Sensoryzmy
Odbiór informacji przez nasze zmysły oraz ich celowa organizacja w naszym ośrodkowym układzie nerwowym (tzw. integracja sensoryczna) to procesy, które umożliwiają odpowiednią interpretację sytuacji i adekwatne zareagowanie do wymogów otoczenia.
Zaburzenia sensoryczne u dzieci z autyzmem
U dzieci z autyzmem system odbioru bodźców sensorycznych i przetwarzanie otrzymanych przez zmysły informacji jest zaburzony. Zaburzenia sensoryczne są wyraźnie widoczne w zachowaniu dziecka. Carl Delacato, który – jako jeden z pierwszych – opisał je u osób z autyzmem, stwierdził, że tego rodzaju dysfunkcje są wręcz wpisane w obraz całościowego zaburzenia rozwoju, jakim jest autyzm. Wysunął hipotezę, że pewne uszkodzenia mózgu prowadzą do deficytów percepcyjnych, które dziecko próbuje sobie kompensować, a więc w uproszczeniu można powiedzieć – „naprawiać” lub samodzielnie „leczyć”. Dysfunkcje percepcyjne i zaburzenia w organizacji bodźców mogą przejawiać się w nadwrażliwości (kiedy poprzez obniżenie progu wrażliwości dla danego zmysłu mózg jest zbyt obciążony informacjami sensorycznymi, co uniemożliwia mu ich prawidłowe przetworzenie) lub zbyt małej wrażliwości (kiedy próg wrażliwości jest podwyższony, co prowadzi do deprywacji sensorycznej, czyli niedostatecznej ilości informacji zmysłowych dochodzących do mózgu). Może też wystąpić trzecie zjawisko – tzw. biały szum – wtedy układ nerwowy sam wytwarza bodźce (wrażenia zmysłowe) bez udziału czynników zewnętrznych. Taką sytuację możemy zaobserwować u zdrowej osoby, kiedy w zupełnej ciszy słyszy ona pisk w uszach.
Rodzaje sensoryzmów
Powyższe zaburzenia w odbiorze i integracji sensorycznej prowadzą do tzw. sensoryzmów, które stanowią jakby behawioralną odpowiedź organizmu na deficyty w obrębie różnych zmysłów. Innymi słowy, kiedy dany zmysł jest zbyt mało wrażliwy, dziecko będzie próbowało go dostymulować. W przypadku nadwrażliwości będzie z kolei unikało bodźców. Szczególnego rodzaju sensoryzmy występują w odpowiedzi na „biały szum” – wtedy dziecko może wydawać się jakby skupione na wyimaginowanym świecie czy wręcz oderwane od rzeczywistości.
Dziecko będzie przejawiało różne sensoryzmy ze względu na rodzaj zaburzenia, a także dotknięty nim zmysł. I tak w przypadku sensoryzmów charakterystycznych dla zmysłu słuchu, przy jego niedowrażliwości, będą to np.: fascynacja wszelkimi urządzeniami wydającymi dźwięki, natrętne odkręcanie kurków w kranie lub spuszczanie wody w toalecie, wytwarzanie hałasów poprzez uderzanie przedmiotami lub krzyk. Z kolei przy nadwrażliwości m.in.: silna reakcja na ciche dźwięki, zatykanie uszu, a także wręcz przeciwnie – robienie hałasu (np. poprzez trzaskanie drzwiami), który dzięki poczuciu kontroli dziecko będzie tolerowało. „Biały szum” będzie skłaniał dziecko do wkładania palców do uszu, wsłuchiwania się w dźwięki płynące z własnego ciała (np. bicie serca po wysiłku fizycznym). Przy niedostatecznej wrażliwości w zakresie zmysłu wzroku dziecko może machać paluszkami lub obracać i manipulować przedmiotami bardzo blisko oczu, rozrzucać (szczególnie kolorowe) przedmioty, wpatrywać się w światło. W przypadku nadwrażliwości pojawiają się takie zachowania jak: fascynacja wprawianymi w ruch kręcącymi się zabawkami, patrzenie przez szczeliny, dziurki, wyraźna niechęć do silnego światła itp. Sensoryzmy związane z „białym szumem” mają wtedy postać np. bardzo mocnego zaciskania powiek lub uciskania dłońmi gałek ocznych. Dzieci z nadwrażliwością na dotyk źle znoszą nawet delikatny dotyk innych osób, ubrania, źle tolerują ból, zmiany temperatury. Przy zbyt małej wrażliwości – odwrotnie: nie reagują na ból, a nawet szukają wrażeń dotykowych m.in. w formie uderzania się, a więc mogą się pojawić zachowania autoagresywne. Na skutek „białego szumu” w zakresie zmysłu dotyku może być np. widoczna „gęsia skórka” bez wyraźnego powodu. Sensoryzmy dotykowe różnią się w zależności od tego, czy odnoszą się do zaburzeń czucia głębokiego (mięśnie, ścięgna, stawy), powierzchniowego (skórnego), czucia temperatury czy też czucia położenia i ruchów ciała. Wreszcie w przypadku zaburzeń w zakresie odbioru i przetwarzania informacji pochodzących ze zmysłów węchu i smaku sensoryzmy mogą się przejawiać np. w bardzo ograniczonym repertuarze żywieniowym i braku tolerancji na różne zapachy – w tym innych ludzi (nadwrażliwość), a z drugiej strony w poszukiwaniu bardzo intensywnych doznań zapachowych i smakowych, także w toksycznych substancjach takich jak farby, rozpuszczalniki itp.
Obserwując zachowanie dziecka, możemy więc stwierdzić, który z kanałów sensorycznych nie funkcjonuje prawidłowo (jest zbytnio lub niewystarczająco „otwarty”), a więc z jakim zaburzeniem mamy do czynienia.
Terapia zaburzeń sensorycznych
Terapia zaburzeń sensorycznych nie jest w stanie naprawić uszkodzeń mózgu, ale może złagodzić zaburzenia poprzez oddziaływanie na niesprawnie działające kanały i kształtowanie tolerancji na dopływające bodźce. Najczęściej w tej terapii stosuje się techniki integracji sensorycznej (SI) Jean Ayres. Wykorzystywane są również treningi integracji słuchowej (AIT) Guy’a Berarda i Alfreda Tomatisa oraz metoda kolorowych filtrów Helen Irlen. Niezwykle ważne są także doświadczenia, jakie dziecko zdobywa poprzez codzienną zabawę, np. kontakt ze zwierzętami (co wykorzystuje dogoterapia i hipoterapia), zabawy w piasku, na „jeżyku”, w wodzie. Stąd istotnym elementem terapii są aktywności, które mogą proponować (i naturalnie się w nie włączać) rodzice i osoby z otoczenia dziecka. Pierwszym krokiem jest jednak zrozumienie, skąd biorą się „dziwne” zachowania dziecka – są one po prostu sposobem na poradzenie sobie w chaotycznym i nieraz zagrażającym świecie wrażeń zmysłowych.
Bibliografia
Pisula E., Małe dziecko z autyzmem - diagnoza i terapia, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2005, ISBN 978-83-7489-298-8
Bragdon A., Gamon D., Kiedy mózg pracuje inaczej, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2003, ISBN 83-89574-07-1
Cytowska B., Winczura B., Dziecko z zaburzeniami w rozwoju, Impuls, Kraków 2006, ISBN 83-7308-725-7
Winczura B., Dziecko z autyzmem. Terapia deficytów poznawczych a teoria umysłu, Impuls, Kraków 2008, ISBN 978-83-7308-997-6
Artykuły Autyzm
Autyzm nie jest jednolity, u każdego dziecka występują nieco inne zaburzenia. Być może właśnie dlatego, że - jak odkryto - podobnie jak w cukrzycy, mamy do czynienia z różnymi typami autyzmu.
Po ukończeniu pierwszego roku życia dziecko przestaje być niemowlęciem. Od pierwszych dni rodzice towarzyszą szkrabowi w jego małych i dużych sukcesach, wspierają, chronią, pielęgnują, oklaskują ...
Kiedy na świat przychodzi dziecko, rodzice od początku zabiegają o to, by noworodkowi było jak najlepiej – karmią, przewijają, uspokajają, noszą na rękach. Bezustannie towarzyszą im też obawy i ...
Opóźniony rozwój mowy dziecka to częsta przyczyna zmartwień rodziców, którzy zachodzą w głowę, dlaczego ich pociecha nie rozmawia z rówieśnikami, nie inicjuje kontaktów słownych, posługuje się ...
Autyzm to złożone i tajemnicze zaburzenia związane z upośledzeniem zdolności odczytywania motywów innych ludzi, posługiwania się językiem i uczestniczenia w interakcjach społecznych. Nie ma dwóch ...
Rodzice dzieci autystycznych stoją przed poważnym wyzwaniem wychowania maluchów, które wykazują specyficzne trudności rozwojowe. Często czują się osamotnieni, pozbawieni wsparcia i fachowej ...
Zespół sawanta (ang. Savant Syndrome) to niezwykła dysfunkcja mózgu, która polega na tym, że osoby upośledzone umysłowo prezentują ponadprzeciętne zdolności. Sawanci zwykle mają doskonałą pamięć ...
Echolalia rozumiana jako patologia umiejętności komunikacyjnych polega na stereotypowym powtarzaniu części słów albo całych wyrazów czy fraz wypowiedzianych wcześniej przez inne osoby bądź ...
Witaminy dla ciężarnych pozwalają chronić dziecko już od poczęcia. Kobiety ciężarne muszą zdawać sobie sprawę, jak bardzo witaminy i minerały są potrzebne do tego, by rozwój dzieci przebiegał ...
Autyzm wczesnodziecięcy został wyodrębniony w 1943 roku przez Leo Kannera jako zespół objawowy, charakteryzujący się trzema kardynalnymi cechami patologii funkcjonowania – skrajnym unikaniem przez ...
Czym różni się autyzm atypowy od zwykłego autyzmu wczesnodziecięcego? Jakie są objawy autyzmu atypowego? Jak odróżnić autyzm atypowy od innych zaburzeń ze spektrum autyzmu?
Zaburzenia rozwoju mowy u dzieci mogą powstawać na skutek różnych chorób, na przykład autyzmu. Autyzm dziecięcy należy do schorzeń rozległych, nie w pełni jeszcze opisanych. U niektórych dzieci ...
Autyzm to zaburzenie rozwojowe, w którym ważną rolę odgrywa funkcjonowanie mózgu. Choroba polega na odcięciu się człowieka od zewnętrznego świata, ograniczeniu wymiany informacji ze środowiskiem, ...
Całościowe zaburzenia rozwojowe to autyzm wczesnodziecięcy, autyzm atypowy, zespół Aspergera, zespół Retta i dziecięce zaburzenie dezintegracyjne. Czym objawia się każda z tych chorób?
Autyzm u dzieci to grupa zaburzeń, które wpływają na zdolność komunikowania się, utrzymywania kontaktów społecznych i okazywania emocji. Objawy autyzmu są zwykle widoczne u dwuletnich dzieci, ...
Autyzm jest jednym z wielu złożonych zaburzeń neurorozwojowych. Charakteryzuje się zaburzeniami społecznymi, trudnościami w komunikacji oraz ograniczonymi, powtarzającymi się i stereotypowymi ...
Autyzm jest złożonym schorzeniem neurologicznym charakteryzującym się zaburzeniami komunikacji uczuć, integracji wrażeń zmysłowych, problemami z komunikowaniem się i funkcjonowaniem społecznym. ...
Autyzm wczesnodziecięcy opisał Leo Kanner. Stworzył on kryteria autyzmu, które obowiązują do dzisiaj. Obserwując dzieci wyróżnił spośród nich grupę, u której zaobserwował inne objawy niż u dzieci ...
Ludzie często zastanawiają się jak bardzo powszechny jest autyzm? Naukowcy do tej pory sadzili, iż częstość występowania spektrum zaburzeń autystycznych u amerykańskich dzieci wynosi 1 na 150 ...
Autyzm może być spowodowany kilkoma rzadkimi mutacjami genetycznymi - tak wynika z szeroko zakrojonych międzynarodowych badań. Jednak odnalezienie przyczyn autyzmu jest jak układanie puzzli, nie ...
Dziecko autystyczne rozwija się inaczej niż jego rówieśnicy. Czasami ma zupełnie inne preferencje niż pozostałe dzieci . Dlatego wybór zabawek dla dziecka chorego na autyzm może być trudniejsze ...
Niemożność komunikacji z dziećmi autystycznymi była przez lata powodem postrzegania ich jako upośledzonych intelektualnie. Badania wykazują jednak, że większość osób dotkniętych tą chorobą ma ...
Zabawa odgrywa istotną rolę w życiu każdego dziecka: rozwija, edukuje, pozwala na nabywanie nowych umiejętności społecznych, komunikację i kontakt z rówieśnikami. Myśląc o zabawie autystycznego ...
Autyzm jest ciężkim zaburzeniem powodującym powstanie w rodzinie stanu przewlekłego napięcia i stresu, który może negatywnie wpływać na rozwój i funkcjonowanie rodzeństwa autystycznego dziecka. ...
Z obserwacji wynika, że świat osób autystycznych jest pełen chaosu i niepokoju. Głównym więc zadaniem nas, jako terapeutów - pedagogów jest podjęcie wysiłku, by ich świat uporządkować, wprowadzić ...
Ponad 35 lat po wprowadzeniu przez Leo Kannera w 1943 r. terminu „wczesny autyzm dziecięcy” amerykańskie badaczki Lorna Wing i Judith Gould zaproponowały termin „spektrum zaburzeń autystycznych” . ...
Związek zachorowania na autyzm z płcią od dawna stanowi przedmiot intensywnych badań naukowych. Wraz z upływem czasu pogłębia się nasza wiedza dotycząca genetycznego podłoża choroby, wciąż ...
Terapia behawioralna jest jedną z głównych metod leczenia autystycznych dzieci. Zalecana jest zwłaszcza we wczesnej interwencji, czyli w przypadku dzieci, które nie ukończyły 3. roku życia. Jej ...
Pojawiające się u części dzieci autystycznych zachowania agresywne lub autoagresywne wywołują u rodziców reakcję w postaci bezradności, lęku i rozpaczy. Niezrozumiałe dla nich złość, krzyk i próby ...
Jeżeli twoje dziecko ma podejrzenie autyzmu lub jego zachowanie wzbudza twoje obawy, nie zwlekaj z konsultacją u specjalisty. W Polsce jest wiele ośrodków, które służą pomocą dotkniętym tym ...
Dla wielu rodziców diagnoza „autyzm” brzmi jak wyrok. Wielu z nich wspomina, że chwila usłyszenia diagnozy jest momentem, w którym zawalił się cały ich świat. Po uczuciu niedowierzania i podawaniu ...
Kiedy u 18-miesięcznego Rauna Kaufmana zdiagnozowano autyzm, miał iloraz inteligencji poniżej 30. Obecnie odnosi sukcesy naukowe i inspiruje swoich studentów do pracy z dziećmi z zaburzeniami ...
Przez długi okres sądzono, że szczepienia mogą powodować autyzm. Teza została obalona, ale nieprzychylna wieść rozniosła się i głośnym echem zbiera plony. Wiele osób obawia się szczepień, unika ...
Autyzm. To słowo budzi lęk. Przywodzi nam na myśl obraz ludzi, którzy żyją odizolowani, w swoim świecie. Do niedawna uważano, że jest to uszkodzenie mózgu i w związku z tym nie ma nadziei na ...
Jak dotąd nie odkryto czynnika odpowiedzialnego za rozwój autyzmu. Nie ma jednego genu, który powoduje autyzm. Można mówić jedynie o pewnej podatności genetycznej do zachorowania. Uznaje się ...
Rozpoznanie autyzmu nie jest proste. Postawienie diagnozy wymaga dokładnej obserwacji dziecka i jego zachowań oraz często wielu wizyt w przychodni specjalistycznej. Chorego bada zespół ...
Obecnie wczesna diagnoza autyzmu u dziecka daje mu szansę na wyleczenie lub zminimalizowanie objawów. Leczenie autyzmu to w dzisiejszych czasach nie tylko psychoterapia. Lekarze amerykańscy ...
Zespół Aspergera albo inaczej syndrom Aspergera uznaje się za łagodną odmianę autyzmu. Jakie są przyczyny i objawy zespołu Aspergera?
Po postawieniu diagnozy „autyzm” rodzice przeżywają szok. Potem zaczynają się próby adaptacji do tej wiadomości. Ten proces przypomina na początku żal po stracie. Strata dotyczy wizji dziecka, ...
Zdjęcia
Video
Konsultanci działu Zdrowie
farmaceutka, uczestniczka wielu konferencji poświęconych farmakologii.
lekarz, autor wielu publikacji dla lekarzy i pacjentów z zakresu
lekarz w Samodzielnym Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Mińsku
