Kłębuszkowe zapalenie nerek

Weryfikacja merytoryczna:

Mgr Marta Bednarska - absolwentka Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Analityki Medycznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Kłębuszkowe zapalenie nerek niesie za sobą poważne dolegliwości i zmiany w organizmie człowieka. Nerki bowiem biorą udział w procesie wydalania z organizmu zbędnych produktów przemiany materii, regulowaniu składu płynów ustrojowych i ich objętości, a więc gospodarki wodno-elektrolitowej i tzw. równowagi kwasowo-zasadowej oraz kształtowaniu prawidłowego ciśnienia tętniczego. Jakiekolwiek zaburzenia w przesączaniu w kłębuszkach nerkowych mają wpływ na cały organizm człowieka, dlatego tak ważne jest niebagatelizowanie zmian w tych narządach.

Rodzaje zapalenia nerek

Ze względu na wygląd i lokalizację zmian chorobowych wyróżnia się różne typy zapaleń nerek. Z praktycznego punktu widzenia istotne jest, czy proces zapalny pierwotnie lokalizuje się w kłębuszkach nerkowych, upośledzając ich czynność przesączania, czy też szerzy się on wstępująco (tj. od strony miedniczek nerkowych), a więc z zakażonych wcześniej dróg moczowych, upośledzając wcześniej czynności regulacyjne cewek nerkowych.

Pośrednią grupą są zapalenia i inne stany chorobowe pierwotnie zlokalizowane (i szerzące się głównie) w tzw. tkance śródmiąższowej nerek, a które dopiero w późniejszym stadium rozwoju choroby upośledzają czynność fizjologiczną kłębuszków i cewek nerkowych.

Z punktu widzenia klinicznego może to być:

• stan ostro (szybko) rozwijającego się i szerzącego się zapalnego procesu chorobowego, doprowadzającego do ostrej niewydolności nerek,
• proces rozwijający się od początku powoli jako zapalenie przewlekłe, stopniowo zazwyczaj upośledzające czynność przesączającą (oczyszczającą) nerek.

Jest to alergiczny odczyn zapalny na zaistniałe w organizmie przewlekłe bakteryjne stany zapalne, np. w migdałkach, jajnikach, uzębieniu. 10-14 dni po bakteryjnym zapaleniu pacjent zaczyna odczuwać dolegliwości bólowe ze strony nerek, ograniczenie ilości wydalanego moczu i obrzęk górnej części ciała. Do tego dochodzą: ogólne złe samopoczucie, apatia, senność, bladość skóry, bóle głowy, wzrost ciśnienia tętniczego, utrata łaknienia, nawet duszności, wymioty, zmiana wyglądu moczu, który niekiedy staje się podobny do popłuczyn mięsnych. Później może pojawić się gorączka.

Leczenie powinno być przeprowadzane w szpitalu i polega na likwidacji ognisk zapalnych, stosowaniu diety ubogiej w produkty zawierające białka, by odciążyć nerki, bezwzględnym leżeniu.

Przewlekłe kłębuszkowe zapalenie nerek

To zapalenie wywoływane jest przez ostre bakteryjne stany zapalne. Początek choroby może być utajony, objawy wymienione przy ostrej postaci choroby narastają w tym wypadku powoli. Przewlekły proces zapalny może trwać nawet kilka miesięcy, a nawet lat. Stany zapalne w organizmie pogłębiają chorobę – niewydolność nerek zwiększa się także przez dominujące w tym typie choroby procesy włóknisto-rozrostowe. Leczenie tego schorzenia opiera się na zmianie trybu życia, przestrzeganiu zaleceń i kontroli lekarskiej i laboratoryjnej stanu chorego i funkcji nerek.

Wykładnikami sprawności czynnościowej nerek są:

• wyrównany dobowy bilans płynów, tzn. zrównoważenie podaży przyjmowanych i wydalanych w okresie doby płynów, wliczając w podaż płynów wszelkie zupy, kompoty i napoje (a także i kroplówki dożylne, jeśli takie są podawane w domu), a w utratę wody, oprócz moczu, utratę ok. 500 ml z potem, ok. 400 ml przez płuca przy oddechu i ok. 200 ml z kałem,
• prawidłowe stężenie mocznika w surowicy krwi (3,3–6,6 mmol/l, czyli 20–40 mg%),
• prawidłowe stężenie kreatyniny w surowicy krwi (71,0–97,0 µmol/l, czyli 0,73–1,1 mg%),
• prawidłowy wynik ogólnego badania moczu wraz z osadem.

Profilaktyka chorób nerek

Aby nerki funkcjonowały prawidłowo, ważna jest prawidłowa dieta, która dobierana jest indywidualnie do każdego chorego. Polega ona na:

• praktycznym wyłączeniu białka jako źródła najbardziej niepożądanych w końcowym bilansie przemiany materii substancji toksycznych,
• pokrywaniu zapotrzebowania energetycznego węglowodanami (głównie cukrem) i łatwo strawnymi tłuszczami,
• wykluczeniu praktycznie soli kuchennej, aby zmniejszać retencję wody,
• znacznym ograniczeniu niepożądanego potasu,
• ograniczeniu płynów do niezbędnego minimum (przy zachowanym prawidłowym ich bilansie).

Chory przyjmuje kasze, makarony, ryż, soki, sucharki, czerstwe pieczywo, kompoty, owoce, purée ziemniaczane. Jeśli stan na to pozwala – lekarz pozwala na włączenie mleka, twarogu, ryb i białka jajek. Nie można jeść: pieczywa solonego, pikantnych, solonych i tłustych serów, kiszonek, tłuszczów w większych ilościach, tłustego mięsa i podrobów, ryb wędzonych, produktów peklowanych i marynowanych, ostrych przypraw oraz wszelkich produktów strączkowych.

Niezmiernie ważne jest regularne zażywanie leków usprawniających przesączanie nerek. W okresach zakażeń narządu moczowego niezbędne jest dodatkowe leczenie przeciwbakteryjne (stosowanie antybiotyków). W okresach zaostrzeń niewydolności nerek konieczne jest leczenie szpitalne i forsowanie diurezy, czyli przesączania kłębuszków nerkowych.