Odma opłucnowa

Odma opłucnowa spowodowana jest obecnością powietrza pomiędzy dwoma warstwami opłucnej, w wyniku częściowego lub całkowitego załamania się płuc. Powodem mogą być uszkodzenie miąższu płucnego bądź perforacja ściany klatki piersiowej. Odma opłucnowa jest stanem nagłym i powinna być natychmiastowo poddana oględzinom lekarza. Do objawów należą trudności w oddychaniu i bóle w klatce piersiowej.

Przyczyny odmy opłucnowej

Odma opłucnowa występująca bez żadnych widocznych przyczyn, u osób bez choroby płuc, nazywana jest spontaniczną odmą opłucnową. Ta odmiana odmy występuje zazwyczaj, gdy zostaje sperforowany mały obszar płuc (pęknięcie). Choroba ta występuje najczęściej u palących mężczyzn w wieku poniżej 40 lat, w szczególności u tych panów, którzy mieli w rodzinie przypadki odmy opłucnowej. Spontaniczna odma opłucnowa występuje również u osób z chorobami płuc. Ten typ odmy jest spowodowany najczęściej pęknięciem, rozedmą płuc, ale występuje także u osób z innymi chorobami płuc, takimi jak mukowiscydoza, astma, ziarniniak Langerhansa, sarkoidoza, ropień płuc, gruźlica, zapalenie płuc. Odma płucna może również wystąpić po urazie lub zabiegu, na przykład bronchoskopii lub torakoskopii. U dzieci wystąpienie odmy opłucnowej jest zwykle związane z odrą, obecnością ciała obcego, które zostało wciągnięte podczas oddychania, bąblowicą lub wadami wrodzonymi. Spontaniczna odma opłucnowa bywa spowodowana rzadkim zaburzeniem genetycznym – syndromem Birt-Hogg-Dubé. Czasami może dojść do otwartej odmy opłucnowej, w wyniku przebicia klatki piersiowej i pozostawienia rany, mającej styczność z jamą opłucnową. Jest to stan bezpośrednio zagrażający życiu, ze względu na pozbawienie czynności jednego płuca, a więc następuje ograniczenie pojemności oddechowej płuc. Występuje wtedy też tzw. oddech paradoksalny. Odma zastawkowa (wentylowa, prężna) spowodowana jest pęknięciem małego fragmentu tkanki płucnej. Z każdym wdechem do przestrzeni zamkniętej dostaje się coraz większa ilość powietrza, zwiększając ciśnienie w jamie płucnej i upośledzając rozprężanie się narządu.

Objawy odmy opłucnowej

Symptomy choroby różnią się w zależności od tego, ile powietrza i w jakim tempie dostaje się do jamy opłucnej. Obejmują one:

• ból w klatce piersiowej,
• duszności, porażenia prądem,
• zatrzymanie akcji serca,
• suchy kaszel,
• promieniujący ból (może być odczuwalny w ramieniu, szyi lub brzuchu).

Diagnoza i leczenie odmy opłucnowej

Korzystając ze stetoskopu, lekarz może stwierdzić, że część klatki piersiowej wydaje dziwny, dudniący dźwięk. Niekiedy jednak odma opłucnowa jest na tyle mała, że badanie nie wykazuje żadnych nieprawidłowości. W związku z tym zwykle zleca się wykonanie prześwietlenia. RTG klatki piersiowej pokazuje kieszenie powietrza i zapadnięte płuco. Badanie może również wykazać, czy tchawica nie jest zepchnięta na bok.
 
Niekiedy zamiast prześwietlenia wykonuje się tomografię komputerową. W przypadku ostrej odmy opłucnowej konieczna jest operacja, łagodniejsze formy podlegają leczeniu farmakologicznemu
. Czasami nie podejmowane są żadne kroki, a odma samoistnie ustępuje. Taka sytuacja dotyczy jedynie łagodnej postaci odmy. Leczenie jest zwykle związane z odprowadzaniem powietrza z płuc, a także z wprowadzeniem cewnika do klatki piersiowej. Zwykle ciśnienie w jamie opłucnej jest niższe niż wewnątrz płuc lub na zewnątrz klatki piersiowej. Jeśli perforacja się rozwija, powoduje ona połączenie pomiędzy jamą opłucnej i wnętrzem płuc lub poza klatką piersiową. Powietrze wchodzi do jamy opłucnej, ciśnienia się wyrównują lub połączenie zostaje zamknięte. Kiedy nie ma powietrza w jamie opłucnej, płuca częściowo się zapadają, prowadząc do ciężkich duszności. W przypadku odmy otwartej stosuje się tzw. opatrunek Ashermana - jałowy opatrunek warstwowy w postaci kompresu, który uszczelniony jest kawałkiem folii i zaklejony tylko z 3 stron. Uniemożliwione jest dostawanie się powietrza do jamy opłucnej, natomiast nie jest zablokowane uchodzenie krwi i powietrza z jej wnętrza.