Choroba alkoholowa – objawy, przyczyny i leczenie

Choroba alkoholowa to termin, który odnosi się do uzależnienia od alkoholu etylowego, może także obejmować następstwa nadmiernego używania alkoholu.

Alkoholizm, bo o nim mowa, zalicza się do grupy zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania związanego z zażywaniem substancji psychoaktywnych.

Wyróżnia się kilka faz uzależnienia od alkoholu. To:

• faza prealkoholiczna (objawowa),
• faza ostrzegawcza/zwiastunowa,
• faza krytyczna,
• faza chroniczna.

Specjaliści wskazują także na 5 rodzajów alkoholizmu. To alkoholizm typu Alfa, alkoholizm typu Beta, alkoholizm typu Gamma, alkoholizm typu Delta i alkoholizm typu Epsilon.

Choroba alkoholowa może mieć wiele przyczyn. Specjaliści od uzależnień wyróżniają 3 główne czynniki odpowiedzialne za rozwój alkoholizmu, przy czym nie muszą pojawiać się wszystkie. To:

• czynniki biologiczne; w tym kontekście pojawia się rozregulowanie układu nagrody i dziedziczenia oraz nieprawidłowa aktywność neurotransmiterów, takich jak serotonina i dopamina,  
• czynniki psychiczne, głównie mechanizmy obronne, które w przypadku uzależnienia utrudniają funkcjonowanie, ponieważ zyskują charakter nieadaptacyjny,
• czynniki środowiskowe, przede wszystkim problem alkoholowy w rodzinie, zły wpływ grupy rówieśniczej, niska kultura picia, funkcjonowanie w rodzinie dysfunkcyjnej, tkwienie w destrukcyjnych relacjach.

Aby rozpoznać uzależnienie od alkoholu, muszą wystąpić minimum 3 z listy 6 objawów uzależnienia od alkoholu. To:

• Głód alkoholowy, rozumiany jako silna, natrętna potrzeba spożywania alkoholu pomimo wiedzy na temat jego szkodliwości dla zdrowia.
• Brak zdolności kontrolowania picia alkoholu. Dotyczą one zarówno trudności w unikaniu rozpoczęcia picia, jak i w jego zakończeniu oraz problemów z kontrolowaniem picia.
• Objawy abstynencyjne, takie jak nudności, wymioty, biegunki, drżenia mięśniowe, nadciśnienie tętnicze, tachykardia, rozszerzenie źrenic, wysuszenie śluzówek, wzmożona potliwość, zaburzenia snu, nastrój drażliwy lub obniżony, lęk. Charakterystyczne jest picie alkoholu w celu złagodzenia albo zapobiegania alkoholowemu zespołowi abstynencyjnemu. Towarzyszy temu przekonanie o skuteczności takiego działania.
• Zwiększona tolerancja alkoholu. Jest to sytuacja, gdy ta sama dawka alkoholu nie przynosi oczekiwanego efektu. To rodzi potrzebę picia większych ilości trunków.
• Zawężenie repertuaru zachowań związanych z piciem alkoholu do jednego czy dwóch wzorców. Typowe zachowania alkoholika to na przykład picie w sposób charakterystyczny dla siebie, np. w konkretnych, podobnych do siebie sytuacjach (jak picie weekendowe).
• Postępujące zaniedbywanie innych przyjemności, zainteresowań i aktywności.

Zwracają uwagę także zmienione rysy twarzy alkoholika: podkrążone, często opuchnięte i przekrwione oczy, niezdrowe rumieńce, plamy na twarzy, czerwony nos.

Choroba alkoholowa jest destrukcyjna w wielu wymiarach. Tak towarzyskim, rodzinnym, zawodowym, społecznym czy materialnym, jak i zdrowotnym.

Wiążą się z nią nie tylko różne dolegliwości (alkoholizm może prowadzić do uszkodzeń wszystkich narządów, jednak najbardziej dotyka wątroby, trzustki, mózgu, serca i układu immunologicznego), ale i powikłania spowodowane nadużywaniem alkoholu.

To najczęściej: zapalenie żołądka, marskość wątroby, niedożywienie i wyniszczenie, polineuropatia alkoholowa (to zespół objawów charakterystycznych dla zaburzenia funkcji nerwów obwodowych) i miopatia, czyli zespół objawów wynikających z uszkodzenia mięśni.

Alkoholizm wywołuje również zaburzenia psychiczne: majaczenie, halucynoza, zespół Korsakowa, encefalopatia Wernickego, czyli encefalopatia alkoholowa. To ostry zespół objawów neurologicznych występujący u alkoholików, spowodowany między innymi niedoborem witaminy B1. Jej objawy to porażenie nerwów okoruchowych, oczopląs, zaburzenia świadomości i ataksja (zaburzenia koordynacji ruchowej ciała).

Choroba alkoholowa jest potencjalnie śmiertelna. Zgon może być skutkiem wyniszczenia organizmu, ale i jednorazowego spożycia. Dawka śmiertelna alkoholu u dorosłych wynosi 5-8 g na kilogram masy ciała, zaś u dzieci 3 g na kilogram masy ciała.

Leczenie alkoholizmu może przebiegać w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych. Zwykle jest to skomplikowany i długi proces. Do metod wykorzystywanych podczas terapii alkoholizmu zalicza się leczenie farmakologiczne oraz leczenie substytucyjne, także psychoterapia uzależnienia oparta na psychoterapii poznawczo-behawioralnej oraz terapiach grupowych (spotkania AA, Model Minnesota). 

Jeśli chodzi o leczenie choroby alkoholowej, kluczowe jest zaakceptowanie uzależnienia i świadomość wagi problemu oraz abstynencja, czyli zaprzestanie picia alkoholu.