Wysoki cholesterol – czy aby na pewno winny jest tłuszcz?

Cholesterol to tłuszczopodobna substancja, która pełni w organizmie wiele ważnych funkcji. Jest podstawowym elementem błon komórkowych i ogniwem do produkcji hormonów płciowych, kortyzolu, witaminy D oraz kwasów żółciowych, czyli tych, które są niezbędne właśnie do trawienia tłuszczów.

Większość cholesterolu powstaje w wątrobie, a tylko część pochodzi z pożywienia. We krwi cholesterol podróżuje razem z białkami i przyjmuje formę LDL oraz HDL. LDL odpowiada za jego dostarczanie do komórek, ale jej nadmiar niestety osiada w naczyniach krwionośnych. HDL pełni rolę całkowicie odwrotną, ponieważ czyści te tkanki z cholesterolu i odprowadza go z powrotem do wątroby.

To właśnie równowaga między LDL a HDL decyduje o tym, czy cholesterol pełni tylko wartościowe funkcje w organizmie, czy zaczyna szkodzić i powodować problemy.

Cholesterol wcale nie pochodzi wyłącznie z jedzenia. Większość, bo nawet trzy czwarte, wytwarza sam organizm, głównie w wątrobie. Tylko pozostała część trafia z pożywieniem, na przykład z mięsem, jajami lub nabiałem.

Produkcja cholesterolu jest procesem naturalnym i potrzebnym, ale jego poziom może rosnąć lub spadać pod wpływem stylu życia. Zbyt mała aktywność fizyczna, stres, palenie papierosów, niedobór snu i nadmiar cukrów prostych w diecie zaburzają równowagę między jego frakcjami, czyli wcześniej wspomnianymi LDL i HDL.

Z tych właśnie zaniechań w krwiobiegu pojawia się więcej cholesterolu LDL, czyli tego, którego nadmiar odkłada się w naczyniach. To wyraźnie pokazuje, że nie tylko to, co jemy, ale też to jak żyjemy, decyduje o jego poziomie.

Nie każdy tłuszcz działa na organizm tak samo. Tłuszcze nasycone, obecne głównie w tłustym mięsie, maśle, śmietanie i niektórych tłuszczach roślinnych, mogą zwiększać poziom cholesterolu LDL, jeśli w diecie jest zbyt dużo tych produktów.

Jednak jeszcze groźniejsze są tłuszcze trans, które powstają podczas utwardzania olejów roślinnych i znajdują się w wielu produktach przetworzonych, takich jak margaryny twarde, fast foody, gotowce, przekąski i słodycze. To one najsilniej wpływają na pogorszenie równowagi tłuszczów we krwi.

Zupełnie inaczej działają tłuszcze nienasycone, obecne w oliwie, awokado, orzechach i rybach morskich, ponieważ pomagają utrzymać prawidłowy poziom cholesterolu i wspierają pracę serca. Najważniejsze jest więc nie to, ile tłuszczu trafia do diety, lecz jaki ma on rodzaj i pochodzenie.

Wysoki poziom LDL nie zawsze jest skutkiem tłustej diety. Często większy wpływ mają codzienne nawyki, które nie mają z tłuszczem wiele wspólnego. Zbyt duża ilość cukrów prostych i przetworzonych produktów powoduje, że wątroba zaczyna wytwarzać więcej cholesterolu, a jego nadmiar trafia właśnie do krwi.

Brak ruchu spowalnia metabolizm tłuszczów, a przewlekły stres zaburza gospodarkę hormonalną, więc również i te czynniki wpływają na poziom LDL. Swoje znaczenie ma też niedobór błonnika, który pomaga usuwać nadmiar cholesterolu z organizmu. Widać więc, że na jego poziom pracuje cały styl życia, a nie tylko ilość tłuszczu na talerzu.

Styl życia ma bezpośredni wpływ na to, jak organizm radzi sobie z cholesterolem. Regularny ruch pomaga utrzymać prawidłowy poziom HDL, czyli tego, który odpowiada za usuwanie nadmiaru cholesterolu z krwi. Brak aktywności, przewlekły stres i niedobór snu działają odwrotnie, więc zwiększają ryzyko jego odkładania się w naczyniach.

Coraz częściej mówi się też o roli mikrobioty jelitowej, która wpływa na sposób, w jaki organizm przetwarza i wydala tłuszcze. Gdy równowaga bakterii w jelitach zostaje zaburzona, cholesterol może krążyć dłużej w krwiobiegu. Zdrowa flora bakteryjna usprawnia więc naturalne mechanizmy oczyszczania, a jej kondycję wzmacnia dieta bogata w błonnik, warzywa i fermentowane produkty.

Dieta korzystnie wpływająca na poziom cholesterolu opiera się na prostych zasadach skupionych na stabilizacji. W centrum diety powinny znaleźć się:

• warzywa,
• owoce,
• pełne ziarna,
• rośliny strączkowe,
• ryby morskie.

Ważny jest błonnik, ponieważ pomaga usuwać nadmiar cholesterolu z organizmu oraz kwasy omega-3, ponieważ wspierają elastyczność naczyń krwionośnych.

Warto ograniczyć tłuszcze nasycone i trans, a ich miejsce w diecie powinny zająć wysokiej jakości oleje roślinne, orzechy i awokado. Sól, cukier i wysoko przetworzone produkty najlepiej traktować jak dodatek, a nie codzienną podstawę jadłospisu.

Regularność posiłków, picie wody i umiarkowana aktywność fizyczna to czynniki, które utrzymują stabilizację, w której tłuszcz przestaje być wrogiem, a jest jedynie częścią systemu o nazwie zdrowie.

Tłuszcz sam w sobie nie jest wrogiem, a cholesterol nie zawsze zasługuje na złą opinię. To, co naprawdę ma znaczenie, to proporcje i sposób, w jaki organizm radzi sobie z jego nadmiarem. Zrównoważona dieta, systematyczny ruch i odpowiednia ilość snu to elementy tłuszczowej układanki, które utrzymują prawidłowy poziom cholesterolu. Warto więc patrzeć na jedzenie szerzej, czyli nie przez pryzmat pojedynczego składnika, lecz całego stylu życia, który decyduje o tym, jak długo układ krążenia będzie w dobrej kondycji.

Źródła

1. NaukaJedzenia.pl