Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Wątroba jest jednym z największych i najważniejszych narządów w naszym ciele. Niestety, ze względu na swój udział w wielu procesach, szczególnie w metabolizmie toksyn, jest narażona na trwałe uszkodzenia, które prowadzą do marskości – stanu, w którym prawidłowe komórki wątroby zastępowane są komórkami tkanki łącznej. Wątroba w stanie marskości traci zdolność regeneracji, a także przestaje spełniać wiele ze swych ważnych funkcji. Do zaburzeń jej funkcjonowania może dochodzić zarówno wskutek długotrwałego działania niekorzystnych czynników, jak i w sposób nagły, najczęściej na skutek nadostrego zapalenia czy silnego zatrucia, np. grzybami trującymi. W wyniku dysfunkcji wątroby następuje cały szereg procesów chorobowych prowadzących do pogarszania się ogólnego stanu zdrowia. Chora wątroba jest przyczyną wielu problemów o podłożu metabolicznym, immunologicznym, krążeniowym, zatruć toksynami i innych.

Polecane wideo:

1. Wątroba - fizjologiczna budowa i funkcje

Wątroba marska (obraz tomografii komputerowej)

Marskość wątroby to stan, którego nie da się całkowicie wyleczyć.

Wątroba znajduje się tuż pod przeponą, zajmując głównie prawą stronę nadbrzusza. Graniczy również z jelitami i żołądkiem. U dorosłego mężczyzny może ona ważyć nawet 2,5 kg razem z krwią znajdującą się wewnątrz, przy czym jest jej tam w danej chwili nawet 800 ml, co stanowi około 10–15 proc. ogólnej objętości krwi. Wątroba zbudowana jest głównie z komórek wątrobowych – hepatocytów, które składają się na aż 95 proc. jej masy. Układają się one w zraziki, a te z kolei tworzą większe struktury (segmenty i płaty). W wątrobie, oprócz szerokich naczyń krwionośnych doprowadzających do niej krew, znajdują się drogi żółciowe, za pośrednictwem których produkowana żółć znajduje ujście do przewodu pokarmowego.

Wątroba jest zaliczana do układu pokarmowego, ale pomimo swej niezwykle homogenicznej budowy, spełnia tak wiele funkcji, że nie sposób ją zakwalifikować do pojedynczego układu w organizmie. Trudno też wymienić wszystkie jej zadania, a niektóre mechanizmy w niej zachodzące wciąż czekają na pełne, naukowe rozwikłanie. Organ ten posiada wiele unikalnych cech stanowiących o jego wyjątkowości. Spośród wszystkich narządów ciała, w danej chwili znajduje się w niej największa ilość krwi. Jednocześnie posiada nadzwyczajne możliwości regeneracyjne. Nawet po chirurgicznym usunięciu dużego jej fragmentu, potrafi się zregenerować. Wątroba spełnia ważną funkcję podręcznego magazynu energii. Zachodzą w niej procesy magazynowania, produkowania oraz uwalniania glukozy, w zależności od jej aktualnej dostępności, ale też węglowodanów bardziej złożonych i bieżącego zapotrzebowania organizmu na energię.

W wątrobie zachodzi metabolizm bilirubiny. Bilirubina, będąca produktem rozpadu czerwonych krwinek, jest transportowana do tego organu, gdzie ulega przemianie do innych form, możliwych do usunięcia z organizmu. Zakłócenie tego procesu na którymś etapie może prowadzić do charakterystycznego objawu związanego z podwyższonym poziomem bilirubiny we krwi – żółtaczki.

Kolejną ważną funkcją wątroby jest udział w gospodarce i trawieniu tłuszczów. Zachodzą w niej procesy przekształcania węglowodanów i białek w tłuszcze. Następuje tu synteza fosfolipidów, cholesterolu, hydroliza lipidów do kwasów tłuszczowych. Część z tych substancji wchodzi w skład wytwarzanej żółci. Jest to mieszanina substancji biorących udział w trawieniu tłuszczów (fosfolipidy, cholesterol, tłuszcze, kwasy tłuszczowe, bilirubina, kwasy żółciowe i inne). W ciągu doby wątroba dorosłego mężczyzny może wyprodukować nawet ponad litr żółci.

Wątroba jest również niezwykle ważnym ogniwem układu immunologicznego. Zachodzą w niej procesy aktywności fagocytarnej (układ odpornościowy poznaje „wroga”) oraz te związane z właściwą obroną organizmu przed infekcjami, nowotworami czy toksynami. Znajduje się w niej duży rezerwuar komórek Browicza-Kupffera, które mają szerokie zdolności fagocytozy, czyli pochłaniania dużych cząstek – bakterii, komórek nowotworowych, cząstek toksyn, wirusów, pasożytów, uszkodzonych białek i innych. Stanowią one drugą pod względem liczebności po hepatocytach kolonię komórek w wątrobie i pełnią bardzo ważną funkcję w ogólnej równowadze immunologicznej organizmu. Wątroba spełnia również ważną rolę w układzie regulowania temperatury ciała. Krew opuszczająca ten organ jest o około jeden stopień Celsjusza cieplejsza niż do niej wpływająca.

W wątrobie zachodzą także procesy detoksykacyjne. Zarówno substancje o pochodzeniu wewnętrznym (bilirubina, hormony i inne), które w wyższych dawkach są toksyczne, jak i zewnętrzne toksyny są tutaj unieszkodliwiane w szeregu procesów biochemicznych. Z tego powodu poważne zatrucia, np. grzybami czy substancjami chemicznymi, doprowadzają w pierwszym rzędzie do poważnych uszkodzeń wątroby, która nie radzi sobie z metabolizmem dużej ilości toksyn.

Choroby wątroby będą przyczyniać się do upośledzenia lub wręcz całkowitego zaprzestania spełniania przez nią jednej lub większej liczby z tych wyżej wymienionych funkcji.

2. Wątroba - najczęstsze przyczyny i leczenie chorób

Jedną z najczęstszych przyczyn uszkodzenia wątroby jest zakażenie wirusami wątroby (WZW) typów A–E. Wirusy te, popularnie (choć błędnie) zwane „żółtaczkami”, charakteryzują się zróżnicowanymi objawami, przebiegiem oraz powikłaniami.

Najczęściej występuje WZW typu A, powodowane zakażeniem wirusem HAV, czyli tzw. żółtaczka pokarmowa. W wyniku zakażenia, zwykle drogą pokarmową, dochodzi do wirusowego, ostrego zapalenia wątroby i objawów żółtaczki. Choroba zwykle ustępuje, a pacjent dochodzi do pełnej sprawności w ciągu kilku miesięcy. Nie pociąga ona za sobą ryzyka groźnych powikłań, zaś leczenie jest objawowe.

Znacznie groźniejszy jest wirus HCV powodujący WZW typu C. Rozprzestrzenia się głównie przez krew oraz w mniejszym stopniu przez stosunki seksualne. Jest zdecydowanie bardziej zaraźliwy niż HIV, tj. mniejsza ilość krwi wystarczy do zakażenia. Wirusem tym w Polsce zakażone jest ok. 1,5 proc. populacji. Rzadko dochodzi do postaci ostrej z żółtaczką i innymi objawami wątrobowymi (ok. 10–20 proc. zachorowań). HCV zwykle wywołuje przewlekły, skąpoobjawowy stan zapalny wątroby. Po wielu latach w części przypadków występują powikłania w postaci marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego. Choroba rozprzestrzenia się w zastraszającym tempie, ponieważ długi jest okres od zakażenia do wystąpienia pierwszych objawów (nawet 30 lat), przez co osoby nieświadomie mogą zakażać innych. Leczenie postaci przewlekłej za pomocą leków przeciwwirusowych przynosi dobre skutki u ponad połowy chorych, chroniąc ich przed groźnymi powikłaniami i powstrzymując jej rozwój. Nie istnieje szczepienie ochronne przeciw HCV.

Kolejnym często występującym wirusem jest HBV powodujący WZW typu B. Pomimo szczepień ochronnych w wieku dziecięcym i zalecanych w wieku dorosłym, szczególnie u osób narażonych na zawodowy kontakt z rezerwuarami choroby, wciąż dochodzi do stosunkowo wielu infekcji. W Polsce zakażony jest ok. 1 proc. populacji, a kontakt z chorobą miało nawet kilkadziesiąt procent. Drogi zakażenia są podobne jak przy HCV. Choroba ta zwykle przebiega bezobjawowo, organizm pokonuje wirusa i nabywa odporność na resztę życia. Czasem następuje ostrzejsze zapalenie wątroby z objawami żółtaczki i innymi związanymi z ostrą dysfunkcją wątroby. Najgroźniejsza jest jednak postać przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B, początkowo skąpoobjawowa, ale po latach mogąca dać podobne powikłania jak WZW typu C. Rozwija się ona u ok. 10 proc. zakażonych.

Wirusy typu D oraz E są chorobami w Polsce egzotycznymi, zakażenie związane jest zwykle z dalekim wyjazdem zagranicznym lub bliskim kontaktem z osobą przybyła z daleka. Wirus typu D może się rozwijać jedynie u osób chorych na WZW typu B i pogarsza jego przebieg oraz posiada podobne drogi zakażenia. Zakażenie wirusem typu E ma natomiast przebieg podobny do zakażenia HAV, również nie pociąga za sobą ryzyka niebezpiecznych komplikacji, przy czym samo zakażenie najczęściej zachodzi drogą pozajelitową.

Częstym powodem występowania dysfunkcji i marskości wątroby jest alkoholizm. Uważa się, że regularne spożywanie alkoholu w nawet stosunkowo niewysokich dawkach może przyczyniać się do poważnego uszkodzenia tego organu w długim okresie. W podobnym mechanizmie, tj. przez wytwarzanie aldehydu octowego, wątroba jest uszkadzana w przebiegu nieleczonych infekcji grzybiczych, gdzie grzyby przetwarzają cukry do tego toksycznego związku oraz dodatkowo produkują równie toksyczny amoniak.

Zanim jednak dojdzie do marskości, alkohol powoduje często tzw. alkoholowe stłuszczenie wątroby, w przebiegu którego we wnętrzu jej komórek (hepatocytów) gromadzą się drobinki tłuszczu, które upośledzają ich funkcjonowanie. Wątroba może być powiększona, bolesna, ale najczęściej choroba przebiega bezobjawowo. Do stłuszczenia może dojść również na innym podłożu niż alkoholizm, przyczyniać się może nadwaga, złe nawyki żywieniowe, liczne zaburzenia metabolizmu, niektóre leki przyjmowane przez długi czas, zakażenia wirusowe (WZW C, HIV) i inne.

Stłuszczenie wątroby jest procesem odwracalnym, należy zlikwidować jego przyczynę i stosować zdrową dietę. Ewentualnego stłuszczenia wątroby nie należy lekceważyć. Dalsze narażenie na jego przyczynę może bowiem prowadzić do marskości lub rozwoju raka wątrobowokomórkowego (dochodzi do jego rozwoju u 10 proc. chorych).

Rak wątrobowokomórkowy może być również powikłaniem marskości wątroby, wirusowego zapalenia wątroby typu B, długotrwałego spożywania alkoholu czy palenia papierosów. Generalnie wszystkie czynniki uszkadzające wątrobę są czynnikami ryzyka powstania tego nowotworu. Charakterystyczne objawy raka to powiększona wątroba, żółtaczka, wodobrzusze, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego (ciemna krew w stolcu, jasna w wymiotach). Oprócz tego występować mogą pozostałe symptomy związane z dysfunkcją wątroby. Średni czas przeżycia przy tej odmianie raka wynosi zaledwie 6 miesięcy od momentu postawienia diagnozy. Jeśli możliwe jest leczenie operacyjne (wycięcie zajętego płata wątroby, przy niskim zaawansowaniu raka), to jedynie 10 proc. pacjentów przeżywa 5 lat od rozpoznania. Chemioterapia nie przynosi korzyści, a radioterapia daj wątpliwe efekty. Zaleca się profilaktyczne badania przesiewowe co pół roku wszystkim chorym na WZW typu B oraz osobom z marskością wątroby.

U osób cierpiących na inne chroniczne choroby do degeneracji wątroby przyczyniać się będą stosowane przewlekle leki. Duża część z nich na pewnym etapie jest metabolizowana w tym organie, co nie pozostaje bez skutku dla jego stanu. O ile po incydentalnym zastosowaniu leku może dojść do pełnej regeneracji tkanki wątroby, to już ich regularne, długotrwałe stosowanie prowadzić będzie do trwałych zniszczeń. Warto zawsze skonsultować z lekarzem toksyczność stosowanych leków i – jeśli jest taka możliwość – rozważyć ich zmianę na mniej szkodliwe.

Szczególnie na uszkodzenia wątroby narażone są osoby, które mają zawodowy kontakt z substancjami toksycznymi, np. rolnicy. Niektóre toksyny mogą odkładać się w tkankach organizmu przez lata i po pewnym czasie prowadzić do poważnych, nieodwracalnych zmian.

Szczególnym przypadkiem są zatrucia ostre, prowadzące do zniszczenia wątroby i wymagające jej natychmiastowego przeszczepu. Sytuacja taka ma często miejsce po zjedzeniu trujących grzybów, zwykle w Polsce jest to muchomor sromotnikowy, ale nie tylko. Może dochodzić również do ostrych zatruć toksynami chemicznymi, np. pestycydami, jeśli zostanie przyjęta jednorazowo ich duża dawka.

3. Wątroba - objawy i konsekwencje zdrowotne chorej wątroby

Najbardziej charakterystycznym objawem stanu chorobowego wątroby jest żółtaczka. Składa się na nią szereg objawów związanych z podwyższonym poziomem bilirubiny, dającym charakterystyczne żółte zabarwienie skóry, białek oczu i błon śluzowych. U osób rasy innej niż biała widoczne może być jedynie żółte zabarwienie białek oczu.

Należy pamiętać, że nie każda żółtaczka związana jest z nieprawidłowym funkcjonowaniem wątroby. Wyróżnia się bowiem żółtaczkę przedwątrobową, wątrobową oraz pozawątrobową. Jedynie druga z nich spowodowana jest pogorszeniem funkcji samej wątroby.

Żółtaczka przedwątrobowa wywołana jest zwiększoną hemolizą, czyli rozkładem czerwonych krwinek i następującą zwiększoną podażą bilirubiny, z której metabolizmem wątroba, mimo że zdrowa, nie jest sobie w stanie poradzić. Do takiej sytuacji może dochodzić w przebiegu wielu infekcji bakteryjnych (streptokoki, enterokoki, gronkowiec złocisty), pasożytniczych (malaria), nowotworów, poważnych urazów ciała oraz przy tzw. hemolizie mechanicznej, gdzie na skutek powtarzanego uderzania ukrwionych tkanek dochodzi do rozpadu czerwonych krwinek (zjawisko to najczęściej występuje u biegaczy maratonów, gdzie do hemolizy dochodzi w podeszwach stóp, które uderzają wielokrotnie o ziemię w trakcie biegu).

Żółtaczka pozawątrobowa ma miejsce wtedy, gdy wątroba pracuje prawidłowo, ale żółć i zawarta w niej bilirubina na skutek blokady przewodów żółciowych nie są odprowadzane do przewodu pokarmowego. Powodem może być m.in. kamica woreczka żółciowego, guzy nowotworowe uciskające drogi żółciowe. Sama żółtaczka wątrobowa, jeśli zostanie potwierdzona, jest jedynie sygnałem, że wątroba uległa dysfunkcji. Wymaga zwykle przeprowadzenia poszerzonej diagnostyki w celu określenia pierwotnej przyczyny i ustalenia sposobu leczenia.

Byłoby jednak dużym uproszczeniem sprowadzanie możliwych oznak chorej wątroby do żółtaczki, która wiąże się już z dość poważną jej dysfunkcją. Chory organ daje wiele innych symptomów.

Choroby wątroby powodują ogólne problemy z trawieniem i funkcjonowaniem przewodu pokarmowego. W szczególności mogą przyczyniać się do powstawania kamicy żółciowej, przewlekłych niestrawności, wzdęć, bólów nadbrzusza, zespołu jelita nadwrażliwego oraz nietolerancji tłuszczów i alkoholu.

Pojawiają się również niewidoczne problemy z trawieniem, które dają wyraźny, negatywny efekt w dłuższym horyzoncie czasowym. Wątroba uczestniczy w wielu reakcjach biochemicznych, w których substancje odżywcze (witaminy, tłuszcze, węglowodany, białka) są przetwarzane do prostszych form, przyswajalnych dla organizmu. Jej dysfunkcja powoduje nieprzyswajalność pewnych związków, co doprowadza po pewnym czasie do rozwinięcia objawów niedożywienia – m.in. awitaminoz, chudnięcia, osłabienia, szybkiego męczenia się.

W przebiegu niedożywienia mogą się pojawić nawet objawy neurologiczne, związane z niedożywieniem mózgu – słaba koncentracja, brak energii, depresja, słaba pamięć, bóle głowy. Drugim źródłem zaburzenia pracy centralnego układu nerwowego może być toksyczne działanie substancji, które nie są usuwane przez wątrobę. Zespół tych zaburzeń nosi nazwę encefalopatii wątrobowej. W jej przebiegu, oprócz objawów neurologicznych wspomnianych powyżej, dochodzić może do zaburzeń snu, orientacji i zmysłów oraz asteriksji – czyli grubofalistego drżenia rąk, z częstością kilku niekontrolowanych ruchów na minutę przy wyciągnięciu dłoni przed siebie. Ostatnim etapem jest śpiączka wątrobowa.

Inne charakterystyczne zewnętrzne objawy choroby wątroby, związane z zaleganiem toksycznych substancji, to charakterystyczne, brązowe plamy wątrobowe pojawiające się na skórze, nieprzyjemny zapach skóry i zapach z ust (tzw. foetor hepaticus – odór wątrobowy), swędzenie skóry oraz pojawianie się swędzącej pokrzywki. Może dojść do zaburzenia gospodarki tłuszczowej. W efekcie w lipidogramie (badanie poziomu tłuszczu i cholesterolu we krwi) stężenie tzw. dobrego cholesterolu (HDL) jest obniżone, a złego (LDL) oraz równie niekorzystnych dla zdrowia trójglicerydów – podwyższone. Zaburzenie to może się przyczyniać do przyspieszenia rozwoju miażdżycy.

Niesprawna wątroba będzie upośledzała również prawidłową gospodarkę cukrami i insuliną w organizmie. Po pewnym czasie, na skutek poważnych wahań poziomu cukru, może się rozwinąć insulinooporność i cukrzyca drugiego typu. Wątroba reguluje też pośrednio, przez ich usuwanie, poziom hormonów w organizmie. Jej niesprawność może prowadzić do podwyższenia poziomu hormonów płciowych (testosteron i estrogeny) oraz hormonów tarczycy. Prowadzić to może do powstawania syndromu stresu przedmiesiączkowego oraz cięższego przechodzenia menopauzy u kobiet i zwiększonego ryzyka zawału serca u mężczyzn.

Wątroba to także ważny element systemu immunologicznego. Jej choroba doprowadzić może nie tylko do częstszych infekcji o poważniejszym przebiegu, ale i do większego ryzyka wystąpienia chorób autoimmunologicznych oraz zaostrzenia istniejących alergii, szczególnie jako odpowiedzi na toksyny, które w normalnej sytuacji są metabolizowane w wątrobie.

4. Wątroba - próby wątrobowe

Jako że jedną z funkcji tego organu jest wydzielanie żółci, uszkodzenie miąższu będzie prowadziło do wzrostu poziomu bilirubiny we krwi, co można zaobserwować u pacjentów z żółtaczką. Warto wiedzieć, że zażółcenie powłok jest późnym objawem choroby i że dużo wcześniejszym markerem rozgrywającej się patologii są tzw. próby wątrobowe, czyli AspAT, AlAT, GGTP, fosfataza alkaliczna, bilirubina i dehydrogenaza mleczanowa.

4.1. Wątroba - aktywność AspAT i AlAT

Wątroba marska (obraz tomografii komputerowej)

Aminotransferaza alaninowa (AlAT) to enzym wątrobowy, który bierze udział w przemianach białek. Badanie aktywności AlAT służy do: wykrywania i oceny uszkodzenia...

Te dwa parametry oznaczane na standardowych badaniach krwi odpowiadają aktywności dwóch enzymów obecnych w komórkach wątroby, tzw. hepatocytach. AspAT odpowiada aktywności aminotransferazy asparaginianowej, natomiast AlAT – aminotransferazy alaninowej. Obydwa biorą udział w przemianach aminokwasów i odpowiadającym im ketokwasom.

Oba parametry różnią się ze względu na ich odmienne rozmieszczenie w komórkach wątroby. AspAT wykazuje aktywność głównie w mitochondriach, a AlAT – w cytoplazmie. To różne rozmieszczenie ma bardzo praktyczne zastosowanie, gdyż sugeruje przyczynę uszkodzenia wątroby. I tak stosunek aktywności enzymu AspAT do enzymu AlAT (zwany też współczynnikiem de Ritisa) powyżej 2 sugeruje raczej alkoholowe (lub ogólniej: toksyczne) uszkodzenie wątroby, a poniżej 1 – wirusowe. Ma to związek z tym, że substancje toksyczne, w tym alkohol, są unieczynniane właśnie w mitochondriach.

Co ciekawe, enzymy te występują też w innych tkankach organizmu, m.in. w mięśniach, sercu, erytrocytach i innych komórkach, w związku z tym podwyższenie ich poziomu nie jest jednoznacznym dowodem choroby wątroby. Zapoznając się z wartościami aktywności enzymów wątrobowych, nie należy się przejmować drobnym przekroczeniem norm laboratoryjnych. W przypadku rzeczywistych patologii wątroby wartości te przekraczają normy zazwyczaj kilka-, a nawet kilkaset razy.

Normy laboratoryjne: AspAT 5–40 j/lAlAT 5–40 j/l.

4.2. Wątroba - aktywność GGTP

GGTP (czyli gamma-glutamylotranspeptydaza) jest enzymem wątrobowym biorącym udział w przemianach białek. Podobnie jak te wymienione wcześniej, jego poziom wzrasta w chorobach wątroby i dróg żółciowych. W praktyce parametr ten jest dość czułym wskaźnikiem mówiącym o nadużywaniu alkoholu przez chorego. Co więcej, oprócz wirusowych zapaleń wątroby, uszkodzenia toksycznego, zastoju żółci, może on świadczyć o obecności rozrostu nowotworowego w wątrobie. Podobnie jak AspAT i AlAT, nie jest to parametr w pełni swoisty, gdyż enzym ten występuje także w nerkach, trzustce i jelitach.

Norma laboratoryjna: 15–90 j/l.

4.3. Wątroba - wzrost aktywności fosfatazy alkalicznej (AP)

Fosfataza alkaliczna należy do enzymów najczęściej oznaczanych w diagnostyce chorób wątroby i dróg żółciowych. Występuje w wielu tkankach organizmu, w tym także w kościach, jelitach, nerkach i śledzionie. Nie zmienia to faktu, że wzrost jego poziomu jest dobrym wskaźnikiem patologii wątroby, a zwłaszcza zastoju żółci. Wynika to z jego rozmieszczenia – znajduje się on głównie w komórkach nabłonka wyścielających wewnątrzwątrobowe kanaliki żółciowe.

Jeżeli żółć z jakichś przyczyn (np. obecność kamienia w przewodzie wątrobowym lub żółciowym wspólnym, guz głowy trzustki) nie może odpłynąć i gromadzi się, dochodzi do uszkodzenia tych komórek, uwolnienia się enzymu i zwiększenia jego aktywności we krwi. Aktywność AP rośnie także u pacjentów z poalkoholową marskością wątroby, guzami tego narządu i nieznacznie w jego stanach zapalnych. Na parametr ten wpływ mają również niektóre leki (np. chlorpromazyna). Warto pamiętać, że enzym ten znajduje się też w kościach, w związku z czym jego normy u dzieci są nawet dwukrotnie wyższe (wskutek rozbudowy tej tkanki).

Norma laboratoryjna: 20–70 j/l. (Uwaga: u dzieci wartości te mogą być wyższe.)

5. Wątroba - dieta przy chorej wątrobie i profilaktyka zdrowej wątroby

Prawidłowo dobrana dieta jest podstawowym uzupełnieniem leczenia farmakologicznego w przebiegu chorób wątroby. Ważne jest, aby w okresie rekonwalescencji i regeneracji nie dostarczać jej wiele toksyn oraz nie wymagać od niej produkcji dużych ilości żółci, zużywanej do trawienia tłuszczów. Racjonalnie dobrana żywność może znacząco skrócić czas regeneracji tego organu oraz poprawić ogólne samopoczucie i stan zdrowia chorego. W przebiegu chorób wątroby niedopuszczalne jest spożywanie alkoholu.

U osób z nadwagą ważne jest podjęcie próby jej redukcji, to jest spożywanie mniejszej ilości kalorii w codziennych posiłkach oraz podejmowanie możliwie intensywnego przy danym stanie zdrowia wysiłku fizycznego. Sama nadwaga będzie przyczyniać się do pogorszenia stanu wątroby przez odkładanie w niej tłuszczu, prowadzącego do stłuszczenia i marskości wątroby. Mniej spożywanych kalorii oznaczać będzie mniejsze obciążenie całego przewodu pokarmowego, a w szczególności wątroby.

Struktura diety powinna być dobrana tak, by znajdowało się w niej jak najwięcej warzyw, owoców oraz produktów pełnoziarnistych. Przy czym nie chodzi tu o uzupełnianie zwykłej, mięsnej diety warzywami, a raczej o umiejętne zastępowanie mięsa. Na początku może nie być łatwo się przestawić, ale z czasem trudno będzie sobie wyobrazić powrót do ciężkiej, tłustej żywności. Taka dobra dieta zawiera dużo antyoksydantów, witamin, które umożliwiają szybszą regenerację wątroby, oraz błonnika, który pomaga usuwać toksyny z organizmu, istotnie odciążając wątrobę. Nie zawiera też dużych ilości tłuszczów pochodzenia zwierzęcego.

W celu dalszej redukcji spożywanego tłuszczu pochodzenia zwierzęcego zaleca się zastępowanie mięsa czerwonego, szczególnie wieprzowiny, przez ryby i drób. Wokół ryb narosło w ostatnich latach wiele mitów. Zarówno te morskie, jak i słodkowodne mogą zawierać wiele kwasów omega-3 i być wartościowym źródłem białka. Należy jedynie wystrzegać się ryb pochodzących z intensywnych hodowli, w których używa się antybiotyków i hormonów przyspieszających wzrost, stanowiących dodatkowe obciążenie dla wątroby. Do takich gatunków należą hodowane na Dalekim Wschodzie ryby słodkowodne: panga i tilapia oraz hodowlany łosoś norweski. Z tych samych względów nie należy spożywać tanich kurczaków (brojlerów), w których stężenie toksyn pochodzących z leków im standardowo podawanych może być zbyt wysokie dla osoby z chorą wątrobą. Zamiast tego zaleca się jedzenie indyka, kaczki czy gęsi, a najlepiej drobiu pochodzącego z ekstensywnej, wiejskiej hodowli.

Jeśli zawartość portfela na to pozwala, warto zaopatrywać się w produkty żywnościowe z certyfikatem ekologicznym. Przy ich produkcji nie używa się chemicznych środków ochrony roślin, które jako toksyny stanowią poważne obciążenie dla wątroby, utrudniając jej regenerację czy nawet przyczyniając się do dalszych zniszczeń. Zwierzęta pochodzące z takiej hodowli karmione są wyłącznie naturalnymi paszami, a ich wzrost nie jest sztucznie, farmakologicznie przyspieszany.

Spośród suplementów diety przyspieszających regenerację wątroby szczególnie zalecany jest ostropest plamisty. Roślina ta zawiera naturalne sylimaryny, które posiadają dobroczynne właściwości dla wątroby i innych narządów układu pokarmowego. Uważa się, że wspomagają one produkcję żółci, a jednocześnie chronią przed toksynami. Ponadto pewne badania pokazały, że regularne spożywanie ostropestu może przyczyniać się do zmniejszenia stężenia cholesterolu we krwi, opóźniając tym samym procesy miażdżycowe, oraz przeciwdziałać rozwojowi chorób nowotworowych. Jego użycie jako dodatkowego leczenia jest szczególnie wskazane w stanach marskości wątroby oraz po zatruciu grzybami czy innymi toksynami.

Piotr Mieszczański, 2 miesiące temu

Bibliografia

  • Konturek S. Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3188-5
  • Socha J. Gastroenterologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2281-9
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Kabata J., Kalinowski L., Szczepańska-Konkel M., Angielski S. Badania laboratoryjne w codziennej praktyce - wartości referencyjne i interprertacje, Makmedia, Gdańsk 2005 , ISBN 83-88322-18-4

Układ pokarmowy

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe
Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Badania krwi AIAT

Aminotransferaza alaninowa (AlAT) to enzym wątrobowy, który bierze udział w przemianach białek. Badanie aktywności AlAT służy do: wykrywania i oceny (...) przede wszystkim w wątrobie, a jej prawidłowa aktywność nie...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Powiększona wątroba - przyczyny, objawy, leczenie, dieta

się wątroby? Jak można leczyć powiększoną wątrobę? Jaką dietę należy stosować, gdy wątroba choruje? Powiększona wątroba - objawy Funkcja wątroby...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Encefalopatia wątrobowa - rodzaje, przyczyny, objawy i leczenie

, kiedy wątroba zostanie uszkodzona przez wymienione wyżej czynniki to dochodzi do obniżenia jej funkcji odtruwających lub encefalopatii wątrobowej (...) wątrobowa - rodzaje, przyczyny Encefalopatia...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Niewydolność wątroby - przyczyny, objawy, leczenie

. Jakie są najczęstsze przyczyny niewydolności wątroby? Jakie są objawy niewydolności wątroby? Czy niewydolność wątroby można leczyć? Niewydolność (...) Niewydolność...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Zapalenie wątroby - rodzaje, objawy i leczenie

Zapalenie wątroby jest grupa chorób, w których dochodzi do wytworzenia się stanu zapalnego. Przyczyn chorób może być wiele podobnie jak jej rodzajów (...) odpornościowego na wszystkie...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Nie ignoruj tych objawów. To może być rak wątroby

Nie ignoruj tych objawów. To może być rak wątroby

Skryty zabójca Rak wątroby, który był przyczyną śmierci legendarnego muzyka, Davida Bowiego, to jedna z najczęściej występujących złośliwych chorób (...) stanu zapalnego. Ten z kolei może mieć wiele...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Ból wątroby - przyczyny, objawy, leczenie

czy przy chorobie alkoholowej, ale także w przebiegu chorób nowotworowych. Ból wątroby - objawy Ból wątroby nigdy nie jest jedynym objawem choroby (...) wątroby...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Diagnostyka laboratoryjna chorób wątroby i trzustki

Diagnostyka laboratoryjna chorób wątroby i trzustki polega głównie na badaniu próbek krwi i moczu. Takie analizy laboratoryjne pozwalają wykryć wiele (...) laboratoryjna to ważny etap we wczesnym wykrywaniu niebezpiecznych...

Wątroba - funkcje, przyczyny, objawy i leczenie chorób, próby wątrobowe

Stłuszczenie wątroby - przyczyny, grupa ryzyka, objawy

, ale również osoby z nadwagą i otyłością. Jakie są przyczyny stłuczenia wątroby? Jakie są objawy tej choroby? Czy stłuczenie wątroby może być groźne (...) dla zdrowia? Stłuczenie...

Marskość wątroby - przyczyny, objawy, powikłania, leczenie, profilaktyka

6 objawów, które wskazują na choroby wątroby

6 objawów, które wskazują na choroby wątroby

Fizjologia wątroby Wątroba to narząd miąższowy, który u człowieka znajduje się pod przeponą. Przypisuje się jej wiele funkcji istotnych (...) ten sam w sobie nie boli, bo nie ma unerwienia czuciowego. Powiększona...