Czas protrombinowy (PT)

Badanie czasu PT, czyli czasu protrombinowego, jest używane do oceny zewnątrzpochodnej drogi aktywacji układu krzepnięcia, co jest uwarunkowane zawartością w osoczu czynników krzepnięcia V, VII, X, a także protrombiny i fibrynogenu. Do aktywacji drogi zewnątrzpochodnej dochodzi pod wpływem tromboplastyny tkankowej uwalnianej między innymi z uszkodzonych tkanek. Uczynnia ona czynnik VII, ten z kolei aktywuje czynnik X, który wraz z czynnikiem V przekształca protrombinę w trombinę, a ta fibrynogen w fibrynę, z której powstaje skrzep krwi. Wynik pomiaru czasu protrombinowego można wyrażać w różny sposób (w sekundach, procentach normy czy INR). Jego badanie jest wykorzystywane przede wszystkim w monitorowaniu leczenia przeciwkrzepliwego za pomocą doustnych antykoagulantów, ale także w diagnostyce chorób wątroby oraz nabytych i wrodzonych skaz krwotocznych.

Sposób oznaczania i wartości prawidłowe czasu PT

Do badania czasu protrombinowego pobiera się próbkę krwi żylnej, najczęściej z żyły łokciowej. Na badanie krwi pacjent powinien zgłosić się na czczo, po przynajmniej 8-godzinnej przerwie od ostatniego posiłku. Pobraną krew umieszcza się w probówce, która zawiera 3,8% roztworu cytrynianu sodu. Stosunek osocza do cytrynianu powinien wynosić 9:1. Do tak otrzymanego osocza cytrynianowego dodaje się tromboplastynę tkankową i jony wapnia, a następnie mierzy czas od ich dodania do uzyskania skrzepu krwi w probówce. Obecnie istnieje bardzo wiele modyfikacji tej metody z użyciem analizatorów automatycznych, co pozwala na uzyskiwanie bardziej miarodajnych wyników.
Prawidłowy wynik badania czasu protrombinowego wynosi 12 - 16 sekund i jest zależny w dużej mierze od aktywności dodanej tromboplastyny. Z tego względu wynik rzadko jest podawany w sekundach. Natomiast może on być wyrażony w inny sposób jako:

•  wskaźnik protrombinowy - czyli stosunek czasu kontrolnego do czasu badanego, najczęściej wyrażony w procentach; wyliczany jest według wzoru: PT kontrolny (sek.)/PT osoby badanej (sek.) x 100%; powinien on wynosić od 80 do 120%;
•  współczynnik protrombinowy – PT osoby badanej (sek.)/PT kontrolny (sek.);
•  międzynarodowy współczynnik znormalizowany (wskaźnik INR) - czyli wartość współczynnika protrombinowego podniesiona do potęgi ISI, która odzwierciedla aktywność użytego preparatu tromboplastyny (najczęściej używany jest pierwotny wzorzec tromboplastyny IRP 67/40). W warunkach prawidłowych INR wynosi 0,9 - 1,3; w praktyce do monitorowania leczenie doustnymi antykoagulantami stosowany jest wyłącznie wskaźnik INR.

Interpretacja wyników oznaczania czasu PT

Do wydłużenia czasu PT (podwyższenia INR) dochodzi w przypadku:

•  niedoborów witaminy K;
•  leczenia doustnymi antykoagulantami – są to antagoniści witaminy K, pochodne kumaryny, jak acenokumarol i warfaryna; przy leczeniu tymi substancjami wartość INR powinna mieścić się w granicach 2,0 - 3,5 w zależności od sytuacji klinicznej;
•  niedoborów czynników krzepnięcia II, V, VII, X;
•  dużych niedoborów fibrynogenu;
•  przewlekłych chorób miąższu wątroby – w ich przebiegu dochodzi do upośledzenia syntezy niektórych czynników krzepnięcia; oznaczanie PT jest w tym przypadku czułym wskaźnikiem stanu wątroby;
•  zaburzeń polimeryzacji fibrynogenu;
•  obecności inhibitorów krzepnięcia;
•  rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC).

Do skrócenia czasu PT (obniżenia INR) dochodzi w przypadku stanów nadkrzepliwości krwi, jednak w tych przypadkach oznaczanie PT nie ma większego znaczenia diagnostycznego.