<br />
<br />
Jeśli chodzi o objawy, które towarzyszą wczesnej menopauzie to najczęściej wymienia się: uderzenia gorąca, zaczerwienienie skóry na twarzy i tułowiu oraz zlewne poty. Jeśli takie dolegliwości się pojawiają należy zgłosić się do lekarza celem poddania się leczeniu hormonalnemu. Takie zaburzenia wymagają bowiem szybkiego zastosowania odpowiedniej terapii, która ułatwi normalne funkcjonowanie i przyspieszy powrót do normalnej aktywności.<br />
<br />
W jakim wieku może pojawić się zjawisko przedwczesnego przekwitania? Jakie dolegliwości powinny wzbudzać niepokój?

Gruczolakowłókniak

Gruczolakowłókniak (fibroadenoma) to niezłośliwy guzek piersi, który powstaje na skutek rozrostu tkanki gruczołowej i włóknistej. Występuje zwykle w górnej połowie piersi. Nie zagraża on zdrowiu, ...

Menopauza a choroby serca

Menopauza to okres, w którym kobieta powinna szczególnie dbać o swoje zdrowie. Zmiany, jakie zachodzą w jej organizmie, są na tyle duże, że warto szczególnie zainteresować się nimi, a przede ...

W łagodzeniu objawów menopauzy stosuje się hormonalną terapię zastępczą, która bazuje na doustnym przyjmowaniu naturalnych estrogenów z pochodnymi progesteronów.<br />
<br />
HTZ stosuje się jednak w zależności od przypadku, więc pierwsza czynnością, jaką musi wykonać lekarz jest weryfikacja czy u pacjentki nie występują przeciwwskazania do stosowania leczenie hormonalnego. Takiej terapii nie można bowiem zastosować, kiedy kobieta cierpi na cukrzycę, toczeń układowym nadciśnienie tętnicze, czy ma zaburzony profil lipidowy. Poza tym przeciwwskazaniem jest również choroba wieńcowa, przebyty lub toczący się rak piersi lub macicy, ciężka niewydolność wątroby, przebyta choroba zakrzepowo-zatorowa oraz guzy i przysadki.<br />
<br />
Do stosowania HTZ nie kwalifikują się jednak wszystkie kobiety, u których doszło do menopauzy. Część z nich może bowiem przechodzić ten okres łagodnie, bez żadnych dolegliwości utrudniających codziennie życie i nie będzie potrzebne żadne leczenie farmakologiczne.<br />
<br />
Kto zatem może się w ten sposób leczyć a kto nie?

Rak sutka

Rak sutka jest główną przyczyną umieralności kobiet z powodu nowotworów złośliwych. Szacuje się, że na raka sutka choruje co dziesiąta kobieta, a tylko co druga będzie miała szansę wyleczenia. ...

Na raka sutka zdecydowanie bardziej narażone są kobiety. U mężczyzn jest to niezwykle rzadki nowotwór.

SHBG

SHBG jest globuliną, która wiąże hormony płciowe – androgeny u mężczyzn, a estrogeny u kobiet. Synteza SHBG zachodzi głównie w wątrobie, w mniejszych ilościach w endometrium, gruczołach ...

Mastektomia prewencyjna

Mastektomia prewencyjna to operacyjne usuniecie jednej lub obu piersi, by zminimalizować ryzyko wystąpienia raka piersi. Prewencyjna mastektomia może obejmować całkowitą mastektomię lub ...

Dysplazja sutka

Rak sutka występuje najczęściej u kobiet między 40. a 70. rokiem życia. Rak sutka to początkowo niewielki guzek lub stwardnienie, bardzo często wykrywany przy myciu piersi. Rozwój raka sutka jest ...

Dysplazja, czyli zmiana przedrakowa, to stadium między rozrostem a nowotworem, zmiany zachodzą w obrębie tkanek.

USG piersi

W związku z rosnącą samoświadomością kobiet badanie ultrasonograficzne piersi ( USG piersi, sonomammografia) w ostatnich latach stało się bardzo popularne. Jego liczne zalety sprawiają, że w ...

Badanie USG sutka powinno być okresowo wykonywane przez wszystkie kobiety, w celu jak najwcześniejszego wykrycia ewentualnych zmian.

Niedoczynność jąder

Niedoczynność jąder to inaczej hipogonadyzm męski. Wyróżniamy hipogonadyzm pierwotny i wtórny. Hipogonadyzm pierwotny zwany jest też jądrowym lub hipergonadotropowym. Upośledza on pracę jąder, ...

1 - penis, 2 - najądrza, 3 - jądra, 4 - moszna.

Migrena

Migrena jest przewlekłą chorobą przebiegającą z powtarzającymi się bólami głowy i towarzyszącymi im objawami dodatkowymi (ze strony układu nerwowego oraz układu pokarmowego). Najczęściej na ...

Pytania do eksperta

Zabieg łyżeczkowania macicy przy znieczuleniu miejscowym

Witam! Jutro mam mieć zabieg łyżeczkowania macicy, ponieważ mam obfite okresy i choruję na anemię oraz nadciśnienie. Wybór znieczulenia lekarz pozostawił do mojej decyzji. Proszę o odpowiedź czy znieczulenie miejscowe będzie wystarczające? - zdania są bardzo podzielone. Pozdrawiam, Bogusława (Ginekologia)

Odpowiada: lek. med. Aneta Zwierzchowska

Co znaczą bóle mięśniowo-stawowe i gorączka?

Odpowiada: lek. Joanna Gładczak

Zadaj pytanie ekspertowi

Odpowiadamy średnio od 4 do 24 godzin