Rodzaje autyzmu

Autyzm to złożone i tajemnicze zaburzenia związane z upośledzeniem zdolności odczytywania motywów innych ludzi, posługiwania się językiem i uczestniczenia w interakcjach społecznych. Nie ma dwóch podobnie zachowujących się dzieci z diagnozą autyzmu. Autyzm jako jednostka nozologiczna należy do całościowych zaburzeń rozwojowych (ang. Pervasive Developmental Disorder, PDD). Zazwyczaj mówi się o zaburzeniach ze spektrum autyzmu, gdyż choroba nie jest jednolita objawowo. Jakie rodzaje autyzmu można wyróżnić?

Specyfika autyzmu

Zasadniczo w psychopatologii mówi się o autyzmie schizofrenicznym i autyzmie dziecięcym. Autyzm schizofreniczny to jeden z objawów negatywnych schizofrenii, polegający na zamknięciu się pacjenta w swoim wyimaginowanym, urojonym, zrozumiałym tylko dla niego świecie. Autystyczne myślenie i zachowania manifestują się najbardziej w autyzmie dziecięcym, który jako jednostka chorobowa został ujęty w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 pod kodem F84.0. Oprócz deficytów w zakresie teorii umysłu, czyli niezdolności do decentracji i empatii – przyjęcia perspektywy drugiego człowieka, większość osób z autyzmem ma trudności w opanowaniu mowy i unika kontaktów z ludźmi. W rzeczywistości wiele z nich nigdy nie osiąga zdolności posługiwania się językiem. Być może z powodu tych trudności u wielu autystów diagnozuje się upośledzenie umysłowe, chociaż większość osób niepełnosprawnych intelektualnie nie cierpi na zaburzenia ze spektrum autyzmu.   

W ciężkich przypadkach chore dzieci podejmują destrukcyjną autostymulację, np. uderzanie w coś głową. Często pojawiają się stereotypie ruchowe, rytualne zachowania, np. kiwanie się przez długi czas, oraz preferowanie niezmienności otoczenia. Lekarze i rodzice zaczynają podejrzewać zwykle autyzm, gdy dziecko ma około 1,5 do 2 lat i nie rozwija się u niego mowa. Ostatnio neurologia i epidemiologia wniosły kilka nowych tropów do zagadki autyzmu. Niektóre dowody sugerują, że istnieje związek między autyzmem a toksycznymi materiałami w środowisku. Największe poruszenie jednak wzbudziło odkrycie neuronów lustrzanych i ich możliwego powiązania z autyzmem. Badania wnoszą, że dzieci autystyczne mają w mózgu albo mniej neuronów lustrzanych, albo też występują wady genetyczne w tych komórkach nerwowych. Interesujące jest to, że neurony lustrzane odpowiadają dokładnie za to, czego osoby z autyzmem nie potrafią, czyli wyczuwanie intencji innych ludzi.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu

Jak powszechny jest autyzm? Liczby są dyskusyjne. National Institute of Health szacuje, że niektóre formy tego zaburzenia występują u około 1 na 500 dzieci. Aczkolwiek nowe raporty wskazują na rosnącą w ostatnich dekadach częstość występowania autyzmu. Większość ekspertów uważa, że autyzm jest w zasadzie zaburzeniem mózgu. Obecnie nie ma sposobu na leczenie autyzmu, jednak istnieją programy terapeutyczne, mogące polepszyć socjalizację i mowę dziecka – wymagają jednak dużo pracy, wysiłku, cierpliwości i zaangażowania nie tylko psychoterapeutów, ale też rodziców autystów. Coraz częstsze diagnozowanie autyzmu wynika także z szerokiego obrazu klinicznego zaburzeń autystycznych. Specjaliści nie mówią raczej o autyzmie, co o spektrum autystycznym (ang. Autism Spectrum Disorders, ASD). Zaburzenia ze spektrum autyzmu mogą różnić się zarówno pod względem etiologii, katalogu objawów, jak i ich nasilenia. Wyróżnia się lekkie i ciężkie postacie autyzmu.

Dwoje dzieci z autyzmem mogą się całkowicie różnie zachowywać. Nie ma jednego zestawu objawów, jaki będzie charakteryzował dzieci z autyzmem. Jakie rodzaje autyzmu można wyróżnić?

  • Autyzm wczesnodziecięcy – inaczej autyzm głęboki albo zespół Kannera. Występuje 4 razy częściej u chłopców niż dziewczynek. Typowe objawy, to: trudności w zakresie komunikowania swoich stanów uczuciowych, problemy w kontaktach społecznych, kłopoty z integracją wrażeń zmysłowych, przymus stałości otoczenia, autystyczna izolacja, stereotypowe czynności, zaburzenia mowy, echolalia, wybitna pamięć mechaniczna, brak reakcji na własne imię, niewymawianie ani jednego słowa w wieku 16 miesięcy, unikanie kontaktu wzrokowego.
  • Autyzm atypowy – znajduje się w klasyfikacji ICD-10 pod kodem F84.1. Nie manifestuje się pełnoobjawowo. Pierwsze symptomy choroby pojawiają się później niż w przypadku autyzmu wczesnodziecięcego. Autyzm atypowy może rozwinąć się około 3 roku życia, a nawet później. 
  • Zespół Aspergera – inaczej syndrom Aspergera (ang. Asperger’s Syndrome, AS). Znajduje się w ICD-10 pod kodem F84.5. Należy do tzw. łagodnych postaci autyzmu. Główne objawy syndromu Aspergera, to: upośledzenie umiejętności społecznych, niechęć pracy w grupie, ograniczona elastyczność myślenia, obsesyjne zainteresowania, trudności w akceptacji zmian otocznia, zachowania rutynowe, trudności w komunikacji niewerbalnej. W odróżnieniu od autyzmu dziecięcego dzieci z zespołem Aspergera (ZA) wykazują raczej prawidłowy rozwój poznawczy, nie ma opóźnień w rozwoju mowy ani zaburzeń uniemożliwiających logiczną komunikację. Osobom z ZA łatwiej zaadaptować się także do środowiska społecznego.  
  • Upośledzenie zdolności niewerbalnego uczenia się – ang. Nonverbal Learning Disabilities, NLD. Znajduje się w ICD-10 pod kodem F81.9. Obrazem klinicznym bardzo przypomina zespół Aspergera. Główne objawy, to: nadwrażliwość zmysłów, brak umiejętności komunikowania się pozawerbalnie, bogate słownictwo, trudności w zakresie równowagi i grafomotoryki, brak umiejętności wyobrażeniowych, słaba pamięć wzrokowa, problemy w kontaktach z rówieśnikami, dosłowna interpretacja przekazów słownych, zachowania stereotypowe.
  • Całościowe zaburzenie rozwoju nie zdiagnozowane inaczej – w skrócie PDD-NOS. Znajdują się pod kodem F84.9. Rozpoczynają się we wczesnym dzieciństwie. Manifestują się trudnościami w kontaktach społecznych, trudnościami w komunikacji, słabością fizyczną i nietypowym zachowaniem. Do PDD-NOS zalicza się m.in. zespół Hellera (utrata umiejętności społecznych, motorycznych i językowych) i zespół Retta (głęboka niesprawność ruchowa, ograniczone możliwości komunikacji z otoczeniem, stereotypowe ruchy rąk, stępienie emocjonalne, ataksja, przykurcze mięśni).  
  • Autyzm wysokofunkcjonujący – ang. High-Functioning Autism, HFA. Nie jest jednostką chorobową, ale określenie to stosuje się wobec osób chorych na autyzm, które w miarę dobrze radzą sobie w społeczeństwie.     
  • Zaburzenia semantyczno-pragmatyczne – ang. Semantic-Pragmatic Disorder, SPD. Objawia się przede wszystkim w postaci trudności w zakresie rozumienia i produkcji mowy oraz opóźnień w rozwoju mowy. Chory nie jest w stanie, np. uchwycić aluzji, żartów słownych, metafor, analogii czy ukrytych sugestii. 
  • Zespół wielu złożonych zaburzeń rozwojowych – ang. Multiple-complex Developmental Disorder, McDD. Na tę chorobę składa się wiele różnorodnych objawów m.in. zaburzenia emocjonalne, nieprawidłowości w kontaktach społecznych, trudności w komunikacji, ograniczone wzorce zachowań, zaburzenia myślenia.
  • Hyperleksja – przejawia się w postaci kłopotów z rozumieniem języka mówionego, trudności w socjalizacji, nadwrażliwości zmysłowej, zachowaniach autostymualcyjnych, myślenia konkretnego na rzecz abstrakcyjnego, przymusu trzymania się rutyny.

Jak widać, zaburzenia ze spektrum autyzmu nie są jednolite objawowo ani nozologicznie. Autyzm wymaga dokładnej diagnozy różnicowej, np. ze schizofrenią dziecięcą, reaktywnym zaburzeniem przywiązania, ADHD, stereotypiami ruchowymi i tikami. Nie ma dwóch podobnych przypadków autyzmu. Każde dziecko zachowuje się indywidualnie. Jedne wykazują tylko niewielkie opóźnienia mowy i koncentrują się na świecie rzeczy. Niektóre natomiast unikają kontaktów z rówieśnikami, nie komunikują się w ogóle za pomocą słów i reagują agresją oraz złością na najdrobniejsze zmiany w otoczeniu. Bez względu na diagnozę spektrum autystyczne odznaczać się będzie zaburzeniami komunikacyjnymi, powtarzalnym, rutynowym zachowaniem oraz trudnościami w kontaktach z ludźmi. 

Dwa typy autyzmu?

Mimo iż o autyzmie mówi się obecnie znacznie więcej niż kilkadziesiąt lat temu, większość ludzi nie ma większego pojęcia, czym jest autyzm. Sami lekarze nie do końca potrafią wychwycić symptomy autyzmu czy wcześnie postawić odpowiednią diagnozę i wysłać rodziców do specjalisty. Nie znamy nadal powodów, dla których dzieci rodzą się autystyczne. W toku badań odkryto, że tak naprawdę istnieją dwa zupełnie odmienne typy autyzmu.

Dzieci autystyczne często oceniane są po prostu jako niegrzeczne, a ich rodziców obwinia się o to, że nie potrafią wychować malucha. Jest to bardzo krzywdzące, zarówno dla matki czy ojca, jak i dla samego dziecka. Często bowiem cała rodzina bardzo ciężko pracuje nad tym, żeby malec nauczył się funkcjonować w naszym społeczeństwie, zapewnia terapię, ale wszystko wymaga czasu. Takie uwagi, niestety, nie pomagają. Znacznie lepsze byłoby wykazanie zrozumienia i udzielenie ewentualnej pomocy tak, jak w przypadku innego rodzaju niepełnosprawności.

Dlaczego autystyczne dzieci zachowują się w taki budzący niechęć sposób? Najczęstszym problemem wynikającym z autyzmu jest zaburzenie rozwoju społecznego i zamknięcie się dziecka we własnym świecie oraz brak umiejętności funkcjonowania w społeczeństwie. Niegrzeczne dziecko zazwyczaj świetnie wie, że jest niegrzeczne – autystyczne natomiast nie ma pojęcia, że robi coś nie tak, a przy głębokim zaburzeniu może w ogóle nie być świadome istnienia jakichkolwiek norm zachowania. Trudno więc, żeby ich przestrzegało.

Autyzm autyzmowi nierówny

Dotychczas diagnozuje się autyzm określając, z jak głębokimi zaburzeniami boryka się dziecko. Jest to zresztą bardziej pewna skala niż dokładna klasyfikacja – na jednym jej końcu znajdują się maluchy z bardzo dużym upośledzeniem, wymagające opieki przez całe życie, na drugim zaś osoby wysokofunkcjonujące, mające spore szanse na samodzielność w wieku dorosłym. Miejsce na tej skali wskazuje terapeucie, w jaki sposób prowadzić terapię i do czego można w jej trakcie dążyć. Okazuje się jednak, że nie tylko głębokość zaburzeń różni między sobą dzieci autystyczne. Profesor David Amaral z MIND Institute odkrył istnienie dwóch odmiennych od siebie typów autyzmu – dających podobny obraz kliniczny, ale nie diagnostyczny.

  • W przypadku typu I, który występuje wyłącznie u chłopców i regresja zachodzi zwykle po 18. miesiącu życia, dochodzi do powiększenia mózgu dziecka.
  • W typie II zaburzenia dotyczą pracy układu odpornościowego, który u tych dzieci (chłopców i dziewczynek) nie działa prawidłowo.

Odkrycie to jest bardzo ważne, ponieważ wskazuje, że konieczne jest opracowanie odmiennych sposobów leczenia autyzmu i prowadzenia terapii w zależności od tego, z którym typem autyzmu mamy do czynienia. Daje także lekarzom nowe narzędzia diagnostyczne, pozwalające z dużym prawdopodobieństwem zaklasyfikować rodzaj zaburzenia do określonego typu jeszcze na wczesnym etapie życia dziecka.

Bibliografia

  • Gałkowski T., Kossewska J., (red.), Autyzm wyzwaniem naszych czasów, Wyd. Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków 2004, ISBN 83-7271-062-7.
  • Komender J., Autyzm i zespół Aspergera, PZWL, Warszawa 2009, ISBN 978-83-200-3812-5.
  • Olechnowicz H., Wokół autyzmu. Fakty, skojarzenia, refleksje, WSiP, Warszawa 2004, ISBN 83-02-08923-0.
  • Randall P., Autyzm. Jak pomóc rodzinie?, GWP, Gdańsk 2002, ISBN 83-87957-54-2.
Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Pytania do specjalistów

Późna diagnoza autyzmu u dziecka

Moja córeczka Marcelinka ma teraz 6 lat. Od początku była dzieckiem pobudzonym, ale wszystko wskazywało na to, że rozwija się prawidłowo. Podejrzenia, że coś jest nie tak zaczęły się, kiedy Marcela nie zaczynała mówić, co również pani doktor pierwszego...

Odpowiada: Mgr Kamila Krocz Mgr Kamila Krocz
Czy to już autyzm?

Moja córeczka ma dwa i pół roku, jest bardzo ruchliwa i lubi się bawić ze mną i z żoną, chociaż czasami daje nam wyraźnie do zrozumienia, że woli bawić się lub po prostu posiedzieć sama. Odpycha się wtedy wzięta na ręce, innym razem znowu sama wpycha...

Odpowiada: Mgr Kamila Krocz Mgr Kamila Krocz
pokaż 5 następnych

Artykuły Rodzaje autyzmu

Rodzaje autyzmu Autyzm atypowy

Autyzm atypowy to całościowe zaburzenie rozwoju (ang. Pervasive Developmental Disorder, PDD), należące do spektrum autyzmu, ale niespełniające wszystkich kryteriów autyzmu dziecięcego. Pojawia się często później niż autyzm wczesnodziecięcy,...

Autyzm u niemowlaka
Rodzaje autyzmu Autyzm u niemowlaka

Autyzm u niemowląt jest trudny do zdiagnozowania. Przed trzecim rokiem życia dziecka nie jest łatwo stwierdzić na 100%, czy maluszek cierpi na autyzm. Jednak już w okresie niemowlęcym pierwsze symptomy choroby mogą się ujawniać. Dostrzeżone przez...

Autyzm wczesnodziecięcy
Rodzaje autyzmu Autyzm wczesnodziecięcy

(...) Rodzaje autyzmu wczesnodziecięcego Istnieją różne rodzaje autyzmu. Autyzm wczesnodziecięcy ma trzy postacie. Pierwszy...

Autyzm Przyczyny autyzmu

Co odpowiada za powstawanie autyzmu? Jakie są przyczyny zaburzeń autystycznych? Geny, szczepionki z dodatkiem rtęci, a może płeć?

Autyzm Objawy autyzmu

Jakie są objawy autyzmu? Czy autyzm objawia się zawsze tak samo u każdego dziecka? Jakie są typowe i mniej specyficzne symptomy zaburzeń autystycznych?

Autyzm Leczenie autyzmu

Nie ma jednej standardowej metody leczenia autyzmu. Wśród najczęściej stosowanych terapii zaburzeń autystycznych wymienia się m.in. terapię behawioralną, Metodę Opcji, terapię Holdingu i terapię TEACCH.

Objawy autyzmu Cechy autyzmu

Spektrum autyzmu jest szerokie. Objawy autyzmu można umieścić na skali od łagodnych do ciężkich postaci zaburzenia. Rodzice, dla których autyzm u dzieci brzmi jak wyrok, powinni pamiętać o tym, że dzięki właściwej opiece i edukacji maluchy z autyzmem...

Zaćma: rodzaje Odtwórz wideo
Zaćma Zaćma: rodzaje

Zaćma, czyli choroba oczu polegająca na mętnieniu soczewki, dotyczy ludzi w każdym wieku, jednak najczęściej spotykanym rodzajem zaćmy jest zaćma starcza, występująca u osób powyżej 50 roku życia, która stanowi około 90 proc. przypadków...

Rodzaje implantów Odtwórz wideo
Powiększenie piersi Rodzaje implantów

Implanty silikonowe to najczęstsze rodzaje implantów stosowanych w celu powiększenia piersi. Ponadto dostępne są implanty żelowe oraz wypełnione NaCl – roztworem soli fizjologicznej. Istnieją również implanty kombinowane, tj. zawierające...

Rodzaje tocznia Odtwórz wideo
Toczeń Rumieniowaty Układowy (TRU) Rodzaje tocznia

Najczęściej diagnozowanym rodzajem tocznia jest toczeń rumieniowaty układowy. Jest to choroba atakujące wiele narządów. Jednym z objawów tocznia są zmiany skórne. Istnieją również inne typy tocznia. Należy do nich toczeń polekowy....

pokaż 10 następnych