Często spożywali oliwę z oliwek. Potem zbadano ich jelita i mózg

W mediach społecznościowych coraz częściej pojawia się trend picia "shotów" z oliwy z oliwek i przypisywania jej niemal cudownych właściwości. Eksperci radzą, by do takich porad podchodzić z dystansem. Nie ma jednak wątpliwości, że sama oliwa od lat stanowi fundament diety śródziemnomorskiej i jest bogata w zdrowe tłuszcze jednonienasycone oraz związki bioaktywne, wspierające pracę mózgu.

Ma to szczególne znaczenie dziś, gdy rośnie liczba chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, a dieta uznawana jest za jeden z kluczowych czynników wpływających na zdrowie poznawcze. Co więcej, najnowsze badania opublikowane w Microbiome sugerują, że znaczenie może mieć nie tylko ilość, ale i rodzaj spożywanej oliwy.

Naukowcy sprawdzili, czy i w jaki sposób spożycie oliwy z oliwek może być powiązane z mikrobiotą jelitową oraz funkcjami poznawczymi. W tym celu wykorzystali dane z trwającego projektu PREDIMED-Plus trial - dużego badania klinicznego analizującego wpływ stylu życia na zdrowie, w tym pracę mózgu. Spośród 6784 uczestników wybrano losowo 656 osób (średni wiek: 65 lat), które uwzględniono w analizie.

Jednym z kluczowych elementów był rodzaj spożywanej oliwy: porównano oliwę virgin (VOO) z oliwą rafinowaną (COO). To ważne rozróżnienie, ponieważ choć wcześniejsze badania wskazywały na korzyści płynące ze spożycia oliwy, rzadko brano pod uwagę jej typ. Oliwa virgin jest mniej przetworzona i zawiera więcej związków o działaniu przeciwzapalnym, natomiast oliwa rafinowana traci ich sporą część w trakcie produkcji. Obie mają jednak podobny profil kwasów tłuszczowych.

W ciągu dwóch lat badacze analizowali kilka obszarów. Po pierwsze, sposób odżywiania: uczestnicy co roku wypełniali ankiety dotyczące tego, co jedzą, w tym różnych rodzajów oliwy. Po drugie: funkcje poznawcze - oceniane na początku i po dwóch latach za pomocą testów sprawdzających m.in. pamięć i koncentrację. Po trzecie: mikrobiotę jelitową: analizowaną na podstawie próbek kału.

Na tej podstawie sprawdzono, czy spożycie oliwy wiąże się ze zmianami w pracy mózgu, czy wpływa na mikrobiotę jelitową oraz czy te dwa obszary są ze sobą powiązane.

Najważniejszy wniosek? Rodzaj oliwy naprawdę ma znaczenie. Uczestników podzielono na grupy w zależności od tego, ile oliwy spożywali - mało, średnio lub dużo - oraz jakiego była ona typu (oliwa virgin lub rafinowana). 

Okazało się, że osoby, które sięgały po większe ilości oliwy ogółem i oliwy virgin, osiągały lepsze wyniki w testach sprawdzających pracę mózgu, m.in. pamięć, koncentrację i zdolności językowe. Z kolei wyższe spożycie oliwy rafinowanej wiązało się z gorszymi wynikami w tych obszarach. To potwierdza wcześniejsze obserwacje, że mniej przetworzona oliwa może lepiej wspierać funkcje poznawcze.

Wyniki sugerują też, że oliwa wpływa na jelita, ale nie wszystko jest jeszcze jasne. Osoby spożywające więcej oliwy virgin miały bardziej zróżnicowaną mikrobiotę jelitową, co uznaje się za korzystne dla zdrowia, podczas gdy przy oliwie rafinowanej zależność była odwrotna. Nie udało się jednak jednoznacznie potwierdzić, że zmiany w mikrobiocie bezpośrednio przekładają się na pracę mózgu, choć niektóre bakterie były powiązane z lepszymi wynikami poznawczymi. 

Warto też pamiętać, że badanie miało charakter obserwacyjny i zostało przeprowadzone wśród starszych osób w krajach śródziemnomorskich, dlatego jego wyniki nie muszą w pełni odnosić się do wszystkich populacji.

Dobra wiadomość jest taka, że wnioski z badania można łatwo zastosować w praktyce. Wybór oliwy może wydawać się trudny, bo półki sklepowe są pełne różnych opcji, jednak warto pamiętać, że oliwa virgin i extra virgin (EVOO) są mniej przetworzone i zawierają więcej korzystnych związków, takich jak polifenole. Jak sugerują wyniki badania, mogą one wspierać zarówno mikrobiotę jelitową, jak i funkcje poznawcze.

Wyższa cena takich oliw bywa jednak barierą, dlatego warto szukać prostych rozwiązań. Dobrym pomysłem jest wybieranie marek własnych sklepów, które często oferują dobrą jakość w niższej cenie. Można też kupować większe opakowania, ale pod warunkiem, że jesteśmy w stanie zużyć oliwę, zanim straci świeżość. Ważne jest również odpowiednie przechowywanie, czyli trzymanie jej w ciemnej butelce, w chłodnym i zacienionym miejscu. Nie trzeba też pić oliwy "na raz", jak sugerują influencerzy - o wiele lepiej po prostu regularnie używać jej w kuchni, np. dodając do sałatek.

Wnioski z badania wpisują się w coraz wyraźniejszy kierunek w nauce o żywieniu. Najnowsza analiza opublikowana w Microbiome sugeruje, że wyższe spożycie oliwy virgin oraz oliwy ogółem może wiązać się z lepszym funkcjonowaniem poznawczym, podczas gdy większe spożycie oliwy rafinowanej może sprzyjać szybszemu pogorszeniu tych funkcji. Warto jednak podkreślić, że badanie pokazuje zależności, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Mimo to wyniki są spójne z rosnącą liczbą badań wskazujących, że znaczenie ma nie tylko ilość, ale i jakość spożywanej oliwy. Włączenie oliwy virgin lub extra virgin do zbilansowanej diety, najlepiej w stylu śródziemnomorskim, może być prostym i realnym krokiem, wspierającym zdrowie mózgu w dłuższej perspektywie.

Źródła:

1. WebMD, https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1689/olive-oil
2. Harvard Health Publishing, https://www.health.harvard.edu/diet-and-nutrition/is-extra-virgin-olive-oil-extra-healthy-52TTJHKL
3. Oxford Academic, https://academic.oup.com/ije/article/48/2/387/5202210
4. Eating Well, https://www.eatingwell.com/olive-oil-health-benefits-study-11959779