Łuszczyca

Łuszczyca (łac. psoriasis) należy do najczęstszych schorzeń dermatologicznych. To przewlekła i nawracająca choroba skóry, nie jest jednak złośliwa ani zakaźna. Zmiany skórne mogą występować okresowo, ulegać samoistnej remisji lub utrzymywać się przez całe życie. Często łuszczycę myli się z atopowym zapaleniem skóry. Charakterystyczny objaw chorobowy to łuszczące się wykwity skórne – zaróżowione, płaskie grudki o różnej wielkości, pokryte srebrzystoszarą, nawarstwiającą się łuską. Światowy Dzień Chorych na Łuszczycę (ang. World Psoriasis Day) obchodzi się 29. października.

Objawy łuszczycy

Podstawowym objawem łuszczycy są wykwity skórne, które stopniowo ustępują pośrodku, tworząc postacie festonowate. Początkowo zmiany pojawiają się na powierzchniach wyprostowanych (prostowniki kończyn – łokcie, kolana; pośladki; okolice kości krzyżowej), później pojawiają się też na skórze głowy, twarzy, stopach i dłoniach. Najczęściej diagnozuje się łuszczycę zwykłą (psoriasis vulgaris) oraz łuszczycę paznokci (psoriasis unguium), myloną z grzybicą. Na płytce paznokciowej widać poprzeczne rowki i zagłębienia, pod paznokciami powstają żółto-brązowe plamy, następuje znaczne pogrubienie warstwy rogowej naskórka albo dochodzi do odwarstwienia płytki paznokciowej. Łuszczyca może mieć zróżnicowane nasilenie – od nielicznych wykwitów skórnych wielkości łebka od szpilki, po ciężkie postacie chorobowe ze zmianami zapalnymi i wysiękowymi w formie uogólnionej, co określa się mianem erytrodermii łuszczycowatej. U co piątego pacjenta może pojawić się łuszczyca prowadząca do zapalenia stawów.

Przyczyny i rodzaje łuszczycy

Wśród przyczyn choroby wymienia się czynniki genetyczne, choć dotychczas nie odkryto genu, który ją powoduje. W mechanizmie patogenezy ujmuje się przede wszystkim czynniki immunologiczne, czyli nieprawidłowe funkcjonowanie limfocytów T i cytokin. Do przyczyn inicjujących manifestację zmian skórnych zalicza się m.in.:

• infekcje bakteryjne i wirusowe, np. anginę ropną, zakażenia paciorkowcem lub drożdżakami, zapalenie migdałków podniebiennych, różyczkę, odrę, półpasiec;
• długotrwałe podrażnienia skóry lub uszkodzenia mechaniczne, np. zadrapania, blizny, rany chirurgiczne, oparzenia słoneczne, długotrwały ucisk;
• niektóre lekarstwa i alkohol, np. sole litu, leki antymalaryczne, interferon,
• zmiany w gospodarce hormonalnej - czasem łuszczyca uaktywnia się pod wpływem zmian hormonalnych, zachodzących w okresie dojrzewania czy przekwitania,
• grzybice i drożdżyce – niekorzystnie wpływają na objawy łuszczycy, zwłaszcza u osób z nadwagą, które posiadają uwarunkowania genetyczne do rozwoju łuszczycy,
• inne choroby – łuszczyca może wystąpić u osób cierpiących na cukrzycę typu II i będących w podeszłym wieku, a także u chorych na dnę moczanową.

Nasilenie objawów łuszczycy mogą powodować: silne wstrząsy psychiczne, stres, nadwaga, deficyt snu, palenie papierosów, ciasne ubrania wykonane ze sztucznych materiałów, brak lub nadmierna higiena oraz stosowanie nieodpowiednich kosmetyków.

Wyróżnia się kilka typów łuszczycy, a najbardziej znane to:

• łuszczyca pospolita – wypukłe obszary rozognionej skóry pokryte srebrnobiałą łuską;
• łuszczyca plackowata – duże, zlewające się wykwity;
• łuszczyca kropelkowata albo grudkowa – liczne, małe, owalne punkciki zmian chorobowych na dużych obszarach skóry, np. tułowiu;
• łuszczyca uogólniona, czyli erytrodermia łuszczycowa – rozległe zapalenie i łuszczenie się skóry na dużych powierzchniach ciała z cechami współtowarzyszącymi: świądem, gorączką, bólem, obrzękami i zaburzeniami wodno-elektrolitowymi;
• łuszczyca krostkowa – krosty wypełnione jałową treścią ropną, zmiany rumieniowe, wykwity o charakterze zapalnym najczęściej na dłoniach i stopach, rzadziej w postaci rozlanych „łat”;
• łuszczyca brodawkująca – nierównomierny przyrost i rogowacenie naskórka;
• łuszczyca odwrócona – sączące zmiany na powierzchniach zgięciowych (pod kolanami, na łokciach) bez obecności łuski, najczęściej u osób starszych.

Leczenie łuszczycy

Leczenie farmakologiczne łuszczycy

Podstawowe metody leczenia łuszczycy obejmują farmakoterapię, fototerapię, fotochemioterapię i fotoforezę. By zahamować nadmierną proliferację naskórka, stosuje się różnego rodzaju maści (np. salicylową, solankową, mocznikową), zawierające także witaminy A i D3, kortykosteroidy, retinoidy oraz antybiotyki. Do metod niekonwencjonalnych zalicza się urynoterapię (leczenie własnym moczem). Ponadto zaleca się dietę bezglutenową, spożywanie oleju rybiego, unikanie urazów skóry oraz dbanie o ogólną higienę.
W ciężkich przypadkach stosuje się kortykosteroidy w postaci iniekcji doogniskowych. Aplikowanie preparatów z tą grupą leków wykonuje się, gdy zmiany obejmują co najmniej 20-30% ciała, ze względu na silne działania niepożądane kortykosteroidów. Stosowane są także leki ogólne, jak: retinoidy, metrotreksat, hydroksymocznik, cyklosporyna A, kwas fumarowy, antybiotyki. Podaje się także leki biologiczne. Jest to grupa związków wpływających na układ immunologiczny, inaktywują one działanie przeciwciał związanych z powstawaniem łuszczycy.

Fototerapia łuszczycy

Fototerapia wykorzystuje działanie promieniowania UVA (metoda PUVA) i UVB. Światłolecznictwo stosuje się, gdy samo leczenie zewnętrzne nie daje odpowiednich skutków.

Metoda PUVA

Metoda ta polega na naświetlaniu promieniowaniem UVA za pomocą lamp lub w specjalnych kabinach, po wcześniejszym podaniu psolarenów. Związki te podawane są na 1-2 godziny przed rozpoczęciem naświetlania. Psolareny to substancje uczulające na światło, a więc w tym wypadku powodują zwiększony efekt działania promieniowania świetlnego, a także zauważono przedłużenie okresu remisji w porównaniu z samym leczeniem zewnętrznym.
PUVA-bath to odmiana klasycznej metody, różniąca się tym, że psolareny nie są podawane doustnie, lecz aplikowane miejscowo, poprzez kąpiel pacjenta w ich roztworze. Naświetlanie w tym wypadku można zacząć już po 15 minutach od kąpieli.

Stosowanie naświetlania promieniami UVB stosowane jest nieco rzadziej niż metoda PUVA. Czas naświetlania jest dłuższy, ale za to mniejsze działania niepożądane, zaś w wyniku ich stosowania okresy remisji są dłuższe.
Tego typu metody leczenia łuszczycy nie są polecane osobom wrażliwym na promienie słoneczne, podatnym na raka skóry, będącym w ciąży lub cierpiącym na choroby układu krążenia.

Fototeraza łuszczycy
Tego typu leczenie łuszczycy stosowane jest w wypadku ciężkiej postaci choroby. Polega on na wyizolowaniu limfocytów i napromieniowaniu ich promieniami UVA poza ustrojem, a także na jednoczesnym podawaniu psolarenów.