W ramach międzynarodowego projektu PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology), naukowcy (w tym specjaliści z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu) przeanalizowali nawyki żywieniowe ponad 140 tysięcy dorosłych osób z 27 krajów.
Chleb groźny dla jelit
W trakcie wieloletniej obserwacji zdiagnozowano 467 nowych przypadków chorób zapalnych jelit (IBD), do których należą m.in. choroba Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (CU). Badacze uwzględnili szereg czynników zakłócających, takich jak wiek, płeć, poziom aktywności fizycznej, palenie tytoniu, miejsce zamieszkania oraz ogólny profil diety. Choć rozwój chorób jelit zależy od predyspozycji genetycznych i zaburzeń układu odpornościowego, czynniki środowiskowe – w tym codzienna dieta – zwiększają ryzyko ich wystąpienia.
Naukowcy udowodnili, że osoby spożywające najwięcej wysoko przetworzonych produktów zbożowych wykazywały istotnie wyższe ryzyko rozwoju IBD. Jednocześnie spożywanie pieczywa o niskim stopniu przetworzenia (np. na tradycyjnym zakwasie, z pełnego ziarna) oraz ryżu nie wiązało się ze wzrostem ryzyka chorób jelit.
WIDEOCzy dieta keto jest zdrowa? Kardiolog ostrzega
Badanie nie wykazało podobnego związku w przypadku nieprzetworzonego czerwonego mięsa, drobiu, nabiału, warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych czy spożycia soli.
Dlaczego ultraprzetworzona żywność szkodzi jelitom?
Mechanizm ten nie wynika z samego ziarna zbóż, lecz z technologii przemysłowej stosowanej przy produkcji masowej żywności. Do głównych czynników ryzyka należą syntetyczne dodatki do żywności. Do wystąpienia chorób jelit przyczyniają się m.in. dodawane dla poprawy tekstury i przedłużenia świeżości emulgatory (np. polisorbat 80, karboksymetyloceluloza).
Szacuje się, że nawet 40 proc. emulgatorów w diecie zachodniej pochodzi właśnie z przetworzonych produktów zbożowych. Emulgatory rozpuszczają ochronną warstwę śluzu (mucyny) wyściełającą nabłonek jelitowy. Również konserwanty i polepszacze ciasta, które wydłużają trwałość i przyspieszają proces wypieku, wpływają negatywnie na nasze jelita, podobnie jak maltodekstryny, stosowane jako zagęszczacze i nośniki smaku.
Zawarte w wysokoprzetworzonym pieczywie dodatki zmieniają skład flory bakteryjnej, sprzyjając rozrostowi bakterii prozapalnych kosztem gatunków produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA, np. maślan). Przyczyniają się też do osłabienia połączeń ścisłych między enterocytami (to wyspecjalizowane komórki nabłonka walcowatego, które stanowią około 80 proc. wszystkich komórek wyściełających wnętrze jelit), co umożliwia przenikanie antygenów i bakterii do ściany jelita, co aktywuje odpowiedź immunologiczną i wywołuje przewlekły stan zapalny.
Chleba nie usuwaj, tylko wybierz zdrowszy
Wybór nieprzetworzonego pieczywa to decyzja, która chroni nie tylko barierę jelitową, ale ma również natychmiastowy wpływ na gospodarkę węglowodanową organizmu. Choć chleb bywa często eliminowany w obawie przed skokami poziomu glukozy, dietetycy wskazują, że odpowiednio dobrana gatunkowo mąka oraz tradycyjny proces wypieku czynią z niego wartościowe źródło błonnika i białka o niskiej odpowiedzi glikemicznej. Dlatego zamiast choćby pieczywa tostowego lepiej na śniadanie zjeść kromkę chleba na zakwasie, żytniego pełnoziarnistego albo owsianego, jęczmiennego lub gryczanego.
Treści w naszych serwisach służą celom informacyjno-edukacyjnym i nie zastępują konsultacji lekarskiej. Przed podjęciem decyzji zdrowotnych skonsultuj się ze specjalistą.
Dziennikarz WP abcZdrowie, od lat specjalizujący się w tematyce ochrony zdrowia oraz praw pacjenta. Laureat wyróżnień w konkursach dziennikarskich, m.in. Kryształowe Pióra i Twarze Ubóstwa. Za swoją działalność na rzecz równego traktowania otrzymał tytuł ambasadora Konwencji ONZ o Prawach Osób z Niepełnosprawnościami.
