Prowadzi do ostrego zapalenia trzustki. Cichy wróg narządu

W powszechnej świadomości głównym wrogiem trzustki są cukier i alkohol. Istotnie, regularne spożywanie wysokoprocentowych trunków zagęszcza sok trzustkowy, tworząc w przewodach wyprowadzających tzw. czopy białkowe. Zablokowany odpływ płynów zwiększa ciśnienie wewnątrz gruczołu, co doprowadza do groźnego samotrawienia miąższu i rozwoju ostrego zapalenia trzustki (OZT).

Jest to choroba objawiająca się bólem w jamie brzusznej i wzrostem aktywności α-amylazy (co najmniej trzykrotnym ponad górną granicę normy) we krwi i w moczu. Wywołuje uszkodzenia trzustki i tkanek okołotrzustkowych pod postacią obrzęku, bądź zmian bardziej poważnych w postaci martwicy, martwicy krwotocznej i martwicy tłuszczowej, a u części chorych powikłań wielonarządowych.

Występuje z częstotliwością 20-30 przypadków na 100 tys. populacji. W ostatnich widoczny jest wzrost częstości zachorowań.

Jedną z głównych przyczyn ostrego zapalenia trzustki jest palenie papierosów. Nikotyna oraz substancje smoliste wywołują skrajny stres oksydacyjny, zmniejszają przepływ krwi przez organ i prowadzą do jego nieodwracalnego włóknienia. Połączenie alkoholu i papierosów działa na trzustkę jak zapalona zapałka rzucona do beczki prochu i jest jedną z głównych przyczyn jej niewydolności oraz rozwoju gruczolakoraka.

Powszechna w Polsce dieta pełna potraw smażonych na tłuszczach zwierzęcych oraz żywności typu fast food bardzo obciąża trzustkę. Tłuste posiłki wymuszają na komórkach pęcherzykowych gwałtowny wyrzut enzymów trawiennych, w tym lipazy. Jeśli organ jest już osłabiony lub obciążony, tak duży wysiłek wywołuje obrzęk, ból i zaburzenia mikrokrążenia.

Co więcej, długotrwałe spożywanie nasyconych kwasów tłuszczowych oraz tłuszczów trans prowadzi do drastycznego wzrostu poziomu triglicerydów we krwi. Ich bardzo wysokie stężenie jest bezpośrednią i niezależną przyczyną wywołującą ostre, zagrażające życiu zapalenie trzustki.

Nadmiar cukrów prostych – obecnych nie tylko w słodyczach czy gazowanych napojach, ale też skrytych w gotowym pieczywie, płatkach śniadaniowych i ketchupie – to kolejne poważne wyzwanie. Każdy gwałtowny skok glukozy we krwi zmusza wyspy trzustkowe do ciągłej, intensywnej produkcji insuliny.

Przewlekłe przebodźcowanie komórek produkujących ten hormon prowadzi do ich stopniowego wyczerpania, glukotoksyczności oraz wykształcenia insulinooporności. W konsekwencji rozwinąć się może nie tylko cukrzyca, ale również stłuszczenie trzustki, które powoli i bezobjawowo ogranicza sprawność gruczołu.

Wysokoprzetworzone produkty mięsne takie jak parówki, pasztety, salcesony czy tanie wędzone wędliny to produkty pełne konserwantów, azotynów oraz sztucznych dodatków. Ich stała obecność w jadłospisie generuje w organizmie przewlekły, ogólnoustrojowy stan zapalny o niskim nasileniu. Dodatkowo obecne w wysoce przetworzonej żywności związki glikacji uszkadzają delikatną strukturę komórek gruczołowych, zmniejszając ich zdolności regeneracyjne i zwiększając ryzyko zmian nowotworowych. O wiele zdrowszą alternatywą dla trzustki są chude gatunki mięsa oraz ryby.

O ile u zdrowego człowieka surowe warzywa, owoce i bogatobłonnikowe produkty są ważnym elementem zdrowej diety, o tyle przy osłabionej lub schorowanej trzustce mogą przynieść odwrotny skutek. Surowy błonnik nasila perystaltykę jelit i wiąże enzymy trawienne, co u osób po przebytym zapaleniu trzustki wywołuje wzdęcia, silny ból i bolesne skurcze. W takich przypadkach konieczne staje się przejściowe stosowanie diety lekkostrawnej z ograniczeniem błonnika oraz termiczna obróbka warzyw i owoców.

Utrzymanie prawidłowej diety to jedno, jednak warto pamiętać, że trzustka może ucierpieć również z przyczyn niezależnych od naszych nawyków żywieniowych. Najczęstszą z nich jest kamica żółciowa – drobny kamyk migrujący z pęcherzyka żółciowego może zablokować wspólne ujście przewodów w tzw. brodawce Vatera, odcinając odpływ soku trzustkowego i wywołując nagłe zapalenie (odpowiada to za niemal połowę przypadków OZT). Innymi czynnikami uszkadzającymi są m.in. predyspozycje genetyczne, zaburzenia autoimmunologiczne oraz efekty uboczne przyjmowania niektórych grup leków.

Źródła: Rynek Zdrowia, ncez.pzh.gov.pl