Pij zamiast coli. Obniża cukier, ciśnienie i wspiera mikrobiom

Świeży sok z buraka to prawdziwa skarbnica witamin z grupy B, witaminy C, potasu, magnezu, żelaza oraz antyoksydantów. Zawiera też mnóstwo naturalnych azotanów, które przy udziale bakterii obecnych w jamie ustnej ulegają przekształceniu w tlenek azotu. Ta ważna cząsteczka sygnałowa wywołuje wazodylatację, czyli rozszerzenie naczyń krwionośnych, co znacząco usprawnia przepływ krwi i ułatwia dotlenienie tkanek.

Badania przeprowadzone na Queen Mary University of London wykazują, że wypijanie około 250 ml soku z buraka dziennie może obniżyć ciśnienie tętnicze o 8–10 mm Hg, poprawiając elastyczność naczyń i zmniejszając ryzyko zawału czy udaru. Ta sama właściwość sprawia, że sok działa jak naturalny energetyk, niezwykle popularny wśród biegaczy i kolarzy, gdyż pozwala mięśniom efektywniej wykorzystywać tlen i opóźnia wystąpienie zmęczenia. Ponadto zawarta w soku betaina wspiera pracę wątroby i usprawnia trawienie, a obecny błonnik wspomaga perystaltykę jelit.

Aby jednak w pełni wykorzystać potencjał azotanów, warto unikać stosowania płynów do płukania jamy ustnej bezpośrednio po wypiciu soku, ponieważ niszczą one bakterie niezbędne do syntezy tlenku azotu.

Zakwas powstaje na drodze naturalnej fermentacji mlekowej, podczas której bakterie z rodziny Lactobacillus przekształcają cukry zawarte w warzywie w kwas mlekowy. Prawidłowo przygotowany, niepasteryzowany zakwas jest silnym probiotykiem, często przewyższając swoją wartością gotowe preparaty apteczne. Doskonale nadaje się do odbudowy mikroflory jelitowej po terapii antybiotykowej, a także wspiera odporność i działa przeciwzapalnie.

Niezwykle ważną zaletą zakwasu jest jego pomoc w procesie ograniczania cukru i odchudzania. W trakcie rezygnacji ze słodyczy często dochodzi do wahań apetytu, spadków energii oraz rozdrażnienia. Zakwas buraczany wspiera mikrobiotę, co ułatwia opanowanie chęci na niezdrowe przekąski i pomaga utrzymać dłuższe uczucie sytości. Ponieważ bakterie w procesie fermentacji "zjadają" część cukrów prostych, zakwas ma mniej kalorii i niższy indeks glikemiczny niż świeży sok.

Tradycyjnie stosowano go również jako środek wzmacniający dla dzieci mających problem z apetytem i rekonwalescentów po przebytych chorobach z wysoką gorączką, a także jako naturalny lek na skutki zatrucia alkoholowego.

Wokół przetworów z buraka narosło wiele ludowych przekonań, z których najpopularniejsze dotyczy rzekomego "oczyszczania krwi". Z biologicznego punktu widzenia za usuwanie toksyn z organizmu odpowiadają przede wszystkim wątroba i nerki. Buraki nie przeprowadzają samodzielnego detoksu, ale dostarczają silnych antyoksydantów, takich jak betalainy, które wspierają te narządy w codziennej pracy.

Podobnie wygląda kwestia walki z anemią. Zarówno sok, jak i zakwas są powszechnie polecane przy stanach osłabienia i niedokrwistości ze względu na obecność kwasu foliowego oraz żelaza. Warto jednak pamiętać, że jest to żelazo niehemowe, które wchłania się w przewodzie pokarmowym stosunkowo słabo. Z tego powodu napoje z buraka stanowią świetną profilaktykę i wsparcie regeneracyjne, ale nie mogą zastąpić specjalistycznego leczenia farmakologicznego w przypadku zdiagnozowanego niedoboru.

Przygotowanie zakwasu w domowych warunkach jest wyjątkowo proste, choć wymaga dbałości o czystość. Wyparzone naczynie kamionkowe, ceramiczne lub duży słoik należy wypełnić około kilogramem umytych i pokrojonych buraków. Do naczynia dodaje się przekrojoną w poprzek główkę czosnku w łupinie, liście laurowe oraz ziele angielskie. Aby przyspieszyć proces fermentacji, można wrzucić kawałek prawdziwego chleba razowego na zakwasie.

Całość zalewa się letnią, przegotowaną wodą z solą w proporcji jednej łyżki soli na litr wody, a naczynie przykrywa czystą ściereczką, by zapewnić dostęp powietrza. Jeśli na powierzchni pojawi się biała piana, należy zebrać ją wyparzoną łyżką. Kluczowe jest całkowite usunięcie dodanego chleba dokładnie po trzech dniach, co zapobiega pleśnieniu. Po 4–7 dniach zakwas jest gotowy do spożycia. Przelany do szczelnych butelek i przechowywany w lodówce zachowuje swoje właściwości nawet przez kilka miesięcy.

Wprowadzanie napojów z buraka do diety powinno odbywać się stopniowo, aby uniknąć ewentualnych rewolucji żołądkowych. W przypadku świeżo wyciskanego soku bezpieczna i optymalna dawka wynosi od 100 do 250 ml dziennie, przy czym warto zaczynać od mniejszych porcji rzędu 50–70 ml. Najlepiej pić go po posiłku lub w rozcieńczeniu z wodą, a w przypadku osób aktywnych fizycznie – na 2–3 godziny przed planowanym treningiem.

Przygodę z zakwasem buraczanym również dobrze jest zacząć od małej porcji 50–100 ml dziennie, dążąc docelowo do jednej szklanki. Pora dnia nie wpływa bezpośrednio na jego wartość odżywczą, dlatego można pić go rano na czczo, do śniadania lub tuż przed snem. Osoby, którym przeszkadza intensywny, kwaśny smak zakwasu, mogą bez przeszkód rozcieńczać go wodą z dodatkiem kilku kropli soku z cytryny.

Mimo niewątpliwych zalet napoje z buraków nie są wskazane dla każdego. Osoby z naturalnie niskim ciśnieniem tętniczym mogą po ich wypiciu odczuwać osłabienie i senność ze względu na silne działanie hipotensyjne. Z kolei ze względu na wysoki poziom szczawianów ostrożność muszą zachować pacjenci cierpiący na kamicę nerkową (szczególnie szczawianowo-wapniową), dnę moczanową oraz zaburzenia gospodarki wapniowej.

Dodatkowo sok z buraka może wchodzić w interakcje z lekami na nadciśnienie oraz wpływać na poziom glukozy we krwi. Z tego względu diabetycy powinni wybierać zakwas. Z kolei osoby ograniczające sód muszą kontrolować ilość wypijanego zakwasu ze względu na sól używaną w procesie fermentacji.

Warto też pamiętać, że po wypiciu soku lub zakwasu mocz i stolec mogą przybrać czerwonawe zabarwienie za sprawą betacyjanin, co jest naturalną i bezpieczną reakcją organizmu.