Najważniejsze witaminy i minerały dla zdrowia tarczycy. Na co zwracają uwagę eksperci?

Tarczyca to mały gruczoł o ogromnym znaczeniu dla organizmu; ma kształt motyla, położony jest w przedniej części szyi, tuż poniżej krtani. Choć jest stosunkowo mała, odgrywa niezwykle ważną rolę w regulowaniu wielu procesów zachodzących w organizmie.

Jak podkreślają eksperci z American Thyroid Association oraz National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), jej głównym zadaniem jest produkcja hormonów: tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3), które kontrolują tempo przemiany materii, czyli sposób, w jaki organizm wykorzystuje energię z pożywienia. Hormony te wpływają niemal na każdą komórkę w ciele: regulują m.in. pracę serca, temperaturę ciała, funkcjonowanie układu nerwowego oraz procesy wzrostu i regeneracji tkanek.

Tarczyca działa w ścisłej współpracy z przysadką mózgową i podwzgórzem, tworząc tzw. oś podwzgórze - przysadka - tarczyca. Przysadka wydziela hormon TSH, który sygnalizuje tarczycy, kiedy powinna zwiększyć lub zmniejszyć produkcję hormonów. Dzięki temu organizm może utrzymywać stabilny poziom energii i reagować na różne czynniki, takie jak stres, wysiłek czy zmiany temperatury. Zaburzenia w funkcjonowaniu tego mechanizmu mogą prowadzić m.in. do przewlekłego zmęczenia, problemów z koncentracją, czy wahań masy ciała.

Do prawidłowej pracy tarczycy niezbędna jest odpowiednia podaż kluczowych składników odżywczych, m.in. jodu, selenu, cynku i żelaza. Badania pokazują, że ich niedobory mogą zaburzać produkcję hormonów lub nasilać procesy autoimmunologiczne związane z chorobami, takimi jak niedoczynność tarczycy czy Hashimoto.

Dlatego eksperci podkreślają znaczenie zbilansowanej diety oraz regularnych badań, które pozwalają wykryć ewentualne niedobory i w razie potrzeby odpowiednio na nie zareagować. Jaką rolę w utrzymaniu zdrowia tarczycy odgrywają poszczególne witaminy i minerały?

1. Jod

Jod to jeden z najważniejszych mikroelementów niezbędnych do prawidłowej pracy tarczycy. Jest podstawowym składnikiem hormonów tarczycy - T4 i T3, które regulują tempo metabolizmu. Gdy w diecie brakuje jodu, organizm nie jest w stanie wyprodukować ich w odpowiedniej ilości.

Eksperci z World Health Organization podkreślają, że długotrwały niedobór tego pierwiastka może prowadzić do powiększenia tarczycy (wole) oraz zaburzeń jej pracy. Dlatego w wielu krajach wprowadzono jodowanie soli kuchennej, a dobrym źródłem jodu w diecie są m.in. ryby morskie, owoce morza oraz produkty mleczne.

2. Cynk

Cynk to ważny mikroelement, który bierze udział w wielu procesach zachodzących w organizmie, w tym także w pracy układu hormonalnego. Odgrywa istotną rolę w syntezie hormonów tarczycy oraz w regulacji poziomu TSH (hormonu przysadki kontrolującego funkcjonowanie tego gruczołu). Badania wskazują, że niedobór cynku może prowadzić do obniżenia poziomu hormonów T3 i T4 oraz wzrostu TSH, co może sprzyjać rozwojowi niedoczynności tarczycy.

Gdzie znajduje się cynk? Obecny jest w mięsie, nasionach dyni, orzechach, roślinach strączkowych oraz pełnoziarnistych produktach zbożowych.

3. Selen

Kolejnym ważnym pierwiastkiem dla prawidłowej pracy tarczycy jest selen. Gruczoł ten zawiera go stosunkowo dużo w porównaniu z innymi narządami. Selen uczestniczy w przekształcaniu hormonu T4 w jego aktywną formę, czyli T3, która wpływa na tempo metabolizmu. Działa także jako przeciwutleniacz, chroniąc komórki tarczycy przed stresem oksydacyjnym. Badania sugerują również, że odpowiedni poziom selenu może pomagać w obniżaniu poziomu przeciwciał przeciwtarczycowych u osób z chorobą Hashimoto.

Pierwiastek ten można dostarczać wraz z dietą. Znajduje się m.in. w orzechach brazylijskich, rybach morskich, jajkach, produktach pełnoziarnistych, a także w kaszy gryczanej czy kakao.

4. Witamina D – ważna dla układu odpornościowego

W zdrowiu tarczycy istotna jest także rola witaminy D, której niedobory są bardzo częste. Szczególnie narażeni na nie są mieszkańcy krajów o umiarkowanym klimacie, takich jak Polska, gdzie przez część roku ekspozycja na słońce jest ograniczona.

Badania wskazują, że niski poziom witaminy D często obserwuje się u osób z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy, w tym z Hashimoto. Naukowcy podkreślają, że witamina ta wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i może pomagać w regulacji procesów zapalnych zachodzących w organizmie.

Jej głównym źródłem jest synteza skórna zachodząca pod wpływem promieni słonecznych, natomiast w diecie znajdziemy ją przede wszystkim w tłustych rybach morskich, jajach oraz produktach wzbogacanych.

5. Żelazo i witaminy z grupy B 

Mniej oczywiste, ale równie ważne w kontekście zdrowia tarczycy są witaminy z grupy B oraz żelazo. Żelazo jest niezbędne do działania enzymów uczestniczących w produkcji hormonów tarczycy, zaś jego niedobór może zaburzać ten proces. Z kolei witaminy z grupy B wspierają metabolizm energetyczny i prawidłową pracę układu nerwowego. 

Prawidłowe funkcjonowanie tarczycy zależy od wielu czynników, jednak istotną rolę odgrywa odpowiednia podaż witamin i minerałów. Szczególne znaczenie mają m.in. jod, selen, cynk, witamina D oraz żelazo, które uczestniczą w produkcji i regulacji hormonów tarczycy. Ich niedobory mogą zaburzać pracę tego gruczołu i wpływać na funkcjonowanie całego organizmu.

Eksperci podkreślają jednak, że podstawą dbania o zdrowie tarczycy powinna być przede wszystkim dobrze zbilansowana dieta bogata w ryby, warzywa, produkty pełnoziarniste, orzechy i nasiona. Suplementy diety nie powinny być stosowane profilaktycznie bez wcześniejszych badań - najlepiej sięgać po nie dopiero wtedy, gdy zostanie potwierdzony konkretny niedobór i po konsultacji ze specjalistą.

Źródła:

1. NIDDK, https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/thyroid
2. Medycyna Praktyczna, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/194575,dieta-i-suplementacja-w-chorobie-hashimoto
3. WHO, https://www.who.int/tools/elena/review-summaries/salt-iodization--iodized-salt-for-the-prevention-of-iodine-deficiency-disorders
4. "Encyklopedia witamin i składników mineralnych" Elizabeth Somer, wyd. Amber, 1997 r.,
5. National Library of Medicine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23288906/