Badanie proktologiczne (badanie per rectum)

Badanie proktologiczne, znane również jako badanie per rectum, to badanie przez odbyt. Należy ono do niezbyt przyjemnych, gdyż polega na wprowadzeniu przez odbytnicę palca w gumowej rękawiczce. Badanie to umożliwia ocenę kanału odbytu. Pacjenci często uważają badanie proktologiczne za krępujące i naruszające ich intymność. Należy jednak zdawać sobie sprawę, iż jest ono integralną częścią pełnego badania lekarskiego, w pewnych sytuacjach równie ważną jak osłuchiwanie serca, płuc, oglądanie gardła czy badanie palpacyjne brzucha.

Spis treści:
  1. 1. Cel badania proktologicznego
  2. 2. Wskazania do badania per rectum
  3. 3. Przebieg badania proktologicznego

1. Cel badania proktologicznego

Badanie per rectum polega na wprowadzeniu przez lekarza palca przez odbyt na głębokość ok. 8 cm, aż do tzw. fałdu Kohlrauscha. Stosowane jest w ginekologii, proktologii i urologii. Badanie proktologiczne umożliwia ocenę stanu odbytu, jego śluzówki i kanału, odbytnicy, przestrzeni zaodbytniczej oraz narządów z nią sąsiadujących, są to: kość krzyżowa i guziczna, jelito kręte, jelito ślepe wraz z wyrostkiem robaczkowym, doły kulszowo-odbytnicze, dolna pętla esicy. Badanie per rectum umożliwia także ocenę stanu organów u mężczyzn – dno pęcherza moczowego, nasieniowody, pęcherzyki nasienne, gruczoł krokowy, opuszek prącia. U kobiet natomiast pomocne jest w diagnostyce stanów chorobowych tylnej powierzchni macicy, górnego odcinka pochwy, jajników, szyjki macicy, zagłębienia maciczno-odbytniczego, a także w badaniu główki płodu u kobiet ciężarnych.

2. Wskazania do badania per rectum

Istnieje szereg sytuacji, w których wynik badania proktologicznego jest kluczowy w ukierunkowaniu dalszej diagnostyki i podjęcia odpowiedniego leczenia. Można je podzielić na kilka grup: chirurgiczne (rozpoznawanie i kwalifikacja do leczenia ropni okolicy odbytu, torbieli włosopochodnych, nowotworów jelita grubego, czasem przydatne w diagnostyce zapalenia wyrostka robaczkowego); urologiczne (przede wszystkim ocena gruczołu krokowego); ginekologiczne i położnicze; oraz ogólnolekarskie (diagnostyka krwawień z przewodu pokarmowego).

Per rectum - zdjęcie
Per rectum - zdjęcie Metoda badania per rectum (u mężczyzny).

Badanie per rectum jest rutynowe, jednak warto je wykonać, kiedy można mówić o:

  • krwawieniu z odbytnicy;
  • obecności świeżej krwi w stolcu;
  • dodatnim wyniku na krew utajoną w stolcu;
  • niewyjaśnionej utracie masy ciała;
  • niedokrwistości;
  • weryfikacji badań radiologicznych jelita grubego;
  • zmianie częstości i charakteru wypróżnień (występujące często naprzemiennie zaparcia i biegunki);
  • pojawiających się silnych bólach brzucha i okolic odbytu;
  • uciążliwym świądzie odbytu;
  • pojawieniu się problemów z oddawaniem moczu u mężczyzn;
  • pojawieniu się bólu przy wypróżnianiu oraz uczuciu niepełnego wypróżnienia;
  • pojawieniu się nieprawidłowej wydzieliny z odbytu lub jego okolic.

3. Przebieg badania proktologicznego

Badanie per rectum jest wykonywane bez znieczulenia. Stosowane jest jedynie miejscowe znieczulenie w postaci żelu zawierającego środek znieczulający. Lekarz przeprowadzający badanie przez odbyt znajduje się zwykle z tyłu bądź z boku pacjenta. Pacjent proszony jest o przyjęcie jednej z trzech pozycji:

  • leżącej na boku – z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych, z kolanami blisko brody;
  • kolankowo-łokciowej – pacjent klęczy na kozetce lekarskiej, podpierając się na przedramionach;
  • stojącej, z pochylonym do przodu tułowiem – pacjent opiera się rękami o krzesło lub stół.

Lekarz zakłada gumowe rękawiczki. Pierwszym etapem badania jest oglądanie okolicy odbytu przy odpowiednim oświetleniu i sprawdzenie, czy nie ma tam: otarć, zaczerwienienia; pęknięć skóry; śladów krwi; owrzodzeń; wypadania śluzówki odbytu; żylaków odbytu (guzków krwawniczych); przetok okołoodbytniczych (czyli kanałów łączących głębiej leżące tkanki z powierzchnią ciała); ropni; torbieli włosopochodnych (stosunkowo często występującej dolegliwości u młodych mężczyzn); zmian o podłożu nowotworowym; zmian charakterystycznych dla chorób przenoszonych drogą płciową.

Następnie na swój palec lekarz nakłada odpowiednią ilość substancji o właściwościach poślizgowych (żelu ze środkiem znieczulającym, wazeliny) i delikatnie wprowadza palec przez odbyt do odbytnicy. Ocenia długość i stan kanału odbytu (odcinka pomiędzy odbytem a bańką odbytnicy) i napięcie zwieraczy. Przesuwając palec na głębokość taką, na jaką pozwala długość palca, lekarz bada w każdym z tych miejsc pełny obwód odbytnicy, oceniając wymienione powyżej struktury. Ostatnim etapem badania proktologicznego jest oglądanie przez lekarza, już po wyjęciu palca z odbytnicy, treści zawartej w bańce odbytnicy pod kątem stwierdzenia ewentualnej obecności krwi, treści ropnej, śluzu. Po badaniu pacjent otrzymuje ligninę bądź papierowy ręcznik, aby oczyścić okolicę odbytu. 

Nie ma konieczności specjalnego przygotowywania się do badania proktologicznego (w tym wykonywania lewatywy, wlewki doodbytniczej, stosowania czopków przeczyszczających), chyba że lekarz zaleci inaczej.

Przed wykonaniem badania należy pamiętać, aby zgłosić, czy istnieje reakcja alergiczna, szczególnie na lateks, czy też uczulenie na jakiś środek znieczulający. W trakcie badania pacjent powinien poinformować wykonującego badanie o pojawieniu się wszelkich dolegliwości.

Bibliografia

  • Encyklopedia badań medycznych, Leszek Kalinowski (red.), Wyd. Medyczne MAKmed.sc, Gdańsk, 1996
  • Ostry brzuch, Jan Kulig, Wojciech Nowak (red.), PZWL, Warszawa, 2007
  • Chirurgia – Repetytorium, Jan Fibak, PZWL, Warszawa, 2008
  • Podręcznik urologii, diagnostyka i leczenie, Babayan R.K., Oates R.D., Siroky M.B., Czelej, Lublin 2006, ISBN 83-89309-74-2
  • CHIRURGIA. Podręcznik dla studentów medycyny, Fibak J., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2708-X
  • Podstawy urologii, Kleinman I., Lipshultz L., Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2188-X

Źródła zewnętrzne

Porozmawiaj o tym na Forum Zdrowie »
Lubię to!
0

Pytania do specjalistów

Miesiączka a badanie przez odbyt

Witam od kilku dni pojawila sie swieża krew w stolcu dostalam skierowanie do chirurga celem zbadania przez odbyt ale w chwili obecnej mam miesiączkę czy można wykonać badanie?Jeśli tak to czy można założyć tampon?

pokaż 5 następnych

Artykuły Badanie proktologiczne (badanie per rectum)

Badanie koronarograficzne Odtwórz wideo
Koronarografia Badanie koronarograficzne

Badanie koronarograficzne określa się inaczej jako angiografię tętnic wieńcowych. Koronarografia to badanie polegające na znalezieniu miejsc, w których tętnice wieńcowe uległy zwężeniu. Jest to badanie inwazyjne, dlatego wiąże się z pewnym ryzykiem...

Badanie dermatoskopowe Odtwórz wideo
Dermatoskopia Badanie dermatoskopowe

Dermatoskopia, inaczej mikroskopia epilumiscencyjna to nieinwazyjne badanie w dermatologii, które polega na badaniu skóry za pomocą urządzenia podobnego do mikroskopu. Metoda polega na ocenie znamion barwinkowych w oparciu o kilka kryteriów....

Badanie okulistyczne Odtwórz wideo
Badanie wzroku Badanie okulistyczne

Podstawowe badania okulistyczne to: stwierdzające rodzaj wady wzroku, pomiar ostrości widzenia, ocena dna oka, mierzenie ciśnienia śródgałkowego oraz określenie pola widzenia. Podczas wizyty u okulisty najczęściej wykonuje się ocenę ostrości...

Diagnostyka osteoporozy Badanie osteoporozy

Badanie osteoporozy to tak naprawdę dość dużo różnego rodzaju testów. Prawidłowa diagnoza osteoporozy może wymagać przebadania krwi i moczu oraz badań obrazowych. Te ostatnie pozwalają zobaczyć, czy struktura kości jest zniszczona, a jeśli...

Badania Badanie cholesterolu

Badanie poziomu cholesterolu powinno być rutynowo wykonywane u kobiet powyżej 45 roku życia i u mężczyzn powyżej 35 roku życia. Bez względu na wiek badanie to jest wskazane w przypadku stwierdzenia występowania czynników ryzyka chorób układu...

Badania Badanie niepłodności

O niepłodności możemy mówić dopiero w momencie, kiedy po roku regularnych stosunków seksualnych (minimum 3-4 razy w tygodniu) bez stosowania jakichkolwiek metod antykoncepcji, kobieta nadal nie zaszła w ciążę. W takiej sytuacji jest to wskazanie...

Badanie ginekologiczne
Badania Badanie ginekologiczne

Badanie ginekologiczne składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwszą jest rozmowa (wywiad lekarski) przeprowadzana przez lekarza z pacjentką, druga to badanie przedmiotowe wewnętrzne (polegające na oglądaniu, dotykaniu, opukiwaniu, osłuchiwaniu),...

Zwyrodnienie plamki żółtej Badanie Amslera

Test Amslera to badanie okulistyczne, wprowadzone w 1945 przez szwajcarskiego oftalmologa Marca Amslera, które pozwala ocenić jakość widzenia w obrębie dołka środkowego siatkówki. Zaburzenia i nieprawidłowości wykazane podczas badania to...

Badanie słuchu
Badania Badanie słuchu

Badanie słuchu pozwala określić rodzaj niedosłuchu i stopień uszkodzenia słuchu. Badanie jest wykonywane w wyciszonym pomieszczeniu. Zarówno badany, jak i badający powinien być skoncentrowany na badaniu. Jeżeli przejrzewasz niedosłuch u siebie...

Badanie PET
Badania Badanie PET

PET, czyli pozytonowa tomografia emisyjna, to technika diagnostyczna medycyny nuklearnej, która dzięki wykorzystaniu zjawisk promieniotwórczych umożliwia ocenę procesów metabolicznych zachodzących w organizmie. Metoda ta znacznie...

pokaż 10 następnych