Niewydolność nerek

Niewydolność nerek charakteryzuje się utratą zdolności do oczyszczania organizmu z ubocznych produktów przemiany materii. Nerki w prawidłowy sposób nie wydalają wody oraz nie kontrolują homeostazy. Niewydolność nerek objawia się zmianą objętości wydalanego moczu lub jego brakiem. U chorego można rozpoznać objawy mocznicowego zatrucia organizmu. Schorzenie leczy się operacyjnie lub stosując leczenie nerkozastępcze.

Spis treści

Przyczyny niewydolności nerek

Ryzyko wystąpienia niewydolności nerek wzrasta u osób cierpiących na: 

choroby nerek (kłębuszkowe zapalenie nerek, odmiedniczkowe zapalenie nerek, wielotorbielowate zwyrodnienie nerek, kamica nerkowa),
choroby niszczące nerki (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, toczeń trzewny).

Najczęstszą przyczyną przewlekłej niewydolności nerek jest nefropatia cukrzycowa.

Wyróżniamy dwa rodzaje niewydolności nerek: 

Ostra niewydolność nerek – do zaburzenia pracy nerek dochodzi nagle, w krótkim czasie narastają objawy niewydolności. Za ostrą niewydolność nerek odpowiada niedostateczne ukrwienie nerki, choroby kłębuszków i miąższu nerki oraz zaburzenia odpływu moczu.
Przewlekła niewydolność nerek – rozwija się przez dłuższy czas pod wpływem chorób nerek i przewlekłych chorób całego organizmu. Objawy kliniczne niewydolności narastają powoli. Choroba początkowo może nie dawać żadnych objawów.

Symptomy, które mogą świadczyć o niewydolności nerek:

osłabienie,
wyniszczenie, 
brak apetytu,
niedokrwistość, 
nadciśnienie, 
zakwaszenie organizmu,
bóle kostne, skłonność do patologicznych złamań kości,
skłonność do krwawień, 
śpiączka mocznicowa (w skrajnych przypadkach).

Przewlekłą niewydolność nerek można podzielić na cztery etapy.

Badania wykrywające niewydolność nerek

Niewydolność nerek jest przyczyną utraty zdolności organizmu do... »

W pierwszym niewydolność nerek pozostaje utajona, chory wydala większą objętość moczu. Drugi etap to wyrównana niewydolność nerek. Objawami są nadciśnienie tętnicze i niedokrwistość. W trzecim stadium pracuje tylko 25% miąższu nerek. Chory odczuwa osłabienie, ma problemy z pamięcią i snem, waga ciała zmienia się – dochodzi do spadku albo do wzrostu z pojawieniem się obrzęków. U kobiet może dojść do zaburzenia miesiączkowania. Czwarty etap to mocznica, czyli schyłkowa niewydolność nerek. Okres ten jest niebezpieczny dla życia, pojawiają się liczne objawy kliniczne, istnieje konieczność leczenia nerkozastępczego.

  Leczenie niewydolności nerek 

Leczenie niewydolności nerek zależy od stopnia jej zaawansowania. Początkowo pacjent przyjmuje duże ilości płynów, aby nie dopuścić do odwodnienia organizmu. Jeśli dochodzi do zatrzymywania się wody w organizmie i tworzenia się obrzęków, ilość płynów należy ograniczyć. Dietę należy uzupełnić o wapń i ograniczyć sól kuchenną, wskazane jest ograniczenie spożywania białka. Chorym zaleca się także, by nie forsowali organizmu podczas wysiłku fizycznego.

Do terapii czasami wprowadza się środki farmakologiczne, działające moczopędnie i odkażająco na drogi moczowe. Podczas leczenia sprawdza się także codzienne ciśnienie tętnicze pacjenta. Ważne jest również wyleczenie wszelkich zakażeń oraz unormowanie gospodarki wapniowo-fosforanowej.

Leczenie nerkozastępcze polega na zastąpieniu czynności ludzkich nerek za pomocą specjalnej aparatury do hemodializy lub dializy otrzewnowej. Hemodializę przeprowadza się kilka razy w tygodniu przez 3-5 godzin. Z kolei dializę otrzewnową wykonuje się codziennie. W przypadku schyłkowej niewydolności nerek niezbędne jest niekiedy wykonanie przeszczepu nerki. Przeszczep polega na wszczepieniu choremu (biorcy) nerki pochodzącej z ciała dawcy. Dawcą może być osoba z rodziny bądź ktoś obcy. Organizm ludzki dla właściwego funkcjonowania potrzebuje tylko jednej nerki. Całkowita niewydolność nerek nie jest możliwa do wyleczenia, jednak wymienione metody – dializa i przeszczep – znacznie ułatwiają choremu życie i zapobiegają powikłaniom.

Przypisy

Myśliwiec M. Choroby nerek, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3528-5

Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0

Myśliwiec M., Wielka interna - nefrologia, Medical Tribune Polska, Warszawa 2009, ISBN 978-83-60135-62-4

Linki zewnętrzne

Zapobieganie nefropatii nadciśnieniowej

Artykuły Niewydolność nerek

Kłębuszkowe zapalenie nerek

Kłębuszkowe zapalenie nerek (ang. glomerulonephritis) jest grupą chorób, w których dochodzi do stanu zapalnego kłębuszków nerkowych, a ewentualne zmiany innych struktur nerek mają charakter ...

Nerka składa się z piramidy nerkowej, tętnicy międzypłatowej, tętnicy nerkowej, żyły nerkowej, wnęki nerkowej, miedniczki nerkowej, moczowodu

Dializa nerek

Dializa nerek to najczęściej stosowana metoda leczenia zaawansowanych chorób nerek. Od lat 60. ubiegłego wieku, kiedy dializa została wprowadzona, medycyna nauczyła się jak usprawnić tę procedurę ...

Głównym zadaniem dializy jest usunięcie szkodliwych składników z krwi pacjenta.

Niewydolność serca

Niewydolność serca (ang. heart failure) to zespół objawów spowodowany uszkodzeniem mięśnia sercowego w stopniu uniemożliwiającym normalną jego pracę. Do niewydolności może dojść również w ...

Na schemacie zaznaczono:<br />
1. Zastawkę mitralną,<br />
2. Komorę lewą,<br />
3. Lewy przedsionek,<br />
4. Łuk aorty.<br />
Strzałka wskazuje cofanie się krwi z lewej komory do lewego przedsionka.

Choroba Addisona

Choroba Addisona (tzw. cisawica) to zespół objawów klinicznych powodowanych przewlekłą niedoczynnością kory nadnerczy, w wyniku czego następuje upośledzenie wydzielania kortyzolu oraz aldosteronu. ...

Dieta w chorobach nerek

Nerki zalicza się do najważniejszych narządów znajdujących się w organizmie człowieka. Wszelkie zaburzenia w ich funkcjonowaniu negatywnie wpływają na stan zdrowia. W wyniku chorób nerek może ...

Pani doktor Joanna Pazik opowiada o tym, kto jest w grupie największego ryzyka oraz co robić, aby móc zapobiec niewydolności nerek.

Hemodializa

Hemodializa to zabieg leczniczy polegający na usuwaniu z krwi nagromadzonych zbędnych substancji, głównie produktów przemiany materii, oraz nadmiaru wody. Jest to leczenie nerkozastępcze (tak ...

Zabieg za pomocą urządzenia do hemodializy polega na usunięciu szkodliwych składników z krwi chorego pacjenta.

Alkoholowe choroby wątroby

Alkoholowe choroby wątroby – jak sama nazwa wskazuje – są wynikiem nadużywania alkoholu etylowego. Wątroba to drugi – pod względem wielkości – organ w naszym ciele. Położona jest pod żebrami po ...

Wątroba jest bardzo ważnym narządem organizmu zlokalizowanym w jamie brzusznej, pod prawym łukiem żebrowym. Jest podzielona na cztery płaty, jej masa wynosi ok. 1,5 kg. Narząd jest doskonale unaczyniony, zaopatrywany w krew z narządów całego ciała, co powoduje, że ulega ona filtracji.<br />
<br />
Ponadto, funkcją wątroby jest przemiana metaboliczna węglowodanów, tłuszczów i białek. Wątroba odpowiada również za wydzielanie żółci, jest bardzo ważnym narządem biorącym udział w procesie immunologicznym.<br />
<br />
Wątroba jest bardzo ważnym organem naszego ciała, co oznacza, że żadnej choroby nie można lekceważyć; nieodwracalne zmiany w obrębie jej struktury mają wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Nie zawsze pacjent odczuwa jakieś dolegliwości. Uszkodzenie narządu może powstać w wyniku wirusów, spożywania leków i używek, takich jak alkohol i wskutek wielu innych czynników.

Przeszczepianie nerki

Przeszczepianie nerki jest zabiegiem medycznym, który polega na operacyjnym wprowadzeniu do ciała biorcy zdrowej nerki, pochodzącej od żywego albo zmarłego dawcy. Zdrowa nerka ma przejąć funkcję ...

Klirens kreatyniny

Klirens kreatyniny jest to badanie, które pozwala wnioskować o czynności nerek . Na podstawie oceny klirensu kreatyniny można określić wielkość przesączania kłębuszkowego (tzw. wskaźnik GFR), ...

USG jamy brzusznej

USG jamy brzusznej to inaczej ultrasonografia jamy brzusznej. Badanie wykonuje się, by określić stan narządów wewnętrznych jamy brzusznej, m.in. nerek, wątroby, pęcherzyka żółciowego, śledziony i ...

USG jest metodą szeroko dostępną i stosunkowo tanią.

Nefropatia

Nefropatia to choroba nerek. Towarzyszy ona różnym schorzeniom. Najczęstszą przyczyną nefropatii jest cukrzyca , powodująca nefropatię cukrzycową. U osób zdrowych, w moczu nie ma cząsteczek ...

Cukrzyca jest przyczyną wielu problemów zdrowotnych, m.in. nefropatii cukrzycowej. Jest to przewlekła niewydolność nerek, która wymaga niestety dializoterapii. Choroba powstaje w wyniku strukturalnego uszkodzenia nerki, co jest niewątpliwie konsekwencją podwyższonego stężenia cukru we krwi.<br />
<br />
Badania dowodzą, że nefropatia występuje u 9% chorych na cukrzycę typu 1 wieku 15-60 lat oraz u 16% chorych na cukrzycę typu 2. W przypadku cukrzycy typu 2 upośledzenie funkcji nerek ma miejsce już na początku przebiegu choroby.<br />
<br />
Chorobę może powodować m.in.: nadciśnienie tętnicze, które przyspiesza proces uszkodzenia nerek. Niewątpliwie duże znaczenie odrywają czynniki genetyczne. W konsekwencji, procesy zachodzące w nerce przyczyniają się do następujących zmian: wydalanie albumin z moczem, występowanie białkomoczu oraz zaburzenia funkcji filtracji narządu.

Określenie wielkości filtracji nerkowej

Określenie wielkości filtracji nerkowej to badanie, w którym oznacza się, tzw. współczynnik oczyszczania organizmu ze związków, które są przefiltrowane w nerkach, ale nie ulegają procesowi, jakim ...

Zmniejszenie się liczby czynnych nefronów prowadzi do przewlekłej niewydolności nerek. Innymi przyczynami takiej przypadłości są także takie czynniki jak: cewkowo-śródmiąższowe choroby (np. odmiedniczkowe zapalenie nerek) nerek oraz wielotorbielowate zwyrodnienie nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek oraz nefropatia ciśnieniowa. Taka choroba bardzo często dotyka także osoby, które cierpią z powodu cukrzycy. Nieco rzadziej wymieniane przyczyny powstawania takiej dolegliwości to też: układowe choroby tkanki łącznej (SLE, RZS), szpiczak plazmocytowy, zespół hemolityczno-mocznicowy, nefropatia niedokrwienna, nefropatia zaporowa, sarkoidoza oraz skrobiawica,a także szpiczak plazmocytowy.<br />
<br />
Przewlekła choroba nerek może pojawić się zatem u osób cierpiących z powodu wyżej wymienionych zaburzeń. Ale na tym nie koniec. Taka dolegliwość może bowiem pojawić się także w innych przypadkach. Jakie osoby są w grupie zachorowalności na niewydolność nerek? Na to pytanie odpowiada doktor Joanna Pazik, nefrolog.

Kreatynina we krwi

Kreatynina jest to produkt degradacji kreatyny , czyli substancji, która stanowi w mięśniach nośnik energii (ulega ona ufosforylowaniu do fosfokreatyny, która zawiera wysokoenergetyczne wiązania, ...

Leczenie niewydolności nerek wymaga kompleksowej opieki medycznej. W jej skład wchodzą takie elementy jak: zapobieganie chorobom układu krążenia, leczenie przyczynowe przewlekłej niewydolności nerek, hamowanie postępu oraz zapobieganie powikłaniom przewlekłej niewydolności nerek, przygotowanie do leczenia nerkozastęczego oraz leczenie chorób współistniejących.<br />
<br />
Do działań mających na celu zahamowanie postępowanie tej choroby należą zaś takie części składowe leczenia jak: ograniczanie ilości białka w diecie, ale jednocześnie zapobieganie niedożywieniu białkowo-kalorycznemu,zapewnienie odpowiedniego bilansu wodno-elektrolitowego i zwalczanie kwasicy nieoddechowej, leczenie niedokrwistości, zapobieganie zaburzeniom gospodarki wapniowo-fosforanowej i ich leczenie,unikanie leków neurotoksycznych,zapewnienie drożności dróg moczowych,zaprzestanie palenia tytoniu czy normalizacja ciśnienia tętniczego, zmniejszenie białkomoczu oraz wyrównanie metaboliczne cukrzycy, leczenie hiperlipidemii. Wszystkie one mają uchronić chorego przed koniecznością leczenia nerkozastęczego w przyszłości.<br />
<br />
Więcej o tej chorobie opowie doktor Joanna Pazik, nefrolog.

Hydrokolonoterapia nie działa!

Hydrokolonoterapia, dawniej płukanie okrężnicy, to zabieg wychwalany przez celebrytów. Ostatnie badania naukowe udowodniły jednak, że zabieg ten niesie za sobą ryzyko wystąpienia skutków ubocznych.

Nowe badania przeprowadzone przez lekarzy z Uniwersytetu w Georgetown wykazały, że hydrokolonoterapia może prowadzić do pojawienia się poważnych skutków ubocznych tej „wewnętrznej kąpieli”.

Niedobór sodu

Hiponatremia, czyli niedobór sodu to niekorzystny dla organizmu człowieka stan. Jakie są symptomy niedoboru sodu? Jak należy się odżywiać, mając hiponatremię?

Niedobór potasu

Niedobór potasu, czyli inaczej hipokaliemia, oznacza, że poziom potasu w organizmie spadł poniżej 3,6 moli na litr krwi. Taki długotrwały stan może doprowadzić do chorób serca, a nawet paraliżu. ...

Hiperkaliemia

Główną przyczyną zaburzeń gospodarki potasowej w organizmie, w tym hiperkaliemii, jest przewlekła choroba nerek. Hipokaliemię spotyka się u pacjentów dość rzadko i zazwyczaj jest ona spowodowana ...

Prawidłowe funkcjonowanie nerek ma wpływ na kondycję całego organizmu, stąd też bardzo ważna jest ich diagnostyka. Są one położone w jamie brzusznej zaotrzewnowo. Niebezpieczeństwo ich schorzeń polega na tym, że często dzieje się to bezobjawowo, a dopiero nakładające się dolegliwości mogą ujawnić ich niewydolność. Bardzo ważne jest zatem, aby wykonywać testy, które pozwolą szybko wykryć  wszelkie nieprawidłowości.<br />
<br />
Jednym z nich jest badanie przesiewowe, do którego zalicza się oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy, badanie ogólne moczu i mikroalbuminurii (wydalanie albumin z moczem). Należy je przeprowadzić zwłaszcza u osób będących w grupie ryzyka jeśli chodzi o zachorowalność na niewydolność nerek, a więc cukrzyków i ludzi cierpiących na nadciśnienie tętnicze. Natomiast u osób obciążonych dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób nerek należy przeprowadzić badania obrazowe.<br />
<br />
Więcej na temat tego mało nagłośnionego w mediach zagadnienia powie profesor dr hab. Bolesław Rutkowski Krajowy konsultant ds. nefrologii.

Bezmocz

Bezmocz pojawia się wtedy, gdy dorosły człowiek oddaje mniej niż 100 ml moczu na dobę. Zagraża to bezpośrednio życiu chorego, ponieważ powoduje zatrucie organizmu niewydalonymi wraz z moczem ...

<p>
Najlepszym sposobem na leczenie niewydolności nerek jest przeszczep tego organu. Taki zabieg przywraca prawidłową równowagę wewnętrzustrojową, czynność wewnątrzwydzielniczą oraz zapewnia chorej osobie lepszą jakość życia w porównaniu do wykonania dializoterapii. Pacjent nie musi zatem 3 razy w tygodniu udawać się do szpitala na dializy.<br />
<br />
W naszym kraju do końca 2004 roku przeprowadzono 10 897 takich zabiegów. W odróżnieniu od dializoterapii, przeszczep zastępuje 100% czynności nerki. Bardzo ważne jest jednak, aby taki zabieg przeprowadzić przed osiągnięciem przez nią schyłkowej funkcji. Taka operację wykonuje się u pacjentów, którzy są już w trakcie dializoterapii (hemodializoterapii lub dializoterapii otrzewnowej) lub też jeszcze przed jej rozpoczęciem. Nerka może pochodzić od zmarłego czy żywego dawcy. Jedyny warunek to zgodność grup krwi i ujemny wynik próby krzyżowej między limfocytami dawcy a surowicą biorcy.<br />
<br />
Doktor Joanna Pazik – nefrolog, opowiada o innych warunkach zostania żywym dawcą nerki.<br />
 </p>

Białkomocz

Białkomocz to przypadłość, podczas której w moczu zawarta jest nieprawidłowo duża ilość białka, a konkretnie albumin. Albumina jest głównym białkiem krwi. Podczas prawidłowego filtrowania krwi ...

Białko w moczu

Badanie ogólne moczu jest jednym z elementarnych badań, służących diagnozowaniu chorób, które pozwalają ocenić funkcjonowanie organizmu. Badanie moczu wykonuje się na czczo. Badany osobiście ...

Albuminy są wykrywane metodą paskową, zaś w laboratorium stosuje się pomiar ilościowy wydalanego białka za pomocą metod kalorymetrycznych.<br />
<br />
Zdrowy człowiek wydala białko z moczem w wysokości nieprzekraczającej 250 mg. Jeżeli norma zostaje przekroczona, występuje białkomocz.<br />
<br />
Przyczyny białkomoczu to:<br />
- choroby układu krwionośnego,<br />
- uszkodzenia struktur lub czynności  kłębuszków i cewki nerkowej,<br />
- stany zapalne dróg moczowych.<br />
<br />
Czasami testy paskowe mogą dawać wynik fałszywie dodatni. W jaki sposób wykonać domowe badanie na obecność białka w moczu?

Pytania do eksperta

Czy można zmusić mamę do dializ?

Moja mama (84 lata), ostra niewydolność nerek (kreatynina 25,7; mocznik 560). W tej chwili po 2 miesiącach dializ kreatynina 6,5. Dodatkowo osteoporoza dość zaawansowana. Dojazdy na dializy sprawiają jej wielki ból, bo droga dziurawa i trzęsie. Niestety moja mama podjęła decyzję, że zaprzestanie dializ i oświadczyła to w stacji dializ. Proszę mi powiedzieć czego mam się teraz spodziewać. Jak ...

Odpowiada: lek. Joanna Gładczak

Jak się leczy przewlekłą niewydolność nerek z hiperurykemią?

Odpowiada: lek. Karol Kaziród-Wolski

Czy gwałtowne ruchy głową u dziecka to oznaka choroby?

Odpowiada: lek. Karol Kaziród-Wolski

Swędzenie i zmiany skórne na prąciu

Odpowiada: lek. med. Anna Syrkiewicz

Jak leczyć ruchomą nerkę?

Odpowiada: lek. Karol Kaziród-Wolski

Zadaj pytanie ekspertowi

Odpowiadamy średnio od 4 do 24 godzin