Jaskra

Jaskra (glaukoma) jest grupą chorób, których wspólną cechą jest uszkodzenie nerwu wzrokowego (neuropatia nerwu II), powstające na skutek zbyt wysokiego dla danej osoby ciśnienia wewnątrzgałkowego. Uszkodzenie nerwu wzrokowego prowadzi do obniżenia ostrości wzroku, charakterystycznych ubytków w polu widzenia oraz charakterystycznych zmian w wyglądzie tarczy nerwu wzrokowego, co jest odzwierciedleniem stopnia zaawansowania choroby. 

Spis treści:
  1. 1. Przyczyny jaskry
  2. 2. Rodzaje jaskry i jej objawy
  3. 3. Leczenie jaskry

1. Przyczyny jaskry

Jaskra jest chorobą społeczną, która dotyka ponad 60 milionów osób na całym świecie. Na jaskrę chorują zarówno osoby dorosłe, jak i dzieci. Co prawda ryzyko wzrasta wraz z wiekiem, jednakże szacuje się, iż wedle danych z USA jedno na 10 000 dzieci rodzi się z jaskrą. Uważa się, iż jaskra jest główną przyczyną ślepoty w krajach rozwiniętych. Na świecie żyje około 7 milionów osób, które utraciły wzrok z powodu jaskry. Liczba osób chorych na jaskrę w Polsce szacowana jest na blisko 800 tysięcy. Jaskra występuje jako choroba pierwotna i wtórna do innych stanów chorobowych oka.

Określenie dokładnych przyczyn powstawania jaskry jest nadal niemożliwe. Liczne badania naukowe, specjalne programy profilaktyczne prowadzone dla osób genetycznie obarczonych ryzykiem wystąpienia jaskry – w dalszym ciągu nie wyjaśniają czynników wywołujących tę dolegliwość.

Obecnie zakłada się, że istnieją dwie istotne przyczyny zaniku nerwu wzrokowego:

  • Podwyższone ciśnienie śródgałkowe – spowodowane działaniem cieczy wodnistej, która nie mogąc opuścić gałki ocznej, gromadzi się w oku, co wywołuje wzrost ciśnienia wewnątrz oka. Ucisk nerwów wzrokowych doprowadza w konsekwencji do ich obumierania i nieodwracalnej utraty wzroku.
  • Niedrożność naczyń krwionośnych w obrębie gałki ocznej – niedrożne bądź zwężone naczynia krwionośne nie dostarczają gałce ocznej odpowiednich ilości krwi, co powoduje obumieranie nerwu wzrokowego i całkowitą ślepotę.

Do rozwoju jaskry przyczynia się kilka czynników, a głównym z nich jest czynnik dziedziczenia. Jeśli w rodzinie pojawiła się ta choroba, to zagrożenie wystąpienia jej u pozostałych członków wynosi aż 70%. Zaleca się stałe coroczne badania okulistyczne.
 Pozostałe najpopularniejsze czynniki sprzyjające pojawieniu się jaskry to:

2. Rodzaje jaskry i jej objawy

Pierwsze niepokojące objawy jaskry to przede wszystkim obniżenie ostrości wzroku 
i postępujące ograniczenie pola widzenia. Ma to związek z tzw. kątem przesączania – około 80% chorych na jaskrę ma szeroki kąt przesączania. Ciśnienie śródgałkowe wzrasta powoli, przy czym kąt przesączania jest prawidłowy. Wywołuje to wzrost ciśnienia śródgałkowego. Ten proces może trwać latami i jest na tyle niebezpieczny, że może się ujawnić dopiero pod koniec choroby, czyli w momencie całkowitego zniszczenia nerwu wzrokowego. U pozostałych 20% chorych na jaskrę stwierdza się tzw. zamknięty kąt przesączania (ostry atak jaskry). Występuje zablokowany odpływ cieczy wodnistej z komory przedniej oka w wyniku pogrubienia lub pofałdowania tęczówki. Ciśnienie śródgałkowe wzrasta bardzo szybko. Tu objawy są natychmiastowe i bolesne: występują gwałtowne bóle głowy, ostre bóle oczu oraz zamglenia widzenia. Wahania ciśnienia śródgałkowego powodują zaburzenia ostrości widzenia. Oczywiście podczas wzrostu ciśnienia ostrość spada, przy wyregulowaniu się ciśnienia w gałce ocznej – widzenie się poprawia. Skutek jest ten sam – stałe pogorszenie widzenia i w rezultacie ślepota.

Widzenie chorego na jaskrę
Widzenie chorego na jaskrę Obraz widziany przez osobę chorą na jaskrę. 

Wyróżnia się cztery rodzaje jaskry: jaskrę pierwotną, jaskrę wtórną, jaskrę wtórną pourazową oraz retinopatię niedokrwienną.

Etiopatogeneza jaskry pierwotnej nie jest do końca poznana. Za główny czynnik ryzyka uznaje się podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jednak 30-50 % chorych na jaskrę ma ciśnienie w granicach statystycznej normy (nieprzekraczające 21 mmHg). Jaskra pierwotna uwarunkowana jest genetycznie, często występuje rodzinnie. Istnieje również teoria niedokrwienna rozwoju jaskry - niedokrwienie powoduje upośledzenie funkcji nerwu wzrokowego. Jaskra pierwotna rozwija się w obydwu oczach, z różnym stopniem zaawansowania choroby.

Jaskra wtórna pojawia się w przebiegu innych schorzeń oka, takich jak choroby soczewki, stany zapalne, na skutek urazów oka, w przebiegu cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, choroby zakrzepowej. Różne patologie soczewki mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. W oczach z zaćmą przejrzałą i zaćmą pęczniejącą (późne postacie zaćmy) duża, zmętniała soczewka, jak również substancje białkowe pochodzące z soczewki mogą utrudnić odpływ cieczy wodnistej, co skutkuje narastaniem ciśnienia. Jedyną metodą leczenia jest operacyjne usunięcie soczewki jako przyczyny pierwotnej. Jaskra wtórna może się rozwinąć w przebiegu zapalenia błony naczyniowej, wtedy komórki zapalne i włóknik zapalny odkładają się w kącie przesączania (struktura odpowiedzialna za regulację przepływu cieczy w oku). W obrębie tej struktury mogą powstawać blizny i zwłóknienia.

Jaskra wtórna pourazowa może mieć różny charakter. Przy pourazowym wylewie krwi do komory przedniej rozproszone krwinki w kącie przesączania utrudniają odpływ cieczy wodnistej. Do wzrostu ciśnienia dochodzi najczęściej przy wylewach krwi zajmujących więcej niż połowę objętości komory. Przy urazie tępym (np. uderzenie pięścią) lub drążącym (np. głęboka rana oka) z czasem może rozwinąć się jaskra wtórna na skutek uszkodzenia ciała rzęskowego produkującego ciecz wodnistą.

W przebiegu takich chorób, jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy stany zakrzepowe w oku, rozwija się retinopatia niedokrwienna, czyli uszkodzenie naczyń siatkówki na skutek procesu niedotlenienia. Głębokie niedotlenienie i niedokrwienie prowadzi do rozwoju nowych, nieprawidłowych naczyń (nowotwórstwo naczyniowe) w obrębie siatkówki, tęczówki, a także w obrębie kąta przesączania. Skutkuje to ciężkim do leczenia nadciśnieniem ocznym i rozwojem jaskry wtórnej.

3. Leczenie jaskry

Upośledzenie widzenia nie może zostać skorygowane. Jednak podjęcie odpowiednio wcześnie wymaganego leczenia może skutkować powstrzymaniem postępu choroby. Osobom cierpiącym na jaskrę z otwartym kątem przesączania zaleca się stosowanie kropli do oczu z beta-blokerami, natomiast chorym na jaskrę z zamykającym kątem przesączania przepisuje się leki zwężające źrenice, tzw. miotyki. Pomocniczo stosowane są także leki wpływające na receptory adrenergiczne oraz prostaglandyny (pochodne PGF-2 alfa), które zmniejszają wydzielanie i zwiększają odpływ cieczy wodnistej. Osobom z jaskrą z zamkniętym kątem przesączania proponuje się także leczenie laserem, polegające na przecięciu laserem tęczówki. Istnieją również chirurgiczne sposoby zahamowania choroby – np. odtworzenie dróg odpływu cieczy wodnistej czy bardzo skuteczna trabeculectomia – wycięcie tkanek w kącie przesączania.

Ogólnie chorym zaleca się unikanie stresowych sytuacji, zrezygnowanie z używek i szkieł kontaktowych. Jedynym skutecznym sposobem uniknięcia jaskry jest stała kontrola okulistyczna (po 30. roku życia – co 2 lata, po 40. roku życia – co rok). Tylko lekarz za pomocą specjalistycznej aparatury ma rzeczywistą możliwość zidentyfikowania schorzenia i zapobiegnięcia jego rozwojowi. Do niego należy decyzja o podjęciu odpowiedniego leczenia.

Równie istotne jest kontrolowanie poziomu cholesterolu we krwi – zbyt wysoki współczynnik cholesterolu we krwi sprzyja rozwojowi choroby. Blaszki cholesterolowe kumulują się w naczyniach krwionośnych i blokują przepływ krwi, doprowadzając do spotęgowania ciśnienia wewnątrz gałki ocznej.

Bibliografia

  • Niżankowska M. H. Okulistyka - podstawy kliniczne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 83-200-3224-6
  • Kański J.J., Tesla P. JASKRA - kompendium diagnostyki i leczenia, Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2006, ISBN 83-89009-42-0
  • Kański J.J. Okulistyka kliniczna, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-120-4

Źródła zewnętrzne

Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Profilaktyka jaskry

Rodzaje jaskry

Przyczyny jaskry

Objawy jaskry

Leczenie jaskry

Jaskra dziecięca (wrodzona)

Pytania do specjalistów

Jaskra a poród

Witam! Mam 26 lat. Parę miesięcy temu wykryto u mnie jaskrę. Pani Doktor stwierdziła, że dość zaawansowaną. Obecnie staramy się z mężem o pierwsze dziecko. W związku z tym mam pytanie dotyczące porodu. Czy jaskra jest wskazaniem do cesarskiego cięcia...

pokaż 5 następnych
+ Załóż wątek

Dyskusje na forum

~ Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Jaskra a zaburzenia wzroku ~:

Czy można jakoś pomóc pacjentowi, któremu jaskra zniszczyła wzrok na tyle, że pozostało tylko odczucie światła jasno-ciemno?

~ Pytania do specjalistów 1 odpowiedź Jaskra zamkniętego kąta a znieczulenie ogólne ~:

Jaskra zamkniętego kąta a znieczulenie ogólne? Witam, mam zaplanowaną operację kręgosłupa w znieczuleniu ogólnym, czy jaskra z zamkniętym kątem nie jest przeciwwskazaniem do wykonania znieczulenia ogólnego .

pokaż 5 następnych

Artykuły Jaskra

Jaskra Jaskra a ślepota

Jaskra to choroba przewlekła, na całe życie. Polega na postępującym uszkodzeniu (neuropatii) nerwu wzrokowego przez zbyt ... jej skutków. Czy jednak jaskra to zawsze wyrok? Czy nieodwołalnie prowadzi do ślepoty? Odpowiedź brzmi: NIE. Jaskra nie musi ... widzenia. Między innymi na podstawie stopnia ograniczenia pola widzenia można ocenić stadium zaawansowania choroby. Jaskra ... w polu widzenia w jednym oku są kompensowane przez drugie. Między innymi dlatego jaskra rozpoznawana jest tak...

Jaskra Jaskra jako groźna choroba oczu

Jaskra to częsta choroba dotykająca głównie osób po 50. roku życia. Większość z nas słyszała o jej istnieniu i z jakiegoś powodu się jej boi. Ale właściwie dlaczego jaskra jest taka groźna? Przede wszystkim dlatego, że nieleczona prowadzi ... dolegliwości. Jaskra dotyczy obu oczu. Jednak zmiany patologicznie nie postępują równocześnie. Dlatego nawet przy dużym ... kompensuje ubytki w oku o bardziej nasilonym uszkodzeniu. Gdy jaskra jest już bardzo zaawansowana, obniża się ostrość wzroku.

Jaskra Ciśnienie wewnątrzgałkowe w przebiegu jaskry

Jaskra jest najogólniej określana jako choroba oczu spowodowana zaburzeniami ciśnienia w gałce ocznej prowadzącymi ... . Jakie są objawy i przebieg jaskry? Jaskra początkowo przebiega zwykle bezobjawowo. Mogą jednak występować napadowe b ... ? Jeżeli choroba została odpowiednio wcześnie rozpoznana, daje duże szanse na uratowanie wzroku. Należy jednak pamiętać, że jaskra ... wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Jest to tzw. jaskra z zamkniętym katem przesączania. W przypadku tej odmiany, to właśnie...

Czym różni się zaćma od jaskry? Odtwórz wideo
Jaskra Czym różni się zaćma od jaskry?

(...) Jej typ zależy od umiejscowienia zmian – może być podtorebkowa, korowa, jądrowa oraz zaćma przednia i tylna. Jaskra ... . Podstawowe zagrożenie związane z jaskrą jest związane z uszkadzaniem nerwu wzrokowego, które jest nieodwracalne. Najczęściej ... należy pamiętać, iż wyróżnia się postać jaskra z prawidłowym ciśnieniem śródgałkowym! Szerzej o...

Wzrost ciśnienia śródgałkowego Odtwórz wideo
Jaskra Wzrost ciśnienia śródgałkowego

Jaskra ze względu na wyróżnianie kilku jej odrębnych postaci, według definicji to grupa schorzeń charakteryzujących się wspólnymi cechami: obecne ciśnienie śródgałkowe, które jest zbyt wysokim dla utrzymania prawidłowej czynności oka, zagłębienie i atrofia (zanik) nerwu wzrokowego, zmiany w polu widzenia. Omawiając w skrócie mechanizm powstawania jaskry, można powiedzieć, iż podwyższone ciśnienie śródgałkowe wywołuje niedokrwienie tarczy nerwu...

Czy jaskra jest chorobą ludzi starszych? Odtwórz wideo
Jaskra Czy jaskra jest chorobą ludzi starszych?

Jaskra jest to choroba charakteryzująca się postępującym niszczeniem nerwu wzrokowego. Procesowi temu towarzyszą zmiany w tarczy nerwu wzrokowego, które prowadzą do powstania ubytków w polu widzenia, ostatecznie doprowadzając do ślepoty. Niewątpliwie jednym z najistotniejszych czynników sprzyjających rozwojowi jaskry jest wiek, ponieważ pojawia się u ok. 2% ludzi ... ótkowzroczności. Większości z nas jaskra kojarzy się ze schorzeniem ludzi starszych, czy to oznacza, że osoby młodsze nie powinny obawiać...

Jaskra Rodzaje jaskry

Jaskra jest chorobą oczu, która powoduje trwałe uszkodzenie nerwu wzrokowego. W rezultacie u chorego następuje ... óżnia się kilka rodzajów jaskry, przy czym dwie najczęściej występujące odmiany choroby to: jaskra otwartego kąta oraz jaskra zamkniętego kąta. Jaskra otwartego kąta a jaskra zamkniętego kąta Jaskra otwartego kąta to najbardziej powszechny typ jaskry ... życia. Jaskra otwartego kąta jest chorobą podstępną – może nie dawać o sobie znać przez długi czas. Chory...

Jaskra Ostry atak jaskry

(...) przesączania powinny unikać niektórych leków, by nie doszło do kolejnego ataku jaskry.  Jaskra jest...

Jaskra dziecięca (wrodzona)
Jaskra Jaskra dziecięca (wrodzona)

Jaskra dziecięca to wrodzona wada wzroku, którą powoduje nieprawidłowy rozwój dróg odpływu płynu śródocznego. Wkrótce po urodzeniu, wskutek zastoju płynu i wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego, jedno oko (lub oba) zaczyna się ... noworodków, oraz pierwotną jaskrę dziecięcą występującą między 3 a 10 rokiem życia. Leczenie jaskry wrodzonej Jaskra ... ciśnienia w gałce ocznej.Kański J.J., Tesla P. JASKRA - kompendium diagnostyki i leczenia, Górnicki Wydawnictwo Medyczne,...

pokaż 10 następnych