Jak sobie radzić z nieśmiałością?

Nieśmiałość, wstydliwość, zażenowanie to stany, których doświadcza każdy człowiek. Co jednak zrobić, kiedy nieśmiałość przeszkadza w normalnym funkcjonowaniu? Nieśmiałość to dość powszechna cecha osobowości. To, co potocznie określa się nieśmiałością, stanowi zwykle dyskomfort i zahamowanie behawioralne w obecności innych. Nieśmiałości nie wolno utożsamiać z lękiem społecznym, socjofobią, introwersją czy brakiem towarzyskości. Jak budować pewność siebie w kontaktach interpersonalnych? Jak sobie radzić z nieśmiałością? Jak podnieść poczucie własnej wartości i uwierzyć, że może się być atrakcyjnym dla drugiego człowieka?

Spis treści:
  1. 1. Co to jest nieśmiałość?
  2. 2. Objawy nieśmiałości
  3. 3. Destruktywne skutki nieśmiałości
  4. 4. Jak przełamać nieśmiałość?

1. Co to jest nieśmiałość?

Wielu badaczy próbowało zrozumieć złożony fenomen nieśmiałości. Philip G. Zimbardo, amerykański psycholog i ekspert od nieśmiałości, uważa, że być nieśmiałym to znaczy być trudnym w kontakcie z powodu bojaźliwości, ostrożności lub nieufności. Nieśmiałość to pojęcie szerokie i nieostre ze względu na różne swoje odmiany. Ze względu na czas trwania nieśmiałości wyróżnia się nieśmiałość: przejściową, sytuacyjną i chroniczną.

Nieśmiałość stanowi złożoną przypadłość, która obejmuje szerokie kontinuum psychologiczne: od lekkiego okazjonalnego uczucia skrępowania, przez nieuzasadniony lęk przed ludźmi, do traumatycznych i skrajnych przeżyć nerwicowych. Osoby nieśmiałe często nazywane bywają introwertykami ze względu na większą potrzebę prywatności i samotności.

Etykieta osoby nieśmiałej często niesie ze sobą pozytywne konotacje. Człowiek taki sprawia wrażenie dyskretnego, poważnego, pełnego rezerwy, skromnego, bezkonfliktowego i subtelnie usposobionego. Jednak większość osób nieśmiałych czuje się zakłopotana, skrępowana i zahamowana w kontaktach z ludźmi, czemu towarzyszą fizjologiczne symptomy: czerwienienie się, przyspieszone tętno, ściskanie w żołądku, suchość w ustach, drżenie, pocenie się itp. Współczesne definicje traktują nieśmiałość jako złożony zespół objawów, który wiąże się z zaburzeniami w zakresie sfery behawioralnej, emocjonalno-motywacyjnej, poznawczej i samoorientacyjnej. Syndromalne ujęcie oznacza, że osoby nieśmiałe charakteryzują się biernością społeczną, lękiem społecznym oraz zaniżoną samooceną i brakiem wiary w siebie, które z kolei determinują niesprawność funkcjonowania w kontekście interpersonalnym.

2. Objawy nieśmiałości

Ludziom zależy, by robić dobre wrażenie na innych. W przypadku nieśmiałości zadanie jest utrudnione. Osoba nieśmiała zwykle jest zahamowana w sytuacjach ekspozycji społecznej, wycofuje się z kontaktów, milczy lub mówi niewiele, ścisza głos i unika kontaktu wzrokowego. W gronie obcych sobie osób czuje się nieswojo. Woli być bierna i pozostawać niepostrzeżona niż nawiązywać nowe znajomości i wchodzić w relacje. Doświadcza zażenowania, skrępowania i lęku. Ma poczucie nieprzystosowania społecznego i niskie poczucie własnej wartości, gdyż dostrzega znaczną różnicę między „Ja realnym” a „Ja idealnym”. Izolując się, coraz bardziej koncentruje się na własnych słabościach. Nieustannie towarzyszy jej obawa przed kompromitacją, krytyką, wyśmianiem, doznaniem porażki i przykrości. Przewiduje, że inni ocenią ją negatywnie, zanim dostrzeże jakiekolwiek podstawy mogące być zapowiedzią tej oceny.

3. Destruktywne skutki nieśmiałości

Konsekwencje nieśmiałości zawsze są bolesne dla osoby, która jej doświadcza i zwykle mają charakter społeczny. Wśród negatywnych skutków nieśmiałości wymienia się:

  • trudność w poznawaniu innych ludzi,
  • kłopoty w zawieraniu przyjaźni,
  • ograniczenie doświadczania radości z potencjalnie pozytywnych przeżyć,
  • nieumiejętność obrony własnych praw oraz wyrażania swojej opinii i wartości,
  • niedocenianie swoich mocnych stron,
  • nadmierne zakłopotanie i przejmowanie się własnymi reakcjami,
  • trudności w precyzyjnym myśleniu,
  • problemy ze skutecznym porozumiewaniem się.

Nieśmiałość jest zazwyczaj uwikłana w inne negatywne stany osobowości, jak depresja, lęk i samotność.

4. Jak przełamać nieśmiałość?

Nie ma jednej przyczyny nieśmiałości i nie ma jednego sposobu, by pokonać nieśmiałość. Trzeba mieć świadomość różnorodności czynników determinujących czy sprzyjających opisywanemu zjawisku. Są to np.: procesy chemiczne w mózgu, reaktywność, surowe traktowanie przez rodziców i nauczycieli, docinki rówieśników, błędne przekonania na własny temat, kłopoty adaptacyjne, mała tolerancja wobec niejasności, wygląd zewnętrzny, zmiany życiowe czy oczekiwania kulturowe.

Problem z nieśmiałością dotyczy nie tylko małych dzieci, młodzieży, ale i dorosłych. Bez względu na wiek, każdy chce wiedzieć, jak sobie radzić z nieśmiałością. Metod walki z uczuciem niepokoju wobec nieznajomych jest kilka. Można uczestniczyć w różnego rodzaju treningach kompetencji społecznych, np. w treningu asertywności czy skutecznej autoprezentacji. Na początku najlepiej dokonać analizy własnej nieśmiałości – jakie sytuacje cię paraliżują i w jakich okolicznościach czujesz dyskomfort?

Mimo poczucia onieśmielenia, nie unikaj kontaktu z ludźmi. Rozmawiaj. Możesz w naturalny sposób nauczyć się sprawnej komunikacji i uskutecznić swoje umiejętności społeczne. Nie udawaj pewniaka, kiedy czujesz się niezręcznie w towarzystwie. Mów otwarcie, że czujesz tremę i jesteś nieśmiały. Kiedy trudno ci rozpocząć rozmowę, zacznij od aktywnego słuchania drugiej osoby. Codziennie wzmacniaj swoją samoocenę i pewność siebie. Wypisz na kartce swoje mocne strony i czytaj je codziennie. Możesz również zastosować technikę wizualizacji. Wyobrażaj sobie różne sytuacje społeczne i układaj scenariusze – co powiesz i jak się zachowasz.

Nieśmiałość to nie żadna tragedia. Można wykorzystać pozytywne aspekty tej cechy – bycie skrytym, powściągliwym i zdystansowanym sprzyja dyskrecji i budowaniu trwałych przyjaźni. Trzeba tylko się przemóc i opanować lęk przed ludźmi, którzy mogliby się stać naszymi kompanami, gdybyśmy tylko dali im i sobie szansę.

Bibliografia

  • Zimbardo P.G., Nieśmiałość: Co to jest? Jak sobie z nią radzić?, PWN, Warszawa 2002, ISBN 83-01-13280-9.
Porozmawiaj o tym na Forum Psychologia »
Lubię to!
0

Komentarze

Pytania do specjalistów

Jak zwalczyć potrzebę masturbacji?

Witam! Mam 18 lat. Z tym problemem borykam się już od jakiegoś czasu, ale wydaje mi się on dość skomplikowany, dlatego że łączy w sobie wiele wątków. Po pierwsze masturbacja. Masturbuję się od jakichś 10 lat, tyle że wtedy, jako dziecko, nie wiedziałam...

Odpowiada: Mgr Kamila Krocz Mgr Kamila Krocz
pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~Ruda Franceska Forum Psychologia 3 odpowiedzi Jak znaleźć przyjaciół w gimnazjum? ~Ruda Franceska:

Właśnie skończyłam szóstą klasę. Praktycznie każdy mnie nie lubił, a byłam miła dla każdego. Często przez to płakałam. Chciałabym znaleźć sobie taką naprawdę prawdziwą przyjaciółkę, a jeśli to możliwe nawet kilu dobrych prawdziwych przyjaciół, ale jestem...

~meggiee Forum Psychologia 4 odpowiedzi Jak poradzić sobie z nieśmiałością? ~meggiee:

Witam. Jestem 16-letnią nastolatką, która rozpoczyna nowy dział w swoim życiu. Mianowicie mam na myśli zakończenie gimnazjum, a rozpoczęcie szkoły średniej. Brzmi to normalnie, jednak ja borykam się z najgorszymi dla mnie myślami .

Artykuły Samoocena

Samoocena Czy drzemie w tobie narcyz?

(...) zaburzenie osobowości, Poczucie własnej wartości, Relacje międzyludzkie, niska samoocena...

Samoocena Samoakceptacja

(...) polega samoakceptacja? Jaki jest związek samoakceptacji z samooceną? Jakie konotacje znaczeniowe występują między takimi terminami ... : samoocena – emocjonalna reakcja człowieka na samego siebie; autowaloryzacja – dążenie do obrony, podtrzymywania ... samoakceptacja kształtuje się wcześniej niż samoocena i bardziej zależy od doświadczeń wczesnego dzieciństwa. W dużej mierze akceptacja ... SCHOLAR, Warszawa 2002, ISBN 83-88495-81-X .(Dobre samopoczucie, Poczucie własnej wartości, Niska...

Samoodtrącenie
Samoocena Samoodtrącenie

(...) ównież poczucie własnej wartości składa się z trzech komponentów: poznawczego – w skład którego wchodzi samoocena ... swojej osoby. Samoodtrącenie wiąże się z poczuciem krzywdy, poczuciem winy, niską samooceną, pretensjami i żalem do siebie. Osoby ... ów, uczy się, że na miłość trzeba sobie zasłużyć. Jego samoocena jest niestabilna, bo zależna od czynników zewnętrznych ... przed poważnymi problemami natury psychicznej.  (Objawy depresji, Negatywne emocje, Poczucie własnej wartości, Niska...

Samoocena Autowaloryzacja

(...) wysoka samoocena? Jak kreować wizerunek własnej osoby? Dlaczego ludziom zależy na robieniu dobrego wrażenia? Jakie wyróżnia się ... faktycznie dobre. Na bazie tych wszystkich motywów kształtuje się samoocena, czyli zgeneralizowana postawa względem własnej ... , życzliwy, miły, koleżeński, zdolny, szczery, rozsądny, ma ponadprzeciętne poczucie humoru czy zdolności. Pozytywna samoocena wydaje ... na temat własnej osoby, które są sprzeczne z jej samooceną redukowanie dysonansu, gdy rozbieżności są istotne dla...

Samoocena Samoutrudnianie

(...) często ludzie z niską samooceną, którzy w razie porażki mają szansę usprawiedliwić się i zrzucić winę na splot ... , że ucierpi twoja samoocena, to jeszcze istnieje ryzyko, że uwierzysz, że jesteś do niczego, nie masz zdolności ani kompetencji w danej ... . Zyskała twoja samoocena – „Zobaczcie wszyscy, jaki jestem świetny. Poradziłem sobie, mimo tylu piętrzących się ... . Odnosisz porażkę, ale twoja samoocena nie spada, bo masz usprawiedliwienie – „To przez wczorajszą balangę”,...

Wysoka samoocena
Samoocena Wysoka samoocena

Wysoka samoocena wiąże się z pragnieniem kontroli zdarzeń, motywacją osiągnięć, wytrwałością, potrzebą aprobaty społecznej i skłonnością do częstego przeżywania uczuć pozytywnych. Osoby z wysoką samooceną cechują się lepszym samopoczuciem psychicznym i lepszym stanem zdrowia somatycznego. Podkreśla się, że wysoka samoocena sprzyja szczęściu i umożliwia realizację ambitnych osiągnięć życiowych. Czy są zatem jakieś minusy wysokiej samooceny? Jak manifestuje się wysokie poczucie własnej wartości? Czy wysoka...

Jak pozbyć się kompleksów?
Samoocena Jak pozbyć się kompleksów?

(...) wartości? Jak pozbyć się kompleksów? Jak sprawić, by samoocena była stabilna i nie zaburzały jej takie drobnostki ... i nie pozwalają osiągać wyznaczonych celów, bo nie wierzy się w możliwość ich realizacji. Niska samoocena każe myśleć ... własnych kompleksów odbiera sobie szansę na bycie szczęśliwym.(Poczucie własnej wartości, Niska...

Jak podnieść poczucie własnej wartości?
Samoocena Jak podnieść poczucie własnej wartości?

(...) Nierzadko zaniżona samoocena z katalogiem powyższych zachowań i cech mogą przyczynić się do rozwoju depresji. Jak budować i podnieść ... psychologicznej funkcjonuje wiele terminów-substytutów stosowanych zamiennie: obraz siebie, samoocena, poczucie wartości ... . Wymienia się zatem: komponent intelektualny – inaczej samoocena, samoopis, odpowiedź na pytanie: „Jaki jestem ... autoprezentacji oraz reakcjach na niepowodzenia i stresy. Rodzaje samooceny Samoocena jest najlepiej zbadanym składnikiem poczucia...

Niska samoocena
Samoocena Niska samoocena

(...) samoocena to ocena własnej wartości. Gdy jest nieadekwatnie niska, niezależnie od obiektywnie osiąganych sukcesów, a człowiek ... niska samoocena? Jak pozbyć się kompleksów? Jak podnieść poczucie własnej wartości i uwierzyć we własne możliwości? Cechy ... ;Nic mi nie wychodzi”, „Nikt mnie nie lubi” itp. Niska samoocena jest czymś destrukcyjnym, mającym wpływ na całe życie. Tkwi ... w swoją siłę. Niska samoocena obniża jakość życia. Do najpopularniejszych cech niskiej samooceny zaliczane...

Samoocena Egocentryzm

(...) nie wiąże się z wysoką samooceną. Osoby o wysokim poczuciu własnej wartości nie muszą domagać się zainteresowania ze strony innych ... ...

pokaż 10 następnych