Pokaż kategorie abcZdrowie.pl
Pokaż kategorie

Gastroskopia

Gastroskopia to badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego, podczas którego do przewodu pokarmowego wprowadza się rurę endoskopu zaopatrzoną na końcu w kamerę, co pozwala na uwidocznienie na ekranie monitora oglądanych narządów. Dzięki badaniu możliwe jest wykrycie u badanego ewentualnych zmian chorobowych, pobranie do badania wycinków, a nawet wykonanie pewnych leczniczych zabiegów endoskopowych.

Początek badań sięga końca dziewiętnastego wieku, kiedy to krakowski profesor Mikulicz-Radecki skonstruował pierwszy sztywny gastroskop. Przełomem w tej metodzie było zastosowanie w połowie dwudziestego wieku giętkiego gastroskopu - rurki z układem optycznym, którą można wyginać. Określenie endoskopia nie odnosi się jedynie do wziernikowania przewodu pokarmowego, jest to pojęcie szersze, a w zależności od tego, jaki fragment jest oglądany, badaniu nadawane są inne nazwy.


Gastroskopia jest zabiegiem diagnostyczno-terapeutycznym. Diagnostycznym, ponieważ lekarz może dzięki niemu dokładnie ocenić górny odcinek przewodu pokarmowego, to znaczy przełyk, żołądek i dwunastnicę. Może także pobrać wycinki do późniejszego badania histopatologicznego oraz wykonać test w kierunku obecności bakterii związanej z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy - pylori. Terapeutycznym, gdyż stwarza możliwości leczenia niektórych schorzeń górnego odcinka przewodu pokarmowego. Wykorzystywana jest zarówno w stanach nagłych, do ratowania życia chorego (na przykład tamowania krwotoków), jak również do wykonywania planowych zabiegów (poszerzania zwężeń, usuwania polipów).

1. Wskazania do gastroskopii

Gastroskopię lekarz może zlecić, kiedy objawy występujące u chorego sugerują istnienie choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego. Do objawów takich należą:


1) dolegliwości sugerujące nieprawidłowości w obrębie przełyku: 
zaburzenia połykania, bolesne połykanie, jadłowstręt,
 przewlekłe wymioty o nieustalonej przyczynie, spożycie lub podejrzenie spożycia substancji żrącej;


2) dolegliwości sugerujące nieprawidłowości w obrębie żołądka: 
przewlekłe bóle brzucha, jeżeli towarzyszą im objawy sugerujące przyczynę organiczną (utrata masy ciała, niedokrwistość, jadłowstręt), przewlekłe bóle brzucha, krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego – aktywne, przedłużające się, nawracające; 

3) inne dolegliwości sugerujące nieprawidłowości mogące występować w obrębie całego przewodu pokarmowego lub zaburzenia wchłaniania jelitowego:

  • 
przewlekła niedokrwistość z niedoboru żelaza o nieustalonej przyczynie,
  • podejrzenie ciała obcego w przewodzie pokarmowym, 

  • pacjenci przed planowanym przeszczepem narządów,
  • utrata masy ciała u osoby, która nie odchudza się.

Niekiedy badanie endoskopowe jest wskazane również u dzieci. Poza opisanymi powyżej wskazaniami, dodatkowo u dzieci powodem zalecenia badania mogą być:

  • niedostateczne przyrosty wzrostu i masy ciała oraz wynikające z tego zaburzenie rozwoju,
  • nieuzasadniony niepokój i drażliwość u niemowląt i małych dzieci.

Jeśli na podstawie badania gastroskopowego stwierdzona zostanie choroba wrzodowa żołądka, stan zapalny przełyku bądź wykryte zostaną inne schorzenia, konieczne może być powtórzenie badania za jakiś czas, celem oceny dynamiki ich zmian oraz skutków podjętej terapii farmakologicznej.

 Badanie gastroskopowe, jak już wspomniano, ma zastosowanie nie tylko w diagnostyce, ale także w leczeniu. Jest jedną z najważniejszych metod hamowania krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego (ich źródłem może być np. owrzodzenie żołądka bądź dwunastnicy, żylaki przełyku). Inne przykłady sytuacji, w których gastroskopia spełnia rolę terapeutyczną, to:

  • usuwanie polipów (najczęściej żołądka);
  • poszerzanie zwężeń przełyku (np. nowotworowych bądź takich, do których doszło na skutek wcześniejszego oparzenia substancjami żrącymi);
  • usuwanie ciał obcych z przewodu pokarmowego (szczególnie często u dzieci) – nie wszystkie ciała obce wymagają pilnej interwencji; zawsze w trybie pilnym usuwane są przedmioty ostre i baterie (do 24 godz.), a także ciała obce powodujące objawy kliniczne oraz takie, które w odpowiednim czasie nie opuściły przewodu pokarmowego; ciała obce znajdujące się w górnej części przełyku powodują objawy w obrębie dróg oddechowych, w części środkowej i dystalnej – zwykle bóle i zaburzenia połykania; występowanie objawów jest powodem wczesnej interwencji endoskopowej (konieczne jest znieczulenie);
  • u osób niemogących odżywiać się w sposób naturalny wytwarzany jest za jej pomocą dostęp odżywczy bezpośrednio do żołądka – tzw. gastrostomia;
  • endoskopowe leczenie achalazji przełyku za pomocą wstrzykiwania toksyny botulinowej czy poszerzania balonem (stosowane u dorosłych, natomiast u dzieci i osób młodych preferowane jest leczenie operacyjne).

W niektórych przypadkach, w przebiegu niektórych chorób gastroskopię wykonuje się w określonych odstępach czasu, najczęściej w celu wczesnego wykrycia zmian nowotworowych. Wskazania do prowadzenia nadzoru endoskopowego górnego odcinka przewodu pokarmowego:

  • przełyk Barretta – częstość przeprowadzania kontrolnej endoskopii zależy od tego, czy stwierdzona została dysplazja w badaniu histopatologicznym, a jeśli tak, to czy jest to dysplazja małego, czy dużego stopnia; 

  • żylaki przełyku;
  • 
polipowatość przewodu pokarmowego: 
– rodzinna polipowatość jelita grubego (familial adenomatous polyposis – FAP) wymaga wykonania endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego co 1-3 lata od momentu pojawienia się polipów w jelicie grubym – endoskop z optyką na wprost oraz boczną – do oceny brodawki Vatera, 
– zespół Peutza-Jeghersa – panendoskopia (oraz dodatkowo badanie oceniające niedostępne dla endoskopii dalsze odcinki jelita cienkiego, np. enterografia RM lub TK) co 2 lata od 10 roku życia, 
– polipowatość młodzieńcza – panendoskopia co 3 lata od wieku 12-15 lat lub wcześniej w przypadku objawów z górnego odcinka przewodu pokarmowego.

2. Przeciwwskazania do wykonania zabiegu

Ogólnym przeciwwskazaniem do badania endoskopowego jest sytuacja, kiedy ryzyko dla zdrowia i życia pacjenta przeważa nad ewentualnymi korzyściami wynikającymi z przeprowadzenia badania. Kolejnym przeciwwskazaniem jest brak zgody pacjenta na wykonanie badania. Przeciwwskazaniami są również: perforacja przewodu pokarmowego, wstrząs, niestabilny stan chorego, ciężkie zaburzenia krzepnięcia oraz przebyte zapalenie wsierdzia (do roku od zachorowania).

3. Przygotowanie i przebieg gastroskopii

Przed przygotowaniem do badania należy zostać do niego zakwalifikowanym. W tym celu lekarz w pierwszej kolejności zbierze dokładny wywiad, w którym zapyta również o reakcje alergiczne i tolerancję stosowanych środków znieczulających i przeciwbólowych. W następnej kolejności konieczne jest przeprowadzenie badania fizykalnego. Wskazana jest również ocena parametrów laboratoryjnych (parametry krzepnięcia, morfologia). Ten etap jest niezbędny w celu zapewnienia bezpieczeństwa podczas badania.

Podczas zapisywania się na badanie pacjent jest zwykle informowany, jak powinien się do niego przygotować. Informacji tych udziela także lekarz, który kieruje na zabieg. W tygodniu poprzedzającym badanie nie należy przyjmować leków zawierających aspirynę oraz rozrzedzających krew. Na badanie należy zgłosić się na czczo – czas, jaki upłynął od ostatniego posiłku powinien być dłuższy niż 6 godzin. Przez minimum 4 godziny przed badaniem nie powinno się także pić płynów. Nie dotyczy to oczywiście sytuacji nagłych, jak choćby krwawienia, które wymagają natychmiastowego wykonania gastroskopii.

Gastroskopia może być przeprowadzana w znieczuleniu ogólnym (pacjent jest usypiany na czas zabiegu) bądź w znieczuleniu miejscowym. U dorosłych znacznie częściej wybierana jest ta druga możliwość. Podczas badania pacjent jest zwykle ułożony na lewym boku, górna połowa ciała jest lekko uniesiona. Osoby noszące protezy zębowe są proszone o ich wyjęcie. Gardło jest miejscowo znieczulane służącym do tego aerozolem, po czym pacjent otrzymuje plastikowy ustnik do umieszczenia między zębami. Do wykonania tego badania niezbędne jest urządzenie zwane panendoskopem. Przez ustnik wprowadzany jest do jamy ustnej, a następnie do gardła, endoskop (rura o średnicy ok. 1 cm). W tym momencie pacjent jest proszony o przełknięcie śliny, co ułatwia wprowadzenie endoskopu do przełyku. Jest to najmniej przyjemny moment badania. Następnie lekarz ogląda kolejne odcinki przewodu pokarmowego – przełyk, żołądek, dwunastnicę. Całe badanie trwa od kilku do kilkunastu minut.

Jeśli w badaniu endoskopowym lekarz stwierdzi cechy zapalenia błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy bądź obecne tam owrzodzenia, istnieje możliwość wykonania testu w kierunku obecności odpowiedzialnej za te stany bakterii – Helicobacter pylori . Jest to tzw. test urazowy. W pierwszej kolejności pobiera się wycinek błony śluzowej. Wycinek pobierany jest przy użyciu malutkich szczypczyków, które wkładane są przez endoskop. Pobieranie wycinku nie jest bolesne. Następnie obserwuje się reakcję, jaka zachodzi pomiędzy wycinkiem błony śluzowej a odczynnikiem zestawu testowego i odczytuje wynik badania.

Wycinki są także pobierane ze stwierdzanych w badaniu zmian (owrzodzeń, polipów) celem późniejszego badania histopatologicznego. Jest to kluczowe badanie służące do potwierdzenia bądź wykluczenia, czy dana zmiana ma charakter nowotworowy. Wszystkie przyrządy wykorzystywane podczas zabiegu gastroskopii, które wprowadzane są do przewodu pokarmowego, są jałowe, co ma na celu ochronę przed zakażeniem.

4. Co to jest polipektomia?

Polipektomia to zabieg usuwania polipów. Może być wykonywany w trakcie zabiegów endoskopowych, również w trakcie gastroskopii. Najczęściej polipy zlokalizowane są w żołądku. W zależności od wielkości polipów istnieją różne techniki ich usuwania. Małe polipy mogą zostać poddane koagulacji lub usunięte standardowymi kleszczykami do pobierania wycinków. W przypadku dużych polipów przez endoskop wprowadza się specjalną metalową pętlę, którą usuwa się polip przy użyciu prądu elektrycznego. Usuwanie polipów jest z reguły bezbolesne.

5. Co to jest ERCP?

Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ang. endoscopic retrograde cholangiopancreatography – ECPW, ERCP) jest również badaniem endoskopowym  układu pokarmowego. Badanie to pozwala uwidocznić drogi żółciowe zewnątrz i wewnątrzwątrobowe oraz przewód  trzustkowy. Do wykonania ERCP niezbędne jest urządzenie zwane endoskopem. Ma ono kształt cienkiego i elastycznego przewodu. Wziernik wprowadza się przez usta lub nos do gardła, następnie przez przełyk i żołądek do dwunastnicy tak jak podczas gastroskopii, a następnie w okolicę brodawki większej dwunastnicy. W okolicy brodawki wysuwa się cienką rurkę (kaniulę), którą wprowadza się do ujścia przewodu żółciowego wspólnego. Następnie wstrzykuje się środek kontrastowy, który uwidacznia drogi wątrobowe i przewody trzustkowe. Podczas badania stosowane są również promienie rentgena. Badanie wykonywane jest w znieczuleniu.

6. Zalecenia i powikłania po gastroskopii

Ze względu na stosowane w czasie gastroskopii znieczulenie miejscowe gardła, przez minimum 2 godziny po jego zakończeniu nie można pić ani jeść, gdyż grozi to zachłyśnięciem. W dniu wykonania badania, jeśli odbyło się ono w znieczuleniu ogólnym, nie powinno się prowadzić samochodu ani obsługiwać urządzeń mechanicznych będących w ruchu. Niekiedy, szczególnie w przypadku endoskopii terapeutycznej, konieczne może być przyjmowanie antybiotyków. W niektórych wypadkach konieczne jest podawanie antybiotyków już przed badaniem.

Jakie stany występujące po endoskopii powinny skłonić do kontaktu z lekarzem?
Wszelkie niepokojące objawy, takie jak:

Jeżeli wystąpią objawy wymienione powyżej, należy skontaktować się z lekarzem wykonującym badanie lub lekarzem podstawowej opieki medycznej. Powikłania po gastroskopii zdarzają się bardzo rzadko, dlatego też zabiegi te uważane są za bezpieczne. Endoskopia jednak należy do procedur inwazyjnych, a co za tym idzie, jest obarczona ryzykiem powikłań.

Powikłania mogą być związane już z przygotowaniem do badania. Mogą też mieć związek z sedacją lub dotyczyć samego zabiegu endoskopowego. Częściej powikłania są związane z endoskopiami wykonywanymi w celach terapeutycznych niż diagnostycznych. Biorąc pod uwagę następstwa dla pacjenta, powikłania badania endoskopowego można podzielić na:

  • 
niezagrażające życiu i nieprowadzące do niepełnosprawności,
  • wymagające zastosowania inwazyjnych metod leczenia,
  • prowadzące do uszczerbku na zdrowiu, mimo że leczone były we właściwy sposób,
  • kończące się zgonem. 


Wyjątkowo zdarzają się:

  • perforacja - przebicie przewodu pokarmowego (najczęściej przełyku);
  • krwawienie;
  • komplikacje sercowo-naczyniowe – mogą one być związane z sedacją oraz z samym wprowadzeniem aparatu – mogą pojawić się zaburzenia rytmu serca, spadek ciśnienia tętniczego i bradykardia wskutek odruchu wazowagalnego);
  • infekcje - zwiększenie ryzyka podczas zabiegów terapeutycznych, na przykład podczas endoskopowego poszerzania przełyku czy skleroterapii żylaków przełyku;
  • przedostanie się bakterii do układu krwionośnego;
  • ból gardła, chrypka, kaszel;
  • ból brzucha i nudności.

Jesli po zabiegu pacjent odczuwa silny ból brzucha, pojawi się czarny stolec bądź inna niepokojąca dolegliwość, należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza.

Endoskopia jest procedurą inwazyjną i należy o tym pamiętać, ustalając wskazania do wykonania badania endoskopowego. Decyzja o wykonaniu badania endoskopowego jest uzasadniona jedynie wówczas, gdy wynik badania będzie wpływał na dalsze postępowanie terapeutyczne lub diagnostyczne.

Badania endoskopowe zyskują na popularności, coraz więcej wykonywanych jest również endoskopowych zabiegów. Badania te są bezpieczne, związane z małą ilością powikłań. Badanie może mieć znaczenie zarówno diagnostyczne, czyli może pomóc w postawieniu rozpoznania, poprzez pobranie wycinków czy posiewów, jak i terapeutyczne - podczas badania jest możliwe usunięcie części polipów, zatamowanie krwawienia. Wykorzystywane jest zarówno w stanach nagłych, do ratowania życia chorego (na przykład tamowania krwotoków), jak również do wykonywania planowych zabiegów (poszerzania zwężeń, usuwania polipów).


 

Bibliografia

  • Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0
  • Socha J. Gastroenterologia praktyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2281-9
  • Kokot F. (red.), Choroby wewnętrzne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3368-3
  • Krzesiek E., Iwańczak B., Wskazania do diagnostycznej i terapeutycznej endoskopii przewodu pokarmowego u dzieci; Przegląd Gastroenterologiczny 2010; 5 (4): 183–188

Źródła zewnętrzne

Lekarz Małgorzata Waszkiewicz,
Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Gastroskopia - najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Artykuły Gastroskopia
Endoskopia jelita

Zalety i wady badań endoskopowych przewodu pokarmowego

(...) zabiegów. Oznacza to, że endoskopia umożliwia nie tylko działania diagnostyczne ale także terapeutyczne.   Gastroskopia ... gastroskopia umożliwia interwencję, nierzadko nawet ratującą życie chorego w przypadku krwawienia z żylaków przełyku lub żylaków dna ... krwotok, który w przeciwnym przypadku doprowadziłby do zgonu pacjenta. Co więcej, gastroskopia jest zabiegiem mało inwazyjnym ... powikłań. Wady gastroskopii Niestety jak każda interwencja zabiegowa gastroskopia ma pewne wady. Po pierwsze nie jest to...

Wrzody żołądka

Objawy wrzodów żołądka

Objawy wrzodów żołądka

Zgaga, promieniujący ból, wymiotowanie krwią. To tylko niektóre objawy spowodowane przez wrzody żołądka. Najczęstszym badaniem potwierdzającym diagnozę jest gastroskopia. Dobra wiadomość jest taka, że leczenie można przeprowadzić w domu. Wystarczy przestrzegać zaleceń lekarza... Jak wyglądają wrzody żołądka? Przypominają stożkowate zagłębienie. Wrzód jest miejscowym ubytkiem w błonie śluzowej żołądka. Może być bardzo głęboki i sięgać do błony mięśniowej ściany żołądka. Wrzody żołądka...

Badania

Badania podstawowe

(...) gastroskopia – osoby w wieku dojrzałym powinny wykonywać ją co 5 lat; szczytowy przepływ wydechowy (PEF) –...

Zgaga

Jakie są przyczyny zgagi?

(...) pokarmowego, endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego (gastroskopia), pomiar kwaśności przełyku, badanie...

Niedokrwistość z niedoborów (żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12)

Diagnostyka i leczenie anemii z niedoboru żelaza

(...) niedokrwistości z niedoboru żelaza często potrzebne jest wykonanie innych badań, takich jak gastroskopia, kolonoskopia, USG jamy...

Witaminy z grupy B

Poziom witaminy B12

(...) jest gastroskopia, pozwalająca uwidocznić choroby przewody pokarmowego, utrudniające wchłanianie witaminy...

Żelazo

Niedobór żelaza

Niedobór żelaza

(...) jest wykonanie innych badań, takich jak gastroskopia, kolonoskopia, USG jamy brzusznej lub badanie ginekologiczne. Pozwalają...

lekarzy jest teraz online

Zapytaj lekarza
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500