Zaparcia

Zaparcie - zdjęcie rentgenowskie

Na zdjęciu widoczne miejsce niedrożności jelit. 

Definicja zaparć mówi, iż jest to zbyt mała częstotliwość wypróżnień (

Polecane wideo:

1. Rodzaje zaparć

Można mówić o następujących rodzajach zaparć:

  • zaparcia przypadkowe – powstają z powodu różnych sytuacji życiowych, np. zmiany stylu odżywiania się, choroby gorączkowej,
  • zaparcia krótkotrwałe – występują zwykle na przemian z okresami prawidłowego oddawania stolca. Jeśli nie ustąpią, należy zbadać przewód pokarmowy,
  • zaparcia przewlekłe (nawykowe, atoniczne).

Najczęściej spotykanym typem zaparć są zaparcia idiopatyczne związane z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego. Nie stwierdza się tutaj występowania choroby organicznej. Rozpoznaje się je u >90% chorych. Występują z powodu nieodpowiedniej, ubogoresztkowej diety i niedostatecznej ilości wypijanych płynów oraz małej aktywności fizycznej.

2. Przyczyny zaparć

Oprócz zaparć idiopatycznych w praktyce lekarskiej istnieje wiele innych chorób, które mogą objawiać się zaparciami. Wśród nich można wyróżnić:

Dużą grupę zaparć stanowią zaparcia wywołane przez leki. Należy dokładnie sprawdzić, czy przyczyną zaparć nie jest stosowanie: leków przeciwbólowych, przeciwcholinergicznych, przeciwdepresyjnych, przeciwdrgawkowych, leków w chorobie Parkinsona, zawierających wapń czy glin, preparatów żelaza, silnych leków znieczulających (opioidy), leków na nadciśnienie (blokerów receptora ß-adrenergicznego, sartanów, diuretyków, blokerów kanału wapniowego), leków antykoncepcyjnych.

3. Objawy zaparć

Pierwszym objawem zaparcia jest bardzo twardy stolec, którego wydalanie połączone jest z bólem i dużym wysiłkiem. Pozostałymi objawami są: mdłości, utrata łaknienia, zawroty głowy, odbijanie oraz wzdęcia. Taki stan określamy jako chorobowy – wywołany on jest truciznami, które nie są wydalane z organizmu. Objawy towarzyszące zaparciom mogą być bardzo różne i zależą od charakteru schorzenia, które stało się ich przyczyną. Uciążliwym objawem może być uczucie pełności lub wzdęcie, które jest spowodowane gromadzeniem się powstającego w jelicie gazu, który nie może być sprawnie wydalony z powodu przeszkody, jaką stanowi zalegający w jelicie stolec. Niekiedy, zwłaszcza przy uporczywych zaparciach, można obserwować na stolcu domieszkę śluzu, który powstaje na skutek podrażnienia błony śluzowej jelita. Inni pacjenci uskarżają się na bóle i uczucie rozpierania w nad- i śródbrzuszu. Objawami alarmowymi zwiększającymi prawdopodobieństwo choroby organicznej są: gorączka, chudnięcie bez stosowania diety odchudzającej, krew w stolcu (zarówno widoczna gołym okiem, jak i utajona), niedokrwistość, ból brzucha budzący pacjenta w nocy, rodzinne występowanie nowotworów jelita grubego czy chorób zapalnych jelita.

4. Diagnostyka zaparć

Z każdym pacjentem zgłaszającym się do lekarza jest na wstępie zbierany wywiad. Podłoże zaparć można stwierdzić po uzyskaniu odpowiedzi na pytania:

  • Czy zaparcia są krótkotrwałe czy przewlekłe?
  • Jak często pacjent oddaje stolec?
  • Jaka jest spoistość i wygląd stolca?
  • Czy pacjent ma problem z oddaniem stolca?
  • Czy zaparcia występują na przemian z biegunkami?
  • Czy zaparciom towarzyszą inne objawy?
  • Jakie pacjent stosuje leki?

Spośród badań dodatkowych pomocne mogą się okazać:

  • badania laboratoryjne krwi: OB, CRP, morfologia krwi, jonogram, poziom glukozy, kreatyniny, mocznika i TSH,
  • badanie kału na krew utajoną,
  • badania endoskopowe i radiologiczne: kolonoskopia, zwłaszcza u osób po 50 roku życia ze współistniejącymi objawami alarmowymi, pasaż przewodu pokarmowego,
  • manometria odbytnicy i odbytu – pozwala ocenić pracę mięśni odpowiedzialnych za defekację,
  • biopsja odbytnicy przy podejrzeniu choroby Hirschsprunga.

Konieczne jest również badanie przez kiszkę stolcową (per rectum), które nie wymaga specjalnego przygotowania pacjenta – jest proste i tanie w wykonaniu. Pozwala ono wykryć ok. 2/3 nowotworów odbytnicy.

5. Zapobieganie i leczenie zaparć

W pierwszej kolejności trzeba odpowiednimi badaniami wykluczyć pozajelitowe przyczyny zaparcia. Po wykluczeniu poważnych chorób ustrojowych i jelit można przystąpić do leczenia objawów zaparcia. Celem jest przyspieszenie transportu mas kałowych przez jelito grube. Umożliwia to zwykle leczenie dietą, zastosowanie leczniczych środków roślinnych i farmaceutyków. Dieta na zaparcia polega głównie na piciu dużej ilości niegazowanej wody oraz spożywaniu produktów zawierających błonnik. Zaleca się:

  • spożycie minimum 2 litrów niegazowanej wody dziennie,
  • wypijanie 1 szklanki przegotowanej ciepłej wody przed posiłkiem,
  • jedzenie posiłków często, ale w małych objętościowo ilościach,
  • spożywanie owoców na drugie śniadanie i podwieczorek,
  • spożywanie około 30 dag jarzyn dziennie, np. brokułów, marchwi, oraz dużej ilości kasz gruboziarnistych,
  • spożywanie 2 łyżek otrąb dziennie,
  • ograniczenie spożycia ziemniaków, ryżu, pieczywa,
  • spożywanie suszonych owoców.

Poprawę może również przynieść metoda autotreningu. Konieczne jest zwiększenie aktywności fizycznej oraz zwracanie uwagi na bodźce defekacyjne. Pacjent nie powinien wstrzymywać defekacji. Należy również odstawić, jeśli to możliwe, wszystkie leki powodujące zaparcie. Środki przeczyszczające należy stosować możliwie najkrócej i tylko wtedy, gdy postępowanie niefarmakologiczne jest nieskuteczne.

Należy przede wszystkim unikać leków upośledzających wchłanianie lub zwiększających wydzielanie soków jelitowych (leki antrachinowe, kwasy żółciowe, olej rycynowy), które stosowane przewlekle powodują utratę wody i potasu. Powstaje wtedy mechanizm błędnego koła, w którym niski poziom potasu napędza do zażywania leków przeczyszczających. Wspomniane leki mogą również uszkadzać neurony mięśniówki jelit. W zaparciach dobrze jest stosować środki osmotyczne, takie jak laktuloza, makrogole, glicerol, które podawane z dużą ilością wody zmniejszają zagęszczenie stolca. Laktuloza jest jednym z najczęściej zlecanych preparatów przez lekarzy. Jest to niewchłaniający się dwucukier, zbudowany z cząsteczki galaktozy i fruktozy. W okrężnicy pod wpływem bakterii jelitowych jest rozkładany z wytworzeniem kwasu mlekowego i cząsteczek aktywnych osmotycznie. Nie należy go stosować przy nietolerancji galaktozy.

W popularnych lekach przeciw zaparciom korzysta się z takich ziół, jak: nasiona i okrywy nasienne babki płesznik i babki piaskowej, senesu, aloesu, kruszyny, rzewienia itp. Można również stosować środki poślizgowe, takie jak np. olej parafinowy, leki zmiękczające masy kałowe (dokuzan sodowy) czy środki pobudzające pracę jelita grubego. Te ostatnie, do których zaliczymy antranoidy czy bisakodyl, powodują zwiększenie wydzielania wody i elektrolitów do światła przewodu pokarmowego oraz pobudzają ruchy perystaltyczne. Podczas ich stosowania mogą wystąpić napady kurczowego bólu brzucha oraz zaburzenia elektrolitowe. Kolejne niebezpieczeństwo ich stosowania polega na przyzwyczajeniu jelita do ich przyjmowania w wyniku długotrwałego leczenia. Dlatego też preparaty te można zażywać tylko przez krótki czas.

W przypadku zaparć nawykowych należy poprawić odruch parcia i doprowadzić do rozluźnienia zwieraczy odbytu w trakcie parcia na stolec. W związku z tym należy zmienić przyzwyczajenia podczas oddawania stolca. Przy stwierdzeniu zaparć spowodowanych zaburzeniem pracy mięśniówki najlepiej sprawdzą się leki osmotyczne lub okresowe wlewki doodbytnicze w celu oczyszczenia odbytnicy z zalegającego kału. Leki zwiększające objętość stolca i pobudzające nasilają tylko objawy. U chorych na nowotwór również nie powinno się stosować leków zwiększających objętość stolca. W długotrwałych, opornych na leczenie zaparciach lub przy nietolerancji środków przeczyszczających stosuje się wlewki doodbytnicze (fosforanowe). Nie powinno się w tym celu używać wody ani wody z mydłem. Możliwe jest również ręczne wydobycie kamieni kałowych, które nie zostaną wydalone samoistnie.

6. Zaparcia u dzieci

Zaparcia są jedną z częstych przyczyn wizyt u lekarza pediatry. Przykre dolegliwości związane z rzadkim oddawaniem stolca powodują u dzieci niepokój, obniżenie nastroju, brak apetytu oraz ból. Zaniepokojeni rodzice, przychodząc do gabinetu lekarskiego, mogą dowiedzieć się, iż najczęstszą przyczyną zaparć u dzieci są czynniki dietetyczne, a więc zbyt mała ilość płynów, niewystarczająca podaż błonnika czy węglowodanów. Ważny jest również styl życia dziecka oraz warunki życia. Wpływ na wypróżnianie ma rozpoczęcie zajęć w szkole czy przedszkolu, długie unieruchomienie, podróże, pośpiech podczas wypróżniania czy inne sytuacje stresowe. Zaparcia mogą występować w przebiegu następujących chorób:

Badając dziecko, u którego występują zaparcia zawsze należy zwrócić szczególną uwagę na okolicę odbytu, aby poszukiwać anomalii rozwojowych tej okolicy. Mogą się tutaj znajdować: pierścień odbytowo-odbytniczy, zwężenie odbytu, uchyłek odbytu, wypadająca błona śluzowa lub zwieracz wewnętrzny odbytu. Również choroba Hirschsprunga czy spastyczny skurcz mięśni dna miednicy mogą zadać objaw, jakim jest zaparcie.

Najczęstszymi objawami zaparć u dzieci są wydłużone okresy pomiędzy kolejnymi wypróżnieniami, ale nie tylko. Zaparcia mogą być przyczyną brudzenia bielizny. U dzieci młodszych obserwuje się oznaki lęku przed oddaniem stolca. U większości dzieci pojawiają się bóle brzucha, a u połowy domieszka krwi w kale. Dodatkowo zdarzają się zmiany zapalne skóry w okolicy odbytu oraz szczelina odbytu.
Przy rozpoznaniu zaparć u dzieci pomocne jest badanie przez odbyt, pozwalające ocenić napięcie zwieracza odbytu, stwierdzić obecność przewężenia w tym miejscu, a także dające możliwość stwierdzenia obecności i charakteru mas kałowych w bańce odbytnicy. U dzieci z nietrzymaniem kału lub podejrzeniem zaburzeń w okolicy odbytowo-odbytniczej bardzo pomocnym badaniem jest manometria.

Przyczyną zaparć jest także wydłużony pasaż pokarmu przez przewód pokarmowy, który bada się poprzez podanie dziecku specjalnego znacznika do wypicia, a następnie obserwowanie jak przechodzi przez cały przewód pokarmowy, a zwłaszcza w jakim czasie. Porównuje się następnie wynik badania z normami. W przypadku stwierdzenia wydłużonego pasażu można stwierdzić, czy powodem jest zaburzenie samego procesu wydalania mas kałowych, czy słabe są ruchy perystaltyczne jelita. Przy podejrzeniu choroby Hirschsprunga, a więc wrodzonej anomalii jelitowej spowodowanej brakiem zwojów nerwowych w odcinku dalszym jelita grubego z wtórnym poszerzeniem bliższej części okrężnicy i utrudnionym wydalaniem stolca, bardzo przydatne jest wykonanie badania histopatologicznego bioptatu odbytnicy do oceny obecności zwojów podśluzówkowych. Kolejną czynnością diagnostyczną jest wykonanie wlewu kontrastowego do jelita grubego. Podobnie poszukuje się zmian strukturalnych jelita grubego, a więc przewężeń zapalnych czy guzów.

Leczenie polega w pierwszej kolejności na usunięciu zalegających mas kałowych za pomocą środków farmakologicznych lub zastosowaniu wlewów czyszczących do odbytnicy. W postępowaniu długofalowym bardzo ważna jest odpowiednia dieta bogatoresztkowa, obfita w warzywa, owoce, soki, razowe lub żytnie pieczywo, oraz aktywność fizyczna. Szczególnie korzystne efekty wywołują ćwiczenia typu biologicznego sprzężenia zwrotnego u dzieci z zaburzeniami samego procesu wydalania mas kałowych. Ważne jest usunięcie stresogennych czynników działających na dziecko w okresie wypróżniania oraz regulacja rytmu wypróżnień. Oczywiście można stosować leki, podobnie jak w terapii osób dorosłych, jednak należy zachować szczególną ostrożność i szukać przyczyn zaparcia, zamiast podawać dziecku preparat przeczyszczający. Na rynku farmaceutyków dostępne są:

  • środki poślizgowe, jak parafina, siemię lniane, dokuzan sodowy,
  • środki drażniące, jak bisakodyl, olej rycynowy, sennozydy A i B,
  • środki pęczniejące, jak metyloceluloza, siemię lniane, babka płesznik,
  • środki osmotycznie czynne, jak laktuloza, makrogole, siarczan magnezu, siarczan sodu,
  • środki żółciopędne, jak kwas cynametowy, kwas dehydrocholowy,
  • czopki i wlewki, jak czopki glicerynowe, bisakodyl.

Bibliografia

  • Konturek S. Gastroenterologia i hepatologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3188-5
  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Kokot F. Diagnostyka różnicowa objawów chorobowych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3295-6

Układ pokarmowy

Komentarze (23)
~Basia
~Basia

\ @~rex: ja stosuje saszetki. Nie wiem czy Ty czy dziecko w danym wieku z okresloną wagą chcecie go używać. Na stronie dicopegu masz całą rozpiskę. Moja 2 letnie córka bierze np. dwie saszetki dziennie ;)

Odpowiedz
~eryka
~eryka

@~lola28: Dicopeg junior działa już po kilku dawkach, po tygodniu możesz mieć wrażenie że już po problemie ale lekarze zalecają stosowanie go przynajmniej miesiąc, po czym powinna nastąpić kilkudniowa przerwa i przedłużają o kolejny, to bezpieczny środek który można stosować dłuższy czas.

Odpowiedz
~mari
~mari

Moje odżywianie pozostawiało wiele do życzenia. Niedawno przeszłam na dietę lekko strawną a gdy męczą mnie zaparcia to biorę dicopeg, ponieważ nie posiada glutenu na który jestem uczulona. Od ponad miesiąca mam spokój z zaparciami, wraz z nimi znikło złe samopoczucie;)

Odpowiedz
~Jolka
~Jolka

Aj tam czopki :) to nie jedyny sposób na zaparcia. Lepiej wypróbować coś naturalnego i sprawdzonego, coś czego nie trzeba sobie aplikować. A wystarczy wypić z wodą albo jogurtem i efekt murowany. Polecam jak poprzednicy wypróbowany "na mnie" błonnik witalny. To on wreszcie uwolnił mnie od zaparć.

Odpowiedz
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Zaparcia
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Zaparcia
Zaparcia

Zaparcia u niemowląt

Często myślimy, że zaparcia dotyczą tylko osób dorosłych (50% kobiet i 25% mężczyzn cierpi na tę dolegliwość). Tymczasem jest to problem (...) , który spotyka także dzieci, nawet te najmniejsze. Zaparcia u niemowląt -...

Zaparcia

Mocne zaparcia

Mocne zaparcia są dolegliwością, na którą cierpi około 20% populacji. O zaparciach mówimy wtedy, kiedy stolec występuje rzadziej niż trzy razy (...) w tygodniu i jest zbity i twardy. To efekt zbyt długiej wędrówki pokarmu przez układ...

Zaparcia

Co pomaga na zaparcia?

Zaparcia są tak popularną dolegliwością, że zalicza się je do chorób cywilizacyjnych. Najczęstszą przyczyną ich pojawiania się jest nieodpowiednie (...) . Spis treści Przyczyny zaparć Dzień dla większości...

Zaparcia

Sposoby na ciężkie zaparcia

Ciężkie, straszne zaparcia to poważny problem dotykający wielu osób. W przypadku uporczywych zaparć warto skonsultować się z lekarzem. Nieleczone (...) Co to są zaparcia? Zaparcia...

Zaparcia

Metody na zaparcia

Zaparcia do powszechna dolegliwość, za którą najczęściej odpowiadają niezdrowe nawyki żywieniowe. Nie każdy wie, że istnieją liczne sposoby (...) na zaparcia i stosowanie leków przeczyszczających nie jest już konieczne. ...

Zaparcia

Sposoby na uporczywe zaparcia

Uporczywe zaparcia to skutek prowadzenia niewłaściwego stylu życia, wstrzymywania wypróżnień, złej diety, picia za małej ilości płynów. Problem (...) objawy pojawiają się u nas zbyt często, powinniśmy zgłosić się do lekarza. Należy pamiętać,...

Zaparcia

Sposoby na zaparcia w wakacje

indywidualną, zależną od wieku, sposobu odżywiania, aktywności fizycznej, a nawet od temperamentu czy nastroju. Zaparcia tworzą się, gdy do wypróżnienia (...) kaloryczne i tłuste również nie przyczyniają się do prawidłowej perystaltyki...

Zaparcia

Przyczyny i leczenie zaparć

Zaparcia są częstą dolegliwością, która spotyka 505 kobiet i 25% mężczyzn. W większości przypadków zaparcia są skutkiem prowadzenia niewłaściwego (...) oddawanie kału rzadziej niż trzy razy w tygodniu - może to oznaczać,...

Zaparcia

Sposoby na zaparcia

Zaparcia do powszechna dolegliwość, za którą najczęściej odpowiadają niezdrowe nawyki żywieniowe. Nie każdy wie, że istnieją liczne metody (...) na zaparcia i stosowanie leków przeczyszczających nie jest już konieczne. Co...