Budzi panikę o poranku. To może być objaw groźnej choroby

Zmiana zabarwienia grzbietowej powierzchni języka to powszechny problem, który nierzadko wzbudza niepokój. Aby zrozumieć, skąd bierze się jasny nalot, należy najpierw przyjrzeć się anatomii i fizjologii jamy ustnej.

Powierzchnia języka nie jest gładka – pokrywają ją tysiące mikroskopijnych brodawek nitkowatych, tworzących specyficzne warunki. W zagłębieniach między tymi brodawkami nieustannie osadzają się drobnoustroje tworzące tak zwany biofilm bakteryjny, w którego skład wchodzą między innymi ziarniniaki gram-dodatnie oraz pałeczki. Do tego biofilmu dołączają złuszczone komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego, leukocyty, resztki pożywienia oraz białka obecne w ślinie, głównie mucyny.

Gdy w wyniku niedostatecznego nawodnienia, gorączki czy oddychania przez usta dochodzi do kserostomii, czyli suchości w ustach, naturalny mechanizm samooczyszczania zostaje zahamowany. Ślina przestaje opłukiwać śluzówkę, a obrzęknięte i wydłużone brodawki nitkowate zatrzymują coraz więcej osadu organicznego, co nadaje językowi charakterystyczną, białawą barwę. Do powstawania takiego niechorobowego osadu przyczyniają się również czynniki środowiskowe: zaniedbanie higieny jamy ustnej, palenie tytoniu, picie alkoholu czy dieta oparta na miękkich, papkowatych pokarmach, które nie ścierają mechanicznie powierzchni języka podczas żucia.

Nie każdy biały nalot jest jednak wyłącznie efemerycznym osadem bakteryjnym – bywa on również osiowym objawem konkretnych jednostek chorobowych. Najczęstszą z nich jest kandydoza jamy ustnej, wywoływana przez drożdżaki Candida albicans. Objawia się ona miękkimi, kremowymi nalotami przypominającymi zsiadłe mleko, które można mechanicznie zeskrobać, jednak odsłania się pod nimi mocno zaczerwieniona, bolesna i często krwawiąca tkanka. Zjawisko to często występuje po antybiotykoterapii, przyjmowaniu sterydów wziewnych czy w przebiegu cukrzycy.

Identycznie wyglądający, ale diametralnie różny w przebiegu jest stan zwany leukoplakią, czyli rogowaceniem białym. Leukoplakia tworzy gładkie lub chropowate, białe łaty, których – w przeciwieństwie do grzybicy – nie da się zeskrobać z powierzchni śluzówki. Ze względu na to, że stanowi ona stan przednowotworowy rozwijający się wskutek przewlekłego drażnienia dymem tytoniowym lub ostrymi krawędziami zębów, wymaga niezwłocznej oceny lekarskiej.

Innym schorzeniem o podłożu autoimmunologicznym jest liszaj płaski, ujawniający się na języku jako delikatna, biała siateczka Wickhama, której towarzyszy uczucie pieczenia i wrażliwość na pikantne potrawy. Z kolei w przypadku języka geograficznego obserwuje się wędrujące, czerwone plamy z wyraźną, uniesioną, białą obwódką, natomiast przy języku włochatym dochodzi do nadmiernej hiperkeratozy brodawek, które zatrzymują barwniki z diety i leków, przybierając barwę od białej aż po czarną.

Choć w zdecydowanej większości przypadków biały osad nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, istnieją objawy stanowiące tzw. czerwone flagi. Sytuacją bezwzględnie alarmową jest nagły, szybko narastający obrzęk języka oraz gardła, który utrudnia oddychanie lub mowę – wymaga on natychmiastowego wezwania służb ratunkowych ze względu na ryzyko anafilaksji. Pilnej konsultacji lekarskiej lub stomatologicznej wymagają natomiast zmiany utrzymujące się dłużej niż dwa do trzech tygodni mimo poprawy higieny, naloty oporne na zeskrobanie, obecność twardych guzków, owrzodzeń, bolesnych nadżerek czy trudności podczas przełykania.

W sytuacjach, gdy nalot okazuje się jedynie fizjologicznym osadem, podstawą postępowania jest modyfikacja codziennych nawyków. Najważniejsze jest regularne czyszczenia języka przy miękkiej szczoteczki, wykonywane delikatnym ruchem od nasady ku czubkowi. Równie istotne jest wypijanie co najmniej dwóch litrów wody dziennie, co stymuluje wydzielanie śliny i ułatwia samooczyszczanie jamy ustnej. Osoby stosujące leki wziewne powinny pamiętać o płukaniu ust wodą po każdej aplikacji, a przy wyborze płynów do płukania jamy ustnej warto sięgać po preparaty bezalkoholowe, które nie wywołują dodatkowego efektu wysuszenia śluzówki.

Źródło: Poradnikzdrowie.pl