Trwa ładowanie...

Powiększone węzły chłonne. Kiedy warto skonsultować objaw ze specjalistą?

Powiększone węzły to sygnał ostrzegawczy, który wysyła nasze ciało. Gdy zauważymy ten objaw, powinniśmy zdać sobie sprawę, że nasz układ odpornościowy broni się przed atakiem patogenów. Co oznaczają powiększone węzły u dziecka, a co u osób dorosłych i kiedy warto skonsultować się z lekarzem?

Zobacz film: "Witamina D zmniejsza ryzyko zachorowania na raka"

Artykuł jest częścią akcji "Pomyśl o sobie – sprawdzamy zdrowie Polaków w pandemii". Wypełnij TEST i dowiedz się, czego tak naprawdę potrzebuje twój organizm.

spis treści

1. Charakterystyka węzłów chłonnych

Węzły chłonne stanowią część układu limfatycznego, mogą występować pojedynczo lub w grupach. Są zlokalizowane na szyi, pod żuchwą, w pachwinach i pod pachami.

Znajdują się również w klatce piersiowej, okolicach łokci i pod kolanami. Węzły chłonne otacza torebka łącznotkankowa, pod którą znajduje się zatoka brzeżna. Składają się z części wypukłej oraz wklęsłej, czyli tzw. wnęki. Mają kształt fasoli o długości 1-25 milimetrów.

2. Funkcje węzłów chłonnych

Węzły chłonne należą do układu limfatycznego, który zabezpiecza organizm przed zakażeniami i reguluje poziom płynów ustrojowych. Znajdują się w nich komórki plazmatyczne, limfocyty, makrofagi oraz komórki APC, które są bardzo ważne w prawidłowym funkcjonowaniu układu immunologicznego.

Najważniejszym zadaniem węzłów chłonnych jest filtracja limfy i substancji toksycznych spływających z innych części ciała oraz produkcja przeciwciał. Oczyszczają chłonkę z wirusów, bakterii, grzybów oraz komórek nowotworowych.

- Węzły chłonne są nie tylko naturalnymi filtrami naszej krwi i limfy, to także miejsce indukcji i rozwoju odpowiedzi odpornościowej ze względu na ogromne bogactwo komórek immunologicznie kompetentnych. Są to komórki bezpośrednio zaangażowane w reakcje obronne. Wszystko co znajduje się we krwi i później przechodzi do limfy, trafia do węzłów chłonnych i tam podlega ocenie pod kątem konieczności wzbudzenia odpowiedzi immunologicznej. Decyduje o tym "obcość" wirusów, bakterii, ale także zmienionych własnych komórek ulegających przekształceniu w komórki nowotworowe - mówi prof. Agnieszka Szuster-Ciesielska, immunolog i wirusolog.

- Konsekwencją rozpoznania tych obcych struktur jest masowe namnażanie komórek odpornościowych – limfocytów – w specjalnych miejscach węzła chłonnego zwanych centrami namnażania. To ma swoje następstwa – węzły ulegają powiększeniu. Towarzyszą temu także objawy ogólne jak osłabienie i wzrost temperatury. Wszystkie te zmiany są znakiem, że w organizmie toczy się walka z intruzem - wyjaśnia ekspertka.

3. Przyczyny powiększonych węzłów chłonnych

Wszelkie nieprawidłowości w obrębie węzłów chłonnych określa się mianem limfadenopatii. W jej wyniku może pojawić się wyraźne powiększenie tkanek oraz ich bolesność. Powiększone węzły chłonne mogą być miejscowe lub uogólnione.

- Powiększenie węzłów chłonnych jest naturalną reakcją układu odpornościowego na różnego rodzaju obce białka. W pojęciu obce białka mieszczą się zarówno czynniki infekcyjne, czyli bakterie i wirusy, jak i nieinfekcyjne, np. pojawiające się komórki nowotworowe, szczególnie w momencie rozwoju nowotworu i jego przerzutowania - tłumaczy prof. Szuster-Ciesielska.

Miejscowe powiększenie węzłów chłonnych może być wywołane przez:

  • bakteryjne zapalenie odogniskowe, któremu często towarzyszy zapalenie naczyń limfatycznych między ogniskiem zakażenia (czyrak, owrzodzenie) a powiększonym węzłem (węzłami),
  • swoiste zapalenie gruźlicze,
  • swoiste zapalenie promienicze,
  • przerzut nowotworowy (ognisko wtórne) z ogniska pierwotnego,
  • początkowe stadium (jeszcze przed uogólnieniem procesu) pierwotnego rozrostu nowotworowego w miejscowych węzłach chłonnych.
Powiększone węzły chłonne są objawem przeziębienia ale też wielu innych poważniejszych schorzeń
Powiększone węzły chłonne są objawem przeziębienia ale też wielu innych poważniejszych schorzeń (Shutterstock)

Uogólnione powiększenie węzłów chłonnych występuje:

  • przy stanach odczynowych – w chorobach wirusowych, bakteryjnych, pierwotniakowych, grzybiczych, robaczycach,
  • przy odczynach poszczepiennych - najczęściej pojawia się po szczepionkach na różyczkę, odrę, gruźlicę czy ospę,
  • w chorobach układowych – autoimmunologicznych, alergicznych, spichrzeniowych i metabolicznych,
  • w chorobach nowotworowych,
  • w innych chorobach – jak sarkoidoza, histiocytoza, zespół Kawasaki, przewlekła choroba ziarniniakowa.

Warto wiedzieć, że powiększenie węzłów chłonnych pod pachami może być reakcją na leki lub szczepienie.

- Może się to zdarzyć, jeśli np. antygen szczepionkowy albo białko, które powstanie pod wpływem dostarczonego w szczepionce mRNA, zostanie rozpoznane przez specjalne komórki znajdujące się w naszej skórze, tzw. komórki dendrytyczne. Zasadniczą ich rolą jest przechwycenie obcego białka, niezależnie, czy to będzie wirus, bakteria, czy antygen szczepionkowy, czy też białko kolca S i dostarczenie go do węzła chłonnego. Tam komórki dendrytyczne pokazują komórkom immunologicznym (limfocytom), że pojawił się "obcy" w organizmie i trzeba zareagować - mówi prof. Szuster-Ciesielska.

Wirusolog wyjaśnia, że to zapoczątkowuje reakcję odpornościową w węźle chłonnym, ze wszystkimi tego konsekwencjami.

- Dlatego czasami zdarza się, że po szczepieniu powiększają się węzły pachowe, jeśli np. szczepionka została podana w lewe ramię, to powiększa się lewy węzeł pachowy, ponieważ właśnie tutaj zainicjowana została reakcja na białko szczepionkowe. Komórki immunologiczne nie rozróżniają, czy jest to patogen infekcyjny, jak wirus, czy bakteria, czy to jest białko szczepionkowe, dla nich każde z nich jest obce - podkreśla profesor.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Węzły chłonne mogą także ulec powiększeniu samoistnie, bez wyraźnej przyczyny. Dzieje się tak przy mutacjach zachodzących w węzłach chłonnych, których przyczyną są nowotwory, tzw. chłoniaki. Powiększenie węzłów chłonnych przy chorobach (np. infekcjach bakteryjnych czy wirusowych) jest procesem naturalnym.

- Węzły chłonne powiększają się dość szybko, ale odpowiedź immunologiczna nie wycisza się tak od razu. Układ odpornościowy został pobudzony i cały czas jest w gotowości, czeka na sygnał, kiedy będzie mógł zostać wytłumiony, dlatego węzły chłonne powracają do swojej pierwotnej wielkości dopiero po dłuższym czasie, po ok. 2 tygodniach - wyjaśnia immunolog.

Niepokój powinny budzić powiększone węzły chłonne w obrębie klatki piersiowej, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, a także u osób w podeszłym wieku. U osób starszych powiększone węzły chłonne mogą bowiem oznaczać rozwój zmian nowotworowych w organizmie. Powiększonych węzłów chłonnych nie można bagatelizować. Zawsze należy je skonsultować z lekarzem.

- Oczywiście są pewne choroby infekcyjne, dla których powiększenie węzłów chłonnych jest bardzo charakterystyczne, np. różyczka. Węzły chłonne mogą się powiększać również z bardziej prozaicznych powodów, jak np. problemy z zębami, próchnica. W każdej sytuacji, kiedy węzeł chłonny ulega powiększeniu, należy zdiagnozować przyczynę tego stanu rzeczy - podkreśla prof. Szuster-Ciesielska.

Powiększone węzły chłonne to znak ostrzegawczy, który wysyła nam organizm
Powiększone węzły chłonne to znak ostrzegawczy, który wysyła nam organizm

3.1. Powiększone węzły chłonne u dzieci

Powiększone węzły chłonne u dzieci występują zwykle wraz z sezonowymi infekcjami, np. przeziębieniem. U małych dzieci przebieg infekcji może być nieco cięższy (jest to związane z brakiem wcześniejszego kontaktu z patogenami). W takiej sytuacji niezbędne jest zastosowanie farmakoterapii.

Wśród najczęstszych przyczyn powiększenia węzłów chłonnych u dzieci specjaliści wymieniają:

  • infekcje bakteryjne,
  • infekcje wirusowe,
  • infekcje grzybicze,
  • świnkę,
  • zapalenie ucha środkowego,
  • ospę,
  • odrę,
  • różyczkę,
  • reakcję poszczepienną,
  • nieleczone zęby mleczne.

W przypadku wystąpienia objawów chorobowych warto udać się z dzieckiem na wizytę lekarską. U dwudziestu procent młodych pacjentów przyczyna powiększonych węzłów chłonnych jest zgoła inna. Okazuje się, że problem może być związany z występowaniem białaczki lub chłoniaka.

3.2. Powiększone węzły chłonne u dorosłych

Powiększone węzły chłonne u dorosłych występują znacznie rzadziej niż u dzieci. Dorośli pacjenci są bardziej odporni na działanie patogenów, bakterii czy wirusów. Wśród najczęstszych przyczyn powiększenia węzłów chłonnych u osób pełnoletnich lekarze wymieniają:

  • nadwrażliwość na leki,
  • cytomegalię,
  • wirusowe zapalenie wątroby,
  • czyraki,
  • anginę,
  • gruźlicę,
  • chorobę kociego pazura,
  • kiłę,
  • próchnicę,
  • wszawicę,
  • toksoplazmozę,
  • wszy,
  • chorobę nowotworową narządów krwiotwórczych, np. białaczkę,
  • szpiczaka,
  • pałeczkę Salmonelii,
  • chorobę Darlinga,
  • chorobę Gilchrista,
  • reakcję na przyjętą szczepionkę,
  • chłoniaka.

Nagłe zgrubienie na szyi, pod pachą czy w łokciu lepiej skonsultować z lekarzem. Ponadto, kobiety powinny regularnie badać okolice pach, ponieważ w tym miejscu często rozwijają się nowotwory.

Najczęściej ignorowane symptomy raka
Najczęściej ignorowane symptomy raka [6 zdjęć]

Według najnowszych badań przeprowadzonych przez Cancer Research w Wielkiej Brytanii ponad połowa dorosłych...

zobacz galerię

4. Diagnostyka i leczenie powiększonych węzłów chłonnych

Węzły chłonne mają zaledwie kilka milimetrów średnicy, jeśli zwiększą się do 1-1,5 centymetra można mówić o ich powiększeniu. W takiej sytuacji węzły chłonne mogą być miękkie, sprężyste i ruchome. Często bolą w trakcie dotyku, a skóra jest cieplejsza i zaczerwieniona. W zdecydowanej większości nie stanowi to powodu do niepokoju, ponieważ powodem są infekcje lub stan zapalny.

W jaki sposób pacjent może sprawdzić, czy jego węzły są powiększone? Istnieją różne sposoby. Można zrobić to palpacyjnie lub przy użyciu tomografii.

Część węzłów chłonnych, tzw. obwodowych, można zbadać palpacyjnie (karkowe, podżuchwowe, nadobojczykowe, szyjne, pachowe, łokciowe, pachwinowe i inne), część, tzw. głębokich, tylko za pomocą specjalistycznych badań (np. tomografii komputerowej).

Węzły chłonne mogą stać się jednak większe (powyżej 2 centymetrów), niebolesne, twarde, zbite i nieruchome. W takiej sytuacji niepokojące zmiany w tym obrębie powinniśmy zgłosić lekarzowi.

Jeżeli powiększone są węzły chłonne szyi, tworząc guzkowate skupiska, może to stanowić sygnał rozwoju choroby Hodgkina (ziarnicy złośliwej). Choroba jest niezwykle niebezpieczna dla życia. Lekarz podejrzewający wystąpienie nowotworu u pacjenta kieruje go na badanie USG, tomografię, zleca także morfologię oraz badanie histopatologiczne. Pacjent powinien poinformować lekarza nie tylko o wyżej wymienionych objawach, ale również o innych występujących symptomach takich jak złe samopoczucie, gorączka itd.

ZOBACZ TAKŻE:

Jeżeli zaś przyczyną powiększonych węzłów chłonnych jest infekcja bakteryjna, lekarz przepisuje pacjentowi antybiotyk. W infekcji wirusowej nie stosuje się antybiotyków. O poważnych chorobach świadczą powiększone węzły chłonne pod kolanami oraz w tzw. dole łokciowym. Powiększenie węzłów chłonnych w tych miejscach może świadczyć o postępującej białaczce bądź ziarnicy. W takim przypadku lekarz zleca przeprowadzenie badania krwi, OB, USG oraz RTG.

Węzły chłonne mogą być powiększone u osób, które zakaziły się chorobą odzwierzęcą. Dlatego, gdy zgłosimy się do lekarza, przeprowadza on szczegółowy wywiad. Nie powinniśmy być zdziwieni, gdy zapyta nas o kontakty ze zwierzętami. Chłoniaki wykryte we wczesnym etapie rozwoju poddają się całkowitemu wyleczeniu. Nie możemy lekceważyć powiększonych węzłów chłonnych ani tym bardziej podejmować się samodzielnego ich leczenia.

Czasami konieczne jest przeprowadzenie zabiegów, na przykład laryngologicznych, w zależności od źródła zakażenia. W przypadku chorób nowotworowych i ich przerzutów zwykle konieczne jest wykonanie biopsji i badania histopatologicznego, które umożliwia określenie rodzaju zmian.

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Potrzebujesz konsultacji z lekarzem, e-zwolnienia lub e-recepty? Wejdź na abcZdrowie Znajdź Lekarza i umów wizytę stacjonarną u specjalistów z całej Polski lub teleporadę od ręki.

Polecane dla Ciebie
Pomocni lekarze
Szukaj innego lekarza