Uzależnienie od środków odurzających
Uzależnienie od środków odurzających to według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 jednostka chorobowa. W kategoriach oznaczonych kodem od F10 do F19 zebrano zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane przyjmowaniem substancji psychoaktywnych. Jak objawia się uzależnienie od marihuany, heroiny albo amfetaminy? Co to są kannabinole? Czy palenie papierosów i codzienne picie kawy ma rzeczywiście destrukcyjny wpływ na organizm? Jak rozwija się nałóg? Co to są środki odurzające i jakie ich rodzaje można wyróżnić?
Środki odurzające
Różne rodzaje środków psychoaktywnychNarkotyki dzieli się na miękkie i twarde. Te drugie – brane często –... »
Ze względu na typ substancji, podzielono zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem:
- alkoholu (F10),
- opiatów (F11),
- kannabinoli (F12),
- leków nasennych i uspokajających (F13),
- kokainy (F14),
- substancji psychostymulujących (F15),
- substancji halucynogennych (F16),
- tytoniu (F17),
- lotnych rozpuszczalników (F18),
- kilku substancji lub zażyciem innych substancji psychoaktywnych (F19).
Wpływ środków odurzających na organizm
Niżej w tabeli przedstawiono w sposób skrótowy wpływ poszczególnych środków odurzających na organizm człowieka.
|
SUBSTANCJE PSYCHOAKTYWNE |
Charakterystyka oddziaływania środków |
|---|---|
|
alkohol |
Zaburzenia spowodowane zażywaniem alkoholu wiążą się z jego tłumiącym działaniem na układ nerwowy. Alkohol może dawać uczucie rozluźnienia, odprężenia i prowadzić do rozhamowania poprzez osłabienie kontroli zachowania. Wywołuje uzależnienie fizyczne, wykazuje toksyczne działanie na komórki organizmu, w tym zwłaszcza na neurony. Większe dawki (6-8 g na 1 kg masy ciała) są już śmiertelne. Z przyjmowaniem alkoholu wiąże się wiele problemów społecznych (np. rozboje, kradzieże, patologie rodzinne) i zdrowotnych. |
|
opiaty |
Opiaty i opioidy to alkaloidy otrzymywane głównie z maku lekarskiego lub drogą syntetyczną, np.: opium, morfina, heroina, „kompot makowy”, kodeina, metadon, fentanyl, dolargan. Działają znieczulająco, wywołują błogostan, apatię, silnie zaburzają procesy uwagi, pamięci, spostrzegania i myślenia. Dłuższe przyjmowanie opiatów wywołuje spustoszenie w organizmie (uszkodzenia wielu narządów wewnętrznych i układu nerwowego). Silnie uzależniają fizycznie. Duża dawka jest śmiertelna. Objawy abstynencyjne przypominają na początku silną grypę i są bardzo nieprzyjemne. |
|
kannabinole |
Kannabinole są pochodnymi konopi indyjskich i konopi siewnych. Najbardziej popularne, to: marihuana, haszysz i olej cannabis. Główną substancją psychoaktywną jest THC – tetrahydrocannabinol. Ma długi okres półtrwania (ponad 20 godzin). Wywołuje uczucie odprężenia i lekkiego podniecenia, zmniejsza samokontrolę, prowadzi do zaburzeń percepcji (czasu, przestrzeni, obrazu ciała, własnego „Ja”). Kannabinole dają lepszą samoocenę, uczucie wyostrzenia zmysłów, niekontrolowany śmiech, „filozofowanie”, ale osłabiają pamięć, koordynację wzrokowo-ruchową i czynności automatyczne. Zawierają wiele substancji kancerogennych (wywołujących nowotwory). Dłuższe zażywanie prowadzi do zespołu apatyczno-abulicznego. Mogą uzależniać psychicznie, uzależnienie fizyczne jest słabo manifestowane. |
|
leki sedatywno-trankwilizujące |
To leki nasenne i uspokajające. Należą do nich głównie barbiturany i benzodiazepiny: cyklobarbital, luminal, diazepam, oksazepam, relanium. Działają tłumiąco na układ nerwowy (nasennie, przeciwdrgawkowo, przeciwlękowo, uspokajająco i znieczulająco). W połączeniu z alkoholem mogą prowadzić do śmierci. Silnie uzależniają psychicznie i fizycznie. Powinny być stosowane tylko zgodnie z zaleceniami lekarza. Stosowane są także w usuwaniu objawów abstynencyjnych w chorobie alkoholowej. Wieloletnie przyjmowanie tych środków prowadzi do zaburzeń neurologicznych, hormonalnych, układu krążenia i oddechowego oraz chorób psychicznych, łącznie z zespołem otępiennym. |
|
kokaina |
Kokaina to alkaloid otrzymywany z liści krzewu kokainowego, który silnie uzależnia psychicznie. Zależność fizyczna jest słabo wyrażona. Zażycie kokainy działa pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy, powodując: euforię, wyostrzenie percepcji, jasność myślenia, redukcję lęku społecznego, bezsenność, spadek łaknienia, wzrost ciśnienia krwi, rozszerzenie źrenic, podniecenie seksualne. Bardziej lotne formy kokainy to „crack" i kokaina wolnozasadowa. Kokaina bywa przeważnie przyjmowana kilkudniowymi ciągami, wielokrotnie w ciągu doby, aż do całkowitego wyczerpania fizycznego i psychicznego. Osoby uzależnione są skrajnie wyniszczone (brak łaknienia, wzrost aktywności, bezsenność), wykazują zaburzenia koncentracji uwagi, podejrzliwość, agresję, drażliwość, pojawiają się myśli samobójcze, anhedonia, zaburzenia psychotyczne, urojenia, majaczenie, samookaleczenia, formikacje (halucynoza dotykowa – wrażenia, że po skórze chodzą pasożyty). |
|
substancje psychostymulujące |
Należą do nich substancje pochodzenia roślinnego i syntetyczne, np.: amfetamina, metamfetamina, kath, metkatyna, kofeina, efedryna, metylfenidat. Powodują poprawę nastroju, stany euforyczne, usuwają zmęczenie, zmniejszają łaknienie, obniżają potrzebę snu, dają poczucie energii, zwiększają wydolność niektórych procesów psychicznych (uwaga, czujność, spostrzeganie), zwiększają pewność siebie. Używanie substancji stymulujących, obok uzależnienia, może wywoływać nadciśnienie, bezsenność, drażliwość, agresywność, stany maniakalne i paranoidalne oraz prowadzić do skrajnego wyczerpania. Większe dawki amfetaminy mogą prowadzić do śmierci (paraliż mięśni oddechowych, udar). |
|
substancje halucynogenne |
Należą do nich, np.: LSD, PCP (fencyklidyna = angel dust), grzyby, psylocybina, meskalina, atropina, skopolamina, MDMA (ecstasy). Większość substancji halucynogennych jest pochodzenia roślinnego. Wywołują głównie różnego rodzaju zmiany percepcji: dają poczucie „poszerzenia świadomości”, „snu na jawie”, iluzje, halucynacje, urojenia, zaburzenia toku myśli, silne wahania nastroju, depersonalizację, stany psychotyczne. Halucynogeny wywołują nadwrażliwość na bodźce, mogą dawać doznania mistyczne, spostrzeganie wielozmysłowe (synestezja), zaburzenia czasu i przestrzeni. Dłuższe odurzanie się i skrajne stany świadomości mogą prowadzić do dezintegracji osobowości. |
|
tytoń |
Nikotyna to alkaloid o cierpkim zapachu i drażniącym smaku występujący w różnych gatunkach tytoniu. Najpopularniejszą formą przyjmowania nikotyny jest palenie tytoniu (papierosy, fajki, cygara), ale może być on również żuty lub wciągany do nosa (tabaka). Papieros zawiera przeciętnie od 15 do 20 mg nikotyny, a podczas palenia do krwi przenika około 1 mg tej substancji psychoaktywnej. Długotrwały nikotynizm i wpływ szkodliwych związków chemicznych zawartych w papierosach (np. substancje smoliste, tlenek węgla, aceton, amoniak, cyjanowodór, chlorek winylu) mogą prowadzić do poważnych chorób: nowotworów płuc i krtani, rozedmy, astmy, choroby Bürgera, katarakty albo impotencji czy niepłodności. |
|
substancje wziewne |
Lotne rozpuszczalniki są inaczej określane jako „narkotyki dla ubogich”. Należą do nich: benzen, toluen, aceton, azotan amylu, trójchloroetylen, niektóre związki nitro i węglowodory. Występują w farbach, lakierach, rozpuszczalnikach, klejach, pastach. Wspólną ich cechą jest zdolność silnego parowania w temperaturze pokojowej. Mają bardzo duże działanie psychoaktywne. Mogą dawać uczucie błogostanu, euforii, działać halucynogennie i rozhamowująco, zaburzają spostrzeganie. Uzależniają i silnie działają na pracę neuroprzekaźników mózgowych. Poprzez inhalowanie zaburzają barierę krew-mózg, działają toksycznie na układ nerwowy i wywołują ubytki istoty szarej mózgu. |
Uzależnienie od narkotyków
Szczególnie niebezpieczny czas, w którym człowiek jest podatny na różnego rodzaju uzależnienia, to adolescencja. Okres dojrzewania wiąże się z eksperymentowaniem w zakresie rzeczywistości i własnego ciała, co czasem prowadzi do destrukcji własnej osoby. Do najczęściej wymienianych przyczyn narkomanii zalicza się:
- ciekawość poznawczą, chęć spróbowania czegoś, co jest nielegalne i zakazane,
- chęć odurzenia się dla chwilowej przyjemności,
- nudę, brak pomysłów na ciekawe spędzenie wolnego czasu,
- presję środowiska rówieśniczego, potrzebę akceptacji i zaimponowania innym,
- pragnienie ucieczki od problemów zewnętrznych (np. rodzinnych) i wewnętrznych (emocjonalnych, np. nieśmiałości, niskiej samooceny),
- modelowanie zachowań osób starszych (naśladowanie kolegów, rodziców-narkomanów itp.).
Fazy narkomanii
Wyróżnia się cztery fazy uzależnienia od narkotyków:
- poznawanie stanu odurzenia – pierwsze kontakty z narkotykami, np. na imprezach, dyskotekach. Zachowanie generalnie nie odbiega od dotychczas prezentowanego, ale pojawiają się kłamstwa;
- odurzanie się dla przyjemności – wzrost tolerancji organizmu na przyjmowane dawki i większa częstotliwość „brania”. Zażywanie staje się przymusem. Pojawia się „podwójne życie” i wyraźne zmiany w zachowaniu;
- odurzenie jako cel nadrzędny – zażywanie narkotyków codziennie, najczęściej w samotności. Pojawiają się problemy finansowe w związku z koniecznością kupowania coraz większych dawek. Obserwuje się stany przedawkowania, kłamstwa, kradzieże, pogarsza się stan zdrowia. Nastrój w czasie abstynencji jest bardzo przykry;
- odurzanie jako norma – stałe ćpanie, narkotyk staje się niezbędny do życia, narkoman nie potrafi odróżnić już stanu normalnego od stanu odurzenia, jest wrakiem człowieka, zdegradowanym psychicznie i fizycznie.
Objawy zażywania substancji psychoaktywnych
W ICD-10 wymieniono różne stany kliniczne spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych, a wśród nich m.in.:
- ostre zatrucie (intoksykacja) – stan zaburzenia funkcji psychofizjologicznych (świadomości, procesów poznawczych, spostrzegania, afektu itp.) w stopniu klinicznie istotnym, bezpośrednio związany z przyjęciem substancji odurzającej w dawce mogącej wywołać zatrucie. Może występować z uszkodzeniami ciała i powikłaniami (majaczenie, drgawki, śpiączka, krwawe wymioty);
- używanie szkodliwe – sposób przyjmowania substancji psychoaktywnej, który wywołuje szkody zdrowotne, somatyczne lub psychiczne (np. zapalenie żył, „dołek” amfetaminowy, marskość wątroby). Do szkód psychicznych zalicza się też upośledzenie sądzenia oraz dysfunkcjonalne zachowanie, które prowadzi do niepożądanych następstw w relacjach z ludźmi. Rozpoznanie wymaga, aby charakter szkód był jasno określony i rozpoznawalny, a wzorzec zażywania utrzymywał się przez co najmniej miesiąc lub powtarzał się w ciągu ostatniego roku;
- zespół uzależnienia – uzależnienie diagnozuje się, gdy w czasie jednego miesiąca lub w sposób powtarzający się w okresie 12 miesięcy wystąpią przynajmniej 3 z poniższych objawów: silne pragnienie lub przymus przyjmowania substancji, utrata lub upośledzenie kontroli przyjmowania, fizjologiczne objawy stanu odstawienia, stwierdzenie efektu tolerancji, koncentracja życia wokół środka odurzającego, uporczywe przyjmowanie substancji mimo dowodów szkodliwych następstw;
- zespół abstynencyjny – grupa objawów po całkowitym lub częściowym odstawieniu substancji używanej w sposób powtarzany (długotrwale lub w dużych dawkach). Objawy somatyczne zależą od rodzaju substancji psychoaktywnej. Towarzyszą im z reguły: lęk, spadek nastroju, dysforia oraz zaburzenia snu. Objawy abstynencyjne mogą ustępować po przyjęciu kolejnej dawki substancji.
Nastolatki zwykle nie zdają sobie sprawy z konsekwencji zażywania narkotyków, ulegając namowom dealerów, którzy liczą jedynie na korzyści finansowe. Często narkotyki traktuje się jako sposób na trudności życiowe, tymczasem środki odurzające nie rozwiązują żadnych problemów, dając jedynie wrażenie błahości i nieistotności spraw. Prowadzi to do schematu błędnego koła – narkotyki zaczynają pogłębiać już istniejące problemy i generować zupełnie nowe trudności.
Klasyfikacja narkotyków
LSD
LSD to dietylamid kwasu lizergowego, który znajduje się między innymi w grzybie buławinki czerwonej. Narkotyk należy do substancji halucynogennych. Wyciąg z buławinki czerwonej używali już ...
Leczenie uzależnienia od narkotyków
Fazy uzależnienia od narkotyków
Narkomania to problem medyczny, społeczny i kulturowy, postrzegany dziś jako jednostka chorobowa o niezwykle złożonym charakterze. Oprócz uzależnienia fizycznego i psychicznego, złożoność problemu ...
Narkotyki a prawo
Narkotyki w szkołach
Mimo iż są nielegalne, narkotyki są stosunkowo łatwo dostępne. Niemal każdy nastolatek zna osobiście dealera lub wie, kto ze szkoły zajmuje się dystrybucją. Narkomania w szkole staje się ...
Pomoc osobom uzależnionym
Heroina - jak pomóc uzależnionemu?
Heroina to tzw. twardy narkotyk. W XIX wieku uznano ją za lek przeciwbólowy, ale dość szybko zauważono silne działanie uzależniające. Obecnie jej wytwarzanie i sprzedawanie jest zabronione, nawet ...
Skutki zażywania dopalaczy
Czym są dopalacze?
Co to są dopalacze? To produkty zawierające substancje psychoaktywne nie znajdujące się na liście substancji zakazanych w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. Dopalacze wywołują u spożywającej ...
Skutki zażywania narkotyków
Zachowanie po narkotykach
Zachowanie po narkotykach może ulec radykalnej zmianie, ale czasami bardzo trudno zauważyć, że człowiek jest pod wpływem „czegoś”. Substancje psychoaktywne niewątpliwie oddziałują na umysł i ...
Artykuły Uzależnienie od środków odurzających
Do lotnych rozpuszczalników zalicza się m.in.: toluen, aceton, benzynę, butapren, estry, ketony, nitraty i podtlenek azotu. Substancje wziewne prowadzą do nieodwracalnych zmian w mózgu.
Środki halucynogenne zaburzają percepcję i wywołują liczne omamy. Do najbardziej znanych halucynogenów należą: grzyby, LSD, ecstasy, meskalina, PCP, DMT, MDA, a także marihuana i haszysz.
Główne źródła kofeiny, to: kawa, herbata, kakao i napoje energetyzujące. Kofeina ma działanie psychostymulujące, a przyjmowana w zbyt dużych dawkach (600 mg/dobę) może prowadzić do uzależnienia.
Amfetamina daje podobne efekty działania, jak kokaina. Działa stymulująco na OUN, prowadząc jednak do stopniowego wyniszczenia organizmu. Przedawkowanie grozi śmiercią wskutek udaru lub zawału.
Benzodiazepiny to popularne leki nasenne i uspokajające. Nadużywane lub stosowane niezgodnie z zaleceniami lekarza mogą prowadzić do uzależnienia, które skutkuje różnymi zaburzeniami funkcjonowania.
Uzależnienie od kokainy prowadzi do stopniowej śmierci człowieka. Powoli degradacji ulegają kolejne układy – oddechowy, krwionośny i nerwowy. Człowiek całe życie podporządkowuje nałogowi.
Marihuana to narkotyk miękki, traktowany przez młodzież jako bezpieczna rozrywka, alternatywa dla narkotyków twardych. Niestety, THC zawarty w marihuanie może uzależniać psychicznie.
Uzależnienie od heroiny to nałóg, który prowadzi do powolnej śmierci. Uzależnieni dążą za wszelką cenę do zdobycia narkotyku. Często rezygnują z pracy i porzucają rodzinę, gdyż zostali zniewoleni.
Dopalacze są substancjami psychoaktywnymi. Można je kupić w Internecie lub w specjalnych sklepach. Składniki dopalaczy są nadal legalne. Jednak nie warto ich zażywać – są tak samo szkodliwe jak ...
Używki i różnego rodzaju dopalacze działają negatywnie nie tylko na zdrowie, ale i na psychikę człowieka. Często prowadzą do depresji, a młodzi ludzie uzależnieni od nich często trafiają na odwyk ...
Uzależnienie od leków określa się inaczej mianem lekomanii. Dla lekomana najbliższym „przyjacielem” stają się tabletki, kapsułki i różnego rodzaju medykamenty. Kiedy przyjaciele, rodzina, znajomi ...
Badania dostarczyły dowodów, że dana osoba uzależnia się nie tylko na skutek zaburzeń psychiki i działania środowiska. Niektóre osoby są skazane na nałóg w związku ze specyficzną budową mózgu.
Narkomania to problem medyczny, społeczny i kulturowy, postrzegany dziś jako jednostka chorobowa o niezwykle złożonym charakterze. Oprócz uzależnienia fizycznego i psychicznego, złożoność problemu ...
Większość kobiet lubi kupować kosmetyki, ale część z nich od zakupu specyfików do pielęgnacji uzależnia swoje samopoczucie. Jeśli tak jest w twoim przypadku, uważaj, stąd tylko krok do uzależnienia.
Te błędne przekonania często powodują, że osoby uzależnione nie zawsze dostają właściwą pomoc. Trzeba spojrzeć na uzależnienie jako na chorobę złożoną, a przede wszystkim taką, która może dotknąć ...
Uzależnienie od hazardu to poważna choroba. Istnieją różne jej warianty. Można grać w pokera, ruletkę, a także na automatach do gry, tzw. „jednorękich bandytach”. Hazard obejmuje też uzależnienia ...
Marihuana, potocznie „maryśka” albo „gandzia”, to postać przetworów konopi indyjskich i konopi siewnych. Marihuana należy do kannabinoli, a główną substancją psychoaktywną jest ...
Uzależnienie od alkoholu (piwa, wina, wódki) to nałóg związany z nadużywaniem etanolu i stanowi jedną z najbardziej dotkliwych społecznie toksykomanii. W małych ilościach alkohol powoduje poprawę ...
Alkohol i marihuana to bardzo niebezpieczne połączenie. Ludzie decydują się na nie, aby zwiększyć swoje odurzenie lub wzmocnić efekt narkotyku. Często zdarza się również, że osoby pod wpływem ...
Uzależnienie od papierosów albo inaczej nikotynizm wydaje się być pozornie bezpieczną praktyką. Brak bezpośrednich negatywnych skutków palenia papierosów takich, jakie obserwuje się, np. u osób ...
Zdjęcia
Video
Konsultanci działu Psychologia
absolwentka psychologii społecznej na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w
