Potas – składnik ważny dla mięśni, nerwów i serca
Potas jest jednym z najważniejszych elektrolitów w organizmie i znajduje się głównie wewnątrz komórek. Wspólnie z sodem i chlorem pomaga utrzymać prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową. Bierze też udział w przewodzeniu impulsów nerwowych i jest niezbędny do pracy mięśni, w tym serca.
Potas występuje w wielu produktach. Choć kojarzymy, że jego najlepszym źródłem są banany i pomidory, to znajduje się również w ziemniakach, suszonych owocach, roślinach strączkowych, awokado, morelach, warzywach liściastych, produktach mlecznych, mięsie i rybach. Dieta bogata w ten pierwiastek może wspierać utrzymanie prawidłowego ciśnienia tętniczego i zdrowie układu krążenia.
Potas ochroni cię przed udarem
Kiedy potasu jest za mało?
O hipokaliemii mówi się zwykle wtedy, gdy stężenie potasu w surowicy krwi spada poniżej 3,5 mmol/l. Niewielki spadek często nie powoduje żadnych dolegliwości. Znaczenie ma nie tylko sam wynik, ale też tempo obniżania się poziomu potasu i ogólny stan zdrowia.
Najczęstszą przyczyną hipokaliemii nie jest zbyt małe spożycie potasu, lecz jego nadmierna utrata. Może do niej dojść podczas długotrwałej biegunki lub wymiotów, a także w związku z przyjmowaniem niektórych leków, szczególnie preparatów moczopędnych i nadużywaniem środków przeczyszczających.
Ryzyko zwiększają też niektóre choroby nerek i nadnerczy, nadmiar aldosteronu czy zespół Cushinga. Hipokaliemia może być również skutkiem przesunięcia potasu z krwi do wnętrza komórek, np. pod wpływem insuliny lub niektórych leków. Sprzyjać jej mogą także bardzo restrykcyjne diety, głodówki i długotrwałe niedożywienie.
1. Zmęczenie i osłabienie
Jednym z objawów obniżonego poziomu potasu może być osłabienie i zmęczenie. Ponieważ pierwiastek ten uczestniczy w przekazywaniu impulsów do mięśni, jego niedobór może pogarszać ich zdolność do prawidłowego kurczenia się.
Nogi mogą wydawać się ciężkie, a mięśnie szybciej się męczyć. Takie dolegliwości częściej pojawiają się przy większym spadku poziomu potasu lub wtedy, gdy obniża się on gwałtownie.
2. Skurcze, drżenia i mrowienie
Bolesne skurcze łydek często kojarzymy z niedoborem magnezu, ale czasami ich przyczyną może być również zbyt niski poziom potasu. Elektrolit ten pomaga regulować pracę komórek mięśniowych, dlatego jego niedobór może prowadzić do skurczów, drżeń lub drobnych drgań mięśni.
U części osób mogą wystąpić także mrowienie lub drętwienie. Nie są one jednak charakterystyczne wyłącznie dla hipokaliemii i mogą mieć wiele innych przyczyn.
3. Zaparcia i wzdęty brzuch
To jeden z mniej oczywistych objawów. Układ pokarmowy potrzebuje sprawnie działających mięśni, aby przesuwać treść pokarmową przez jelita. Gdy potasu jest za mało, ich praca może zwolnić.
W efekcie mogą pojawić się zaparcia, uczucie pełności i wzdęcia. Przy ciężkiej hipokaliemii możliwe jest poważniejsze zahamowanie pracy jelit. Problemy trawienne mają jednak wiele innych przyczyn, dlatego nie powinno się na ich podstawie samodzielnie diagnozować niedoboru potasu.
4. Kołatanie serca i zaburzenia rytmu
Serce jest szczególnie wrażliwe na zmiany stężenia elektrolitów. Potas bierze udział w procesach elektrycznych kontrolujących jego rytm, dlatego większy niedobór często prowadzi do zaburzeń pracy serca.
Niepokojącym sygnałem może być uczucie kołatania, nierównego bicia lub "przeskakiwania" serca. Nagłe kołatanie połączone z omdleniem, bólem w klatce piersiowej lub dusznością wymaga pilnej pomocy medycznej.
5. Trudności z oddychaniem
Przy znacznym spadku poziomu potasu osłabienie może objąć także mięśnie uczestniczące w oddychaniu. To objaw ciężkiego zaburzenia, a nie typowy sygnał niewielkiego niedoboru.
Jeśli duszność pojawia się nagle lub towarzyszy jej silne osłabienie, zaburzenie rytmu serca albo omdlenie, konieczna jest pilna konsultacja medyczna.
6. Częste oddawanie moczu i silne pragnienie
Przewlekła hipokaliemia może osłabiać zdolność nerek do zagęszczania moczu, czyli zatrzymywania wody w organizmie i wytwarzania mniejszej ilości bardziej skoncentrowanego moczu. W efekcie organizm traci więcej wody, co może prowadzić do częstszego oddawania moczu i zwiększonego pragnienia. Objawy te mogą mieć jednak wiele innych przyczyn, m.in. cukrzycę czy przyjmowanie leków moczopędnych.
Jak sprawdzić, czy brakuje nam potasu?
Hipokaliemię można potwierdzić badaniem krwi. Jeśli wynik jest nieprawidłowy, lekarz może zalecić oznaczenie innych elektrolitów, zwłaszcza magnezu, oraz ocenę funkcji nerek. EKG jest szczególnie istotne przy większym niedoborze, niepokojących objawach lub zwiększonym ryzyku zaburzeń rytmu serca.
Niedobór magnezu często współwystępuje z hipokaliemią i może utrudniać wyrównanie poziomu potasu. Ważne jest więc nie tylko uzupełnienie elektrolitu, ale też ustalenie przyczyny zaburzenia.
Leczenie zależy od przyczyny niedoboru i jego stopnia zaawansowania. W łagodnej hipokaliemii bez ciężkich objawów zwykle stosuje się doustne uzupełnianie potasu i leczenie przyczyny. Ciężka, objawowa hipokaliemia może wymagać leczenia dożylnego i monitorowania pracy serca.
Eksperci apelują, by nie przyjmować dużych dawek potasu na własną rękę. Jego nadmiar również może prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca, szczególnie u osób z chorobami nerek i przyjmujących niektóre leki.
Jeśli nawracającym skurczom mięśni lub osłabieniu towarzyszy kołatanie serca albo niedawne długotrwałe wymioty lub biegunka, warto sprawdzić poziom elektrolitów. Organizm nie zawsze ostrzega o niedoborze potasu w oczywisty sposób.
Źródła:
- NIH, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482465/
- American Family Physician, https://www.aafp.org/afp/2023/0100/potassium-disorders-hypokalemia-hyperkalemia
- Merck Manual, https://www.merckmanuals.com/professional/nephrology/electrolyte-disorders/hypokalemia
- NIH, https://ods.od.nih.gov/factsheets/Potassium-HealthProfessiona
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
