Nadciśnienie oczne

Dość często zdarza się, iż w gabinecie lekarskim słyszymy, że „ciśnienie w oku jest podwyższone” albo że stwierdzono „nadciśnienie oczne”. Nadciśnieniem ocznym nazywamy stan podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, bez objawów uszkodzenia nerwu wzrokowego (neuropatii jaskrowej). Prawidłowe ciśnienie oczne mieści się w przedziale 10-21 mm Hg, natomiast o nadciśnieniu mówi się, gdy wartość ciśnienia przekracza 21 mm Hg w jednym oku lub obydwu podczas przynajmniej dwóch pomiarów za pomocą tonometru. Warto pamiętać, że nadciśnienie oczne nie jest uznawane za chorobę. Pojęcie to stosuje się w odniesieniu do osób, które są bardziej narażone na wystąpienie jaskry.

Ciśnienie wewnątrzgałkowe a jaskra

Stwierdzenie nadciśnienia ocznego wymaga weryfikacji pomiarem ciśnienia innym aparatem lub inną metodą. Mając na uwadze, że wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe jest głównym czynnikiem rozwoju jaskry, stan nadciśnienia ocznego wymaga ścisłej, regularnej kontroli oraz przeprowadzenia wszystkich niezbędnych badań w kierunku diagnostyki jaskry. O jaskrze możemy mówić, gdy dołączają się objawy neuropatii nerwu wzrokowego - uszkodzenie nerwu z ubytkami w polu widzenia.

Należy jednak pamiętać, że do jaskrowego uszkodzenia nerwu wzrokowego i zmian w polu widzenia może dochodzić nawet przy ciśnieniu wewnątrzgałkowym, którego wartość przez całą dobę utrzymuje się w granicach normy (16-21 mmHg). Jest to tzw. jaskra normalnego ciśnienia. Częściej dotyczy ona kobiet, osób z niskim ciśnieniem tętniczym, szczególnie przy spadkach ciśnienia tętniczego w nocy, osób z tendencją do stanów naczynioskurczowych (zimne ręce, zimne stopy).

Przyczyny wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego

Ciecz wodnista, wypełniająca przednią i tylną komorę oka, jest produkowana przez nabłonek rzęskowy w ilości około 2 milimetrów sześciennych na minutę. Stąd przez otwór źreniczny przepływa do komory przedniej i jest odprowadzana przez kąt przesączania (kąt pomiędzy rogówką a tęczówką) do zatoki żylnej twardówki. Przy jego zwężeniu, nieprawidłowościach anatomicznych czy uszkodzeniach ciecz wodnista odpływa w zmniejszonej ilości i ciśnienie wewnątrzgałkowe wzrasta. Również nadprodukcja cieczy wodnistej przez ciałko rzęskowe może prowadzić do wzrostu ciśnienia. Zarówno prawidłowa produkcja cieczy wodnistej przez nabłonek rzęskowy, jak i prawidłowa szybkość odpływu cieczy przez kat przesączania warunkują prawidłowe ciśnienie wewnątrzgałkowe.

Czynniki związane z wystąpieniem nadciśnienia ocznego są niemal takie same jak przyczyny jaskry. Są to:

• nadmierne wydzielanie płynu przez oczy – nadmiar wydzieliny zwiększa ciśnienie oczne,
• zbyt małe wydzielanie płynu przez oczy – zaburzenie równowagi między wydzielaniem płynu i jego odprowadzaniem może powodować wzrost ciśnienia ocznego,
• przyjmowanie niektórych leków – skutki uboczne steroidów mogą zwiększać ryzyko nadciśnienia ocznego,
• uraz oka – uderzenie w oko może wpłynąć negatywnie na wytwarzanie płynu przez oczy i jego odprowadzanie, co może doprowadzić do nadciśnienia ocznego. Nadciśnienie może pojawić się nawet kilka miesięcy lub lat po przebyciu urazu.
• Choroby oczu – np. zespół eksfoliacji, choroba rogówki oraz zespół rozproszonego barwnika.

Ryzyko wystąpienia nadciśnienia ocznego jest większe u osób po 40 oraz osób, które mają w rodzinie przypadki nadciśnienia ocznego lub jaskry. Prawdopodobieństwo pojawienia się tej przypadłości jest większe również u osób z cieńszą rogówką.

Leczenie nadciśnienia ocznego

Jeśli okulista przepisze leki obniżające ciśnienie wewnątrz oka, ogromnie ważne jest ścisłe trzymanie się wytycznych odnośnie do ich stosowania. Nieprawidłowe stosowanie leków może prowadzić do dalszego wzrostu ciśnienia ocznego, które może skutkować uszkodzeniem nerwu optycznego oraz trwałego pogorszenia wzroku.

Dobór metody leczenia jest w dużej mierze kwestią indywidualną. W zależności od sytuacji lekarz może zalecić stosowanie leków lub samą obserwację. Niektórzy okuliści leczą wszystkie przypadki ciśnienia ocznego powyżej 21 mm Hg miejscowymi lekami. Inni decydują się na ich wprowadzenie dopiero, gdy istnieją dowody na uszkodzenie nerwu optycznego. Większość specjalistów prowadzi leczenie nadciśnienia, gdy wartości pomiarów są wyższe niż 28-30 mm Hg. Wskazaniem do wdrożenia leczenia są takie objawy jak: ból oczu, zamglone widzenie, stopniowy wzrost ciśnienia ocznego oraz widzenie aureoli wokół przedmiotów.

• 
Jeśli ciśnienie oczne wynosi co najmniej 28 mm Hg, pacjentowi podaje się leki. Po miesiącu ich stosowania należy pojawić się na wizycie kontrolnej, by sprawdzić, czy lek działa i nie ma skutków ubocznych. Jeżeli specyfik jest skuteczny, kolejne wizyty u okulisty należy odbywać co 3-4 miesiące.
• Jeśli ciśnienie oczne ma wartość 26-27 mm Hg, należy zbadać je 2-3 miesiące po pierwszej wizycie u specjalisty. Jeżeli podczas drugiej wizyty ciśnienie różni się o nie więcej niż 3 mm Hg, kolejne badanie należy przeprowadzić po 3-4 miesiącach. W przypadku spadku ciśnienia, odległość między kolejnymi badaniami może się wydłużać. Co najmniej raz w roku należy zbadać wzrok i ocenić nerw optyczny.
• Gdy ciśnienie oczne mieści się w przedziale 22-25 mm Hg, należy zbadać je ponownie po 2-3 miesiącach. Jeśli podczas drugiej wizyty ciśnienie nie różni się o więcej niż 3 mm Hg, kolejne badanie należy przeprowadzić po 6 miesiącach. Wówczas należy zbadać również wzrok oraz nerw optyczny. Badania należy wykonywać przynajmniej raz w roku.

Nadciśnienie oczne może mieć poważne następstwa, dlatego tak ważne jest odpowiednio wczesne wykrycie i monitorowanie tej przypadłości.