Nasila ból stawów, powoduje obrzęki. Polacy zajadają

Kwas moczowy to końcowy produkt przemian puryn, czyli związków obecnych w komórkach organizmu oraz w wielu produktach spożywczych. Powstaje głównie w wątrobie, a następnie trafia do krwi i w większości jest wydalany przez nerki z moczem.

Problem zaczyna się wtedy, gdy organizm wytwarza go zbyt dużo lub gdy nerki usuwają go zbyt wolno z dostarczonego pożywienia. Stężenie powyżej przyjętych norm zwiększa ryzyko krystalizacji, czyli tworzenia się drobnych złogów w tkankach. Na poziom kwasu moczowego nie wpływa sama ilość puryn w diecie, lecz także masa ciała, insulinooporność oraz odwodnienie.

Czasami nawet umiarkowana dieta może nie wystarczyć, jeśli towarzyszy jej nadwaga oraz zaburzona gospodarka metaboliczna.

Największy wpływ na stężenie kwasu moczowego mają produkty zawierające duże ilości puryn pochodzenia zwierzęcego. Do tej grupy należą podroby, takie jak wątroba oraz nerki, a także czerwone mięso i niektóre ryby, między innymi sardynki, śledzie oraz makrela. W 100 gramach podrobów zawartość puryn jest kilkukrotnie wyższa niż w tej samej porcji mięsa z drobiu. Organizm przekształca te związki w kwas moczowy, a jego nadmiar zwiększa ryzyko napadu dny moczanowej.

To, jak często takie produkty pojawiają się w jadłospisie, zwykle wpływa na poziom kwasu moczowego mocniej niż jednorazowy, okazjonalny posiłek. Warto też pamiętać, że piwo zawiera także puryny pochodzące z drożdży, dlatego u części osób jego spożycie często towarzyszy sporemu wzrostowi stężenia kwasu moczowego.

Fruktoza, czyli cukier prosty obecny w syropie glukozowo-fruktozowym, wielu napojach słodzonych oraz naturalnie w owocach, może zwiększać produkcję kwasu moczowego w wątrobie. Największe znaczenie mają jednak duże ilości fruktozy spożywane w formie płynnej, na przykład z napojów i soków, ponieważ szybko trafiają do wątroby i nasilają jej metabolizm. Fruktoza z całych owoców zwykle działa łagodniej, ponieważ występuje w mniejszych ilościach i towarzyszy jej błonnik, woda oraz witamina C.

Dlatego przy dnie moczanowej większym problemem są słodzone napoje niż umiarkowane porcje świeżych owoców. Ten proces wynika z szybkiego zużycia ATP, czyli podstawowego nośnika energii w komórkach, podczas jej metabolizmu. Z tego powodu rośnie ilość związków przekształcanych w kwas moczowy. Regularne picie słodzonych napojów często towarzyszy wyższemu stężeniu tego związku we krwi oraz większemu ryzyku napadów.

Nadmierna masa ciała dodatkowo nasila problem, ponieważ tkanka tłuszczowa często towarzyszy insulinooporności, a ta z kolei utrudnia wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Redukcja masy ciała prowadzona stopniowo zwykle obniża jego stężenie.

Niskotłuszczowy nabiał, na przykład jogurt naturalny oraz kefir, jest w stanie przyczyniać się do niższego poziomu kwasu moczowego we krwi. Naukowcy nie znają jeszcze wszystkich szczegółów tego działania, jednak wiadomo, że białka mleczne mogą zwiększać wydalanie kwasu moczowego przez nerki. Porcja jogurtu dostarcza około 6-7 gramów białka w 150 gramach produktu oraz wapń potrzebny do pracy mięśni.

Warzywa, nawet te zawierające puryny, zwykle nie podnoszą ryzyka napadów w takim stopniu jak mięso. Błonnik obecny w pełnych ziarnach oraz warzywach wspiera kontrolę masy ciała i stabilizuje poziom glukozy, jak i nasycenia. Taki sposób żywienia często towarzyszy lepszej kontroli parametrów metabolicznych, które są ważne przy dnie moczanowej.

Odpowiednie nawodnienie jest niezwykle ważne, ponieważ nerki usuwają kwas moczowy razem z moczem. Gdy organizm otrzymuje zbyt mało płynów, stężenie tego związku we krwi może rosnąć. W wielu przypadkach korzystne jest regularne picie wody w ciągu dnia, tak aby mocz miał jasny kolor.

Alkohol natomiast jest całkowitą odwrotnością wody. Etanol zwiększa produkcję kwasu moczowego, a co więcej utrudnia przy tym jego wydalanie przez nerki. Najmocniej obserwuje się to po większych ilościach alkoholu oraz przy piciu na czczo. U części osób nawet okazjonalne spożycie może wywoływać napad.

Umiarkowana aktywność fizyczna wpływa na metabolizm całego organizmu, a jest to bardzo ważne także przy dnie moczanowej. Regularny ruch poprawia wrażliwość tkanek na insulinę, ułatwia kontrolę masy ciała oraz często towarzyszy niższemu stężeniu kwasu moczowego.

Najkorzystniejsze są formy wysiłku z umiarkowaną intensywnością, na przykład szybki marsz przez około 30 minut dziennie. Zbyt intensywny trening bez odpowiedniego nawodnienia może przejściowo zwiększać poziom kwasu moczowego.

Sen również odgrywa dużą rolę, ponieważ jego niedobór często nasila zaburzenia metaboliczne oraz podwyższa stężenie hormonów stresu. Regularny wartościowy sen wspiera stabilniejszą pracę całego organizmu.

Do najczęstszych błędów należą:

• Nagłe, bardzo restrykcyjne odchudzanie lub głodówka. Gwałtowny spadek masy ciała zwiększa rozpad tkanek, a to prowadzi do większej produkcji kwasu moczowego. W pierwszych tygodniach takiej diety jego stężenie może przejściowo wzrosnąć.
• Niebezpieczne może być też samodzielne odstawianie leków po poprawie wyników badań. Zmiany stylu życia są naprawdę ważne, lecz nie zastępują terapii zaleconej przez lekarza.
• Całkowite eliminowanie wielu grup produktów bez takich wskazań. Zbyt uboga dieta utrudnia utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz stabilnego metabolizmu, a są to elementy bardzo ważne w tej chorobie.

Dna moczanowa nie pojawia się z powodu jednego produktu ani jednego błędu. To wynik wielu czynników, które nakładają się na siebie wzajemnie przez lata. Leczenie farmakologiczne jest podstawą terapii, jednak codzienne wybory żywieniowe, masa ciała, nawodnienie, ruch oraz sen solidnie wpływają na częstość napadów i komfort życia. Zmiany wprowadzane stopniowo i oparte na faktach zwykle dają trwalszy efekt niż gwałtowne restrykcje. W tym przypadku ulga rzeczywiście zaczyna się na talerzu, ale nie kończy się tylko na nim.

Źródła:

1. National Library of Medicine, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8431537/
2. National Library of Medicine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30485934/
3. National Library of Medicine, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21188562/