Trwa ładowanie...
Artykuł zweryfikowany przez eksperta: Lek. Magdalena Pikul

Choroby metaboliczne – co to? Objawy, przyczyny, leczenie

Choroby metaboliczne mogą być powiązane z nieodpowiednim stylem życia
Choroby metaboliczne mogą być powiązane z nieodpowiednim stylem życia (Adobe Stock)

Choroby metaboliczne to bardzo szerokie pojęcie, które odnosi się do chorób wynikających z wadliwego przebiegu reakcji metabolicznych. Mogą one charakteryzować się stosunkowo lekkim przebiegiem, jak i zagrażać życiu. Ich przyczyna także może być różna – od mutacji genów po złą dietę. Jakie są najczęstsze choroby metaboliczne?

spis treści

1. Co to są choroby metaboliczne?

Choroby metaboliczne to olbrzymia grupa chorób, spowodowanych zaburzeniami w skomplikowanych szlakach przemian jednych substancji w inne (tzw. bloki szlaków metabolicznych).

Zakłócenie procesów metabolicznych, które są podstawą prawidłowego działania całego organizmu, prowadzi do zaburzeń w funkcjonowaniu wielu narządów.

Zobacz film: "Ukryta cukrzyca. Uważaj na te objawy"

Zakres chorób metabolicznych jest bardzo szeroki. Najogólniej schorzenia te dzieli się na:

  • wrodzone choroby metaboliczne – związane z nieprawidłowościami w genach,
  • nabyte choroby metaboliczne – najczęściej uwarunkowane wieloczynnikowo (zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe).

2. Jakie są główne przyczyny chorób metabolicznych?

Choroby metaboliczne mogą być uwarunkowane genetycznie, związane z wrodzonym niedoborem enzymów danego szlaku metabolicznego. Co prowadzi do zatrzymania przemian na pewnym etapie i gromadzenia w organizmie niepożądanych produktów ubocznych takiej przemiany.

Zaburzenia przemian biochemicznych organizmu mogą być zależne jednak nie tylko od czynników genetycznych. Ich przyczyny mogą być również powiązane ze stylem życia pacjenta (np. niewłaściwa dieta, siedzący tryb życia, nadmiar stresu, używki).

3. Jakie są najczęstsze objawy chorób metabolicznych?

Lista chorób metabolicznych u dzieci i dorosłych jest bardzo długa. Schorzenia te stanowią tak liczną grupę, że trudno wymienić wszystkie ich możliwe objawy. Zwłaszcza że w wielu przypadkach symptomy są mało specyficzne i dotyczą wielu narządów. Ponadto stopień i poziom zaburzeń bywa też różny w zależności od konkretnego przypadku.

Czas występowania schorzeń jest także zróżnicowany. Wrodzone choroby metaboliczne u dzieci mogą pojawiać się bardzo wcześnie, już w okresie niemowlęcym lub wczesnodziecięcym. Zdarza się jednak i tak, że rozwijają się latami w ukryciu.

U dzieci choroby metaboliczne mogą objawiać się m.in. poprzez:

Czasem jednak zaburzenia metaboliczne ujawniają się dopiero w dorosłości, pod wpływem działania czynników zewnętrznych. Wówczas mogą powodować:

4. Diagnostyka chorób metabolicznych

W przypadku zaobserwowania objawów zaburzeń metabolicznych konieczny jest kontakt z lekarzem. Specjalista po przeprowadzonym wywiadzie zdecyduje, jakie wykonać badania metaboliczne u dzieci, czy dorosłych. Lekarz może skierować pacjenta także do poradni chorób metabolicznych, która zajmuje się profilaktyką i leczeniem tego typu schorzeń.

Diagnostyka części chorób metabolicznych opiera się na podstawowych badaniach biochemicznych krwi (próby wątrobowe tj. bilirubina, ALAT, AspAT, GGTP, LDH, ALP, gospodarka kwasowo-zasadowa, mocznik, kreatynina, glikemia).

Natomiast selektywny skrining w kierunku wrodzonych chorób metabolicznych polega na analizie profilu kwasów organicznych w moczu metodą GC-MS oraz na tandemowej spektrometrii mas. Badania te pozwalają na zdiagnozowanie typu zaburzenia metabolicznego.

5. Czy choroby metaboliczne są dziedziczne?

Choroby metaboliczne mogą być dziedziczone. Dodatni wywiad rodzinny w ich kierunku zwiększa ryzyko wystąpienia choroby u pacjenta.

Warto jednak zaznaczyć, że w przypadku części chorób metabolicznych nabytych, uwarunkowania genetyczne nie są decydujące. Są to bowiem często choroby o wieloczynnikowej etiologii. Choć dziedziczy się skłonność do rozwoju choroby, to ogromne znaczenie mają także czynniki środowiskowe.

6. Jakie są najczęstsze rodzaje chorób metabolicznych?

Najczęstsze wrodzone choroby metaboliczne to m.in.:

Z kolei do najczęstszych nabytych chorób metabolicznych zalicza się:

7. Czy choroby metaboliczne mogą wpływać na zdrowie psychiczne?

Choroby metaboliczne mogą wpływać także na zdrowie psychiczne pacjentów. Przede wszystkim już same wymagania i ograniczenia, jakie stawia choroba, bywają źródłem stresu i frustracji. Obciążeniem psychicznym jest także ryzyko powikłań i chorób wtórnych.

Te silne czynniki stresogenne, których nie doświadczają osoby zdrowe metabolicznie, mogą sprzyjać rozwojowi zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, czy zaburzenia lękowe. Liczne badania potwierdzają, że u chorych na cukrzycę depresja występuje dwukrotnie częściej niż u zdrowych rówieśników.

8. Czy dieta może wpływać na rozwój chorób metabolicznych?

W ostatnich latach obserwuje się wzrost zachorowań na pewne choroby metaboliczne, np. takie jak cukrzyca. Jedną z bardziej istotnych przyczyn tego problemu jest nieprawidłowy sposób odżywiania, polegający na nadmiernym spożywaniu kalorii, cukrów prostych, produktów bogatych w tłuszcze nasycone i trans, a jednocześnie ubogich w tłuszcze roślinne.

9. Czy istnieją czynniki ryzyka, które zwiększają szansę wystąpienia chorób metabolicznych?

Jednym z głównych czynników ryzyka, zwiększających szanse na wystąpienie choroby metabolicznej są przede wszystkim obciążenia genetyczne. Jeśli zaburzenia metabolizmu występowały u osób spokrewnionych z pacjentem, ryzyko zachorowania jest większe.

Ponadto w przypadku części chorób metabolicznych czynnikami ryzyka są także:

10. W jakim wieku występują choroby metaboliczne?

Choroby metaboliczne mogą występować u osób w każdym wieku. Część tego typu schorzeń wrodzonych może ujawnić się zaraz po narodzinach lub we wczesnym dzieciństwie.

Z kolei nabyta choroba metaboliczna może rozwijać się po cichu pod wpływem czynników środowiskowych. I ujawnić dopiero w dorosłości, a nawet w podeszłym wieku.

Zobacz także:

Nie czekaj na wizytę u lekarza. Skorzystaj z konsultacji u specjalistów z całej Polski już dziś na abcZdrowie Znajdź lekarza.

Polecane dla Ciebie
Pomocni lekarze