Zespół Hurler – dziedziczenie, objawy i leczenie

Zespół Hurler (Hurler syndrome) to zaburzenie genetyczne, istotą którego jest niedobór lub brak alfa-L iduronidazy. To enzym rozszczepiający mukopolisacharydy. Jego brak sprawia, że do organizmu zostaje wbudowywany siarczan heparanu oraz siarczan dermatanu, co powoduje uszkodzenie narządów, w tym serca, mózgu czy wątroby. Zalicza się ją do lizosomalnych chorób spichrzeniowych.

Nazwa choroba nawiązuje do Gertruda Hurlera, który w 1919 r. opisał przypadek chłopca i dziewczynki zmagających się z tym schorzeniem. Jej inne nazwy to mukopolisacharydoza typu I, MPS I, choroba maszkaronów (maszkaronizm) lub gargoilizm. O dzieciach z ciężką postacią choroby mówi się, że chorują na chorobę Hurlera.

Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny. Oznacza to, że jest skutkiem uszkodzenia obu kopii genu. By do tego doszło, obydwoje rodzice muszą być bezobjawowymi nosicielami uszkodzonej kopii, a i muszą ją przekazać dziecku. Ryzyko ujawnienia się choroby u dziecka wynosi wówczas 25% (niezależnie od płci).

MPS I obejmuje schorzenia charakteryzujące się symptomami o szerokim spektrum ciężkości. W związku z tym, w zależności od objawów i ich nasilenia, wyróżnia się kilka typów choroby Hurlera. To:

• zespół Hurlera (MPS IH),
• zespół Hurlera Scheie’a (MPS IHS),
• zespół Scheie’a (MPS IS)

Wszystkie osoby chore na MPS I nie posiadają tego samego enzymu, przy czym zespół Hurler jest najpoważniejszą postacią MPS I, przebiegającą ze znacznym upośledzeniem umysłowym, szybko postępującym pogorszeniem stanu zdrowia.

Dwa pozostałe podtypy - MPS I S (zespół Scheie) oraz MPS I H-S (zespół Hurler-Scheie) – mają łagodniejszy przebieg i mniej poważne objawy. Choroba w łagodniejszej postaci, czyli choroby Scheie, oznacza mniejsze nasilenie objawów. Pacjentów cechuje prawidłowy rozwój umysłowy.

Postać Hurcher - Scheie jest postacią pośrednią. Oznacza to, że oprócz zmian somatycznych występuje niewielkie upośledzenie umysłowe. Ma to związek z tym, że mutacje odpowiedzialne za chorobę skutkują niewielką aktywnością alfa-iduronidazy.

Minimalna aktywność enzymu wystarcza do ochrony ośrodkowego układu nerwowego, wpływa również na wolniejszy postęp zmian somatycznych. Częstość występowania mukopolisacharydoz typu I szacuje się na 1:100 000. Ponad połowę przypadków MPS I stanowi zespół Hurler.

Zespół Hurler związany z zaburzeniem metabolizmu mukopolisacharydów wywołuje upośledzenie umysłowe oraz fizyczne. Niemowlęta i małe dzieci mają niewiele objawów chorobowych, ale narastają one z wiekiem w miarę pogłębiania się uszkodzenia komórek.

Objawy Hurler syndrome to:

• duża głowa, groteskowe, grube i zniekształcone rysy twarzy (płaska twarz, obniżona przegroda nosowa i wydatne czoło),
• postępujące pogarszanie stanu zdrowia,
• hepatosplenomegalia, czyli powiększenie wątroby i śledziony,
• karłowatość,
• utrata słuchu,
• uogólnione przykurcze,
• uszkodzenie układu zastawkowego w sercu,
• nawracające przepukliny pachwinowe i/lub pępkowa,
• utrata zdolności mowy,
• nadmiernie powiększony język,
• zmętnienie rogówki, degeneracja siatkówki,
• zespół cieśni nadgarstka, ucisk na nerw w innych częściach ciała, ograniczona ruchomość stawów.

Opóźnienie rozwoju umysłowego różnego stopnia można dostrzec pod koniec 1. roku życia, ma ono charakter postępujący. Jego zahamowanie jest widoczne między 2. a 4. rokiem życia.

Jeśli chodzi o możliwości leczenia, od 2003 roku dla osób zmagających się z MPS I dostępna jest enzymatyczna terapia zastępcza. Polega ona na dostarczaniu brakującego enzymu dożylnie, co może niwelować zarówno nagromadzanie się mukopolisacharydów (glikozoaminoglikanów) w komórkach, jak i skutki tego procesu (u chorych na MPS I brak aktywności alfa-L-iduronidaza).

Zespół Hurler wpływa znaczne na skrócenie długości życia. Śmierć następuje najpóźniej około 10. roku życia w przypadku najcięższej postaci choroby.

Osoby zmagające się z zespołem Scheie’a dożywają wieku dojrzałego. Przyczyną zgonu są powikłania układu oddechowego oraz komplikacje w obrębie układu sercowo-naczyniowego.