Klirens kreatyniny

Klirens  kreatyniny jest to badanie, które pozwala wnioskować o czynności nerek. Na podstawie oceny klirensu kreatyniny można określić wielkość przesączania kłębuszkowego (tzw. wskaźnik GFR), który mówi nam o tym, ile mililitrów osocza przepływa przez nerki w ciągu jednej minuty. W prawidłowo funkcjonujących nerkach wielkość GFR wynosi 120 ml/min (czyli w ciągu jednej minuty w kłębuszkach nerkowych ulega przesączeniu 120 ml osocza). Na podstawie oceny klirensu kreatyniny, a więc i określenia GRF można też wnioskować o stopniu niewydolności nerek.

Co to jest klirens kreatyniny?

Kreatynina to endogenna substancja, która powstaje z degradacji kreatyny. Ta z kolei jest składnikiem komórek mięśniowych i stanowi swoisty rezerwuar energii dla skurczu mięśnia. Każdego dnia około 1-2% kreatyny zawartej w mięśniach jest przekształcana w kreatyninę, która dostaje się do osocza, a następnie wydalana jest przez nerki. Jak widać poziom kreatyniny we krwi zależy od masy mięśniowej (większy będzie u mężczyzn, zwłaszcza umięśnionych, mniejszy zaś u kobiet i dzieci), a także od ilości zjadanego mięsa (osoby spożywające duże ilości mięsa, będą miały wyższy poziom kreatyniny we krwi, od tych, które mięso jedzą sporadycznie lub wcale). U osób w wysokim poziomem kreatyniny we krwi, również klirens kreatyniny będzie zawyżony.
Pojęcie klirensu kreatyniny, oznacza taką ilość osocza, która jest całkowicie oczyszczana przez nerki z kreatyniny w jednostce czasu. Aby wyliczyć klirens kreatyniny, potrzebujemy takich danych jak:

• stężenie kreatyniny w surowicy;
• stężenie kreatyniny w moczu;
• objętość moczu poddanego badaniu;
• czas zbiórki moczu (zazwyczaj jest to dobowa zbiórka moczu);
• masa ciała pacjenta;
• wzrost pacjenta.

Aby obliczyć klirens kreatyniny wystarczy podstawić wyżej wymienione wartości do odpowiedniego wzoru.

Na czym polega badanie klirensu kreatyniny?

Czynności poprzedzające badanie klirensu kreatyniny

Dzień przed badaniem pacjent powinien powstrzymać się przed piciem kawy i herbaty (ponieważ zawarte w tych używkach substancje działają moczopędnie), poza tym wskazane jest, by zażył tylko niezbędne leki. Przed rozpoczęciem badania pacjent powinien być też dobrze nawodniony (dobrze, by wypił około 0,5 l wody), w celu uzyskania odpowiedniej produkcji moczu (około 2 ml/min).

Badanie klirensu kreatyniny

Samo badanie klirensu kreatyniny polega na:

• wykonaniu dobowej zbiórki moczu – mocz powinno się zbierać do jednego naczynia, zbiórkę rozpoczyna się od drugiej mikcji (czyli pierwszą poranną porcję moczu należy oddać normalnie do toalety), a kończy na pierwszej porannej porcji moczu z dnia następnego;
• pobraniu próbki krwi w celu zbadania poziomu kreatyniny w osoczu;
• zmierzeniu i zważeniu pacjenta;
• pomiarze objętości moczu zebranego w ciągu doby.

W jakim celu wykonuje się badanie klirensu kreatyniny?

Jak już wspomniano we wstępie,  klirens kreatyniny jest miernikiem funkcji nerek. Na jego podstawie możemy wyliczyć wielkość przesączania kłębuszkowego GFR, czyli ilość osocza przepływającego przez nerki w jednostce czasu. To właśnie na podstawie GFR wnioskujemy, czy mamy do czynienia z przewlekła niewydolnością nerek, a jeśli tak, to w jakim stadium choroby znajduje się pacjent. GFR pozwala monitorować dynamikę postępu przewlekłej niewydolności nerek i zaklasyfikować chorego do leczenia nerkozastępczego (wskazaniem do rozpoczęcia dializ jest spadek GFR poniżej 5 ml/min). Ponadto badanie klirensu kreatyniny i oznaczenie wartości GFR wykonuje się w celu monitorowania funkcji nerek u chorych zażywających leki potencjalnie nefrotoksyczne (czyli uszkadzające nerki).