Rak jelita grubego - czynniki ryzyka, objawy i leczenie

Należy pamiętać, że wystąpienie objawów chorobowych raka jelita grubego opisanych poniżej czy pojawienie się guza nie dowodzi, że mamy do czynienia z rakiem jelita grubego. Może się okazać, że jest to jedynie łagodny nowotwór jelita grubego. W każdym wypadku, gdy zachodzi jakiekolwiek podejrzenie, że obserwowane objawy mogą świadczyć o podejrzeniu nowotworu jelita grubego, należy wykonać badania. Pozwolą one ocenić, czy objawy te są związane z rakiem w postaci łagodnej czy złośliwej. Do wydania takiej opinii niezbędne jest wykonanie wskazanych przez lekarza badań.

1. Rak jelita grubego - dane epidemiologiczne

Badania na wykrycie raka jelita grubego są często nieprzyjemne, ale jest to jedyna droga do uzyskania odpowiedzi na pytania:

Zobacz film: "Polacy żyją aż 7 lat krócej niż Szwedzi"

  • czy choroba jest nowotworem?
  • czy jest to nowotwór łagodny czy złośliwy?
  • czy nowotwór może być leczony?
  • jak powinien być leczony ?
  • jakie są szanse na wyleczenie?

Jeśli zespół badań, czyli proces diagnostyczny da w efekcie odpowiedź, że choroba jest nowotworem złośliwym jelita grubego należy pamiętać, że w sytuacji gdy jest on wcześnie wykryty czyli słabo zaawansowany jest szansa na wyleczenie, a przynajmniej wyraźne przedłużenie życia.

Jelito grube zaczyna się w miejscu zakończenia jelita cienkiego, następnie przechodzi w kątnicę, okrężnicę wstępującą, poprzeczną, zstępującą, esicę i kończy się odbytnicą i odbytem. Podstawową rolą jelita grubego jest zwrotne wchłanianie wody i soli mineralnych z resztek pokarmowych. W jelicie grubym przy współudziale bakterii jelitowych odbywa się produkcja witamin grupy B i witaminy K oraz ich wchłanianie. W jelicie grubym odbywa się ostateczne formowanie stolca, który jest wydalany z organizmu.

Kolonoskopia jest często wykorzystywana w diagnostyce raka jelita grubego
Kolonoskopia jest często wykorzystywana w diagnostyce raka jelita grubego (Shutterstock)

Rak odbytnicy rozwija się bardzo powoli. W większości przypadków rak odbytnicy rozwija się u osób w wieku 50-60 lat. Na raka odbytnicy częściej chorują mężczyźni niż kobiety. Przyczyny raka odbytnicy mogą być wewnątrz jak np. choroba Leśniowskiego-Crohna lub zewnętrzne, tzw. środowiskowe. Objawy raka odbytnicy praktycznie nie występują. Jednak podejrzenie raka odbytnicy powinna wzbudzić każda zmiana w oddawaniu stolce. Rak odbytnicy daje objawy zazwyczaj w zaawansowanym stadium choroby, dlatego warto uważnie obserwować swój organizm.

Rak jelita grubego stanowi około 8 proc. wszystkich nowotworów złośliwych rozpoznawanych w Polsce zarówno u mężczyzn jak i u kobiet. Rak jelita grubego jest trzecim nowotworem co do liczby zachorowań w Polsce. Największa zachorowalność na raka jelita grubego dotyczy osób pomiędzy 45 a 70 rokiem życia. Jest kilka rodzajów raków jelita grubego i tak u połowy pacjentów, u których rozpoznano zmiany związane z rakiem jelita grubego rowija się rak odbytnicy, a u 20 proc. w esicy, pozostałe 30 proc. rozwija się w innych częściach jelita grubego.

2. Rak jelita grubego - czynniki ryzyka

Czynnikami ryzyka raka jelita grubego nazywamy te zwyczaje żywieniowe i sposoby postępowania, które u większości pacjentów można wiązać z powstaniem nowotworu. Osoby, które podlegają działaniom czynników ryzyka raka jelita grubego to osoby z grup ryzyka.

Podstawowymi czynnikami ryzyka dla raka jelita grubego są:

U osób bez czynników ryzyka i bez objawów raka jelita grubego: po 50 roku życia badanie kału na krew utajoną co 1-2 lata – odczynnika do samodzielnego wykonania badania kału na krew utajoną można kupić w aptece (cena około 15 zł), kolonoskopia w wieku 50-65 lat 1 x na 10 lat.

Rak jelita grubego i odbytnicy (prezentacja edukacyjna)
Rak jelita grubego i odbytnicy (prezentacja edukacyjna) [14 zdjęć]

Czym jest rak jelita grubego i odbytnicy? Rak ten jest trzecim najczęściej spotykanym u kobiet i mężczyzn...

zobacz galerię

U osób z czynnikami ryzykau osób bez objawów raka jelita od 40 roku życia kolonoskopia co 4-5 lat oraz 1 x w roku badanie kału na krew utajoną.

3. Rak jelita grubego - objawy

Chorobowe objawy raka jelita grubego są zależne od odcinka jelita, w którym umiejscowiona jest zmiana. Objawy raka jelita grubego w okolicy wstępnicy, czyli w prawej połowie jelita grubego to przede wszystkim stolec zmieszany z krwią lub o ciemnym kolorze. Innym objawem raka, choć już nie tak charakterystycznym są bóle w prawym podbrzuszu. Często zdarza się również, że choroba jest już tak zaawansowana, że objawy raka są wyczuwalne i można znaleźć guz w prawej połowie jamy brzusznej. Ostatnim objawem raka we wstępnicy jest niedokrwistość. Ten objaw raka jest wykrywany zazwyczaj przypadkowo w czasie okresowych badań. Jeśli anemia nie ma innej podstawy, lekarz powinien zlecić dalszą diagnostykę.

W przypadku zmian w okolicy poprzecznicy, które są związane z rakiem jelita grubego, objawem jest również stolec zmieszany z krwią. Inne objawy raka to bóle w centrum jamy brzusznej oraz niedokrwistość.

Objawy raka jelita grubego zlokalizowanego w zstępnicy, czyli w lewej części jelita grubego są już inne. Objawem raka są wówczas biegunki na przemian z zaparciami. Kolejnym objawem raka jest w tym wypadku jasnoczerwona krew na powierzchni stolca i zmienne pory wypróżnień. Ponadto u chorego można zaobserwować takie objawy raka jak kolki, wzdęcia i charakterystyczny stolec wąski (ołówkowaty).

Natomiast, gdy zmiany są zlokalizowane w końcowej części jelita, czyli esicy lub odbytnicy, rak jelita grubego daje objawy takie jak domieszka jasnoczerwonej krwi pokrywająca stolec. Ponadto chory ma takie objawy raka jak uczucie niepełnego wypróżnienia. Kolejnym objawem raka, który się pojawia, jest kolka jelitowa z potrzebą wypróżniania. Inne mniej charakterystyczne objawy raka to bóle brzucha i krocza.

Należy pamiętać, że pojawienie się przynajmniej jednego z wymienionych objawów raka jelita grubego wymaga wykonania badań. Szczególnie nie wolno bagatelizować pojawienia się objawu raka, jakim jest krew w stolcu. Żaden z wymienionych powyżej objawów raka jelita grubego nie może być zbagatelizowany ani przez pacjenta ani przez lekarza. Bez wykonania niezbędnych badań nie można powiedzieć „to tylko hemoroidy”.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

4. Rak jelita grubego - diagnostyka

Wymienione powyżej objawy wskazujące na nowotwór jelita grubego zwłaszcza pojawienie się krwi w stolcu bezwzględnie wymaga wykonania badania kału na krew utajoną oraz tzw. kolonoskopii. Jest badaniem, które można wykonać w znieczuleniu. Badanie to pozwala na oglądnięcie jelita grubego od środka oraz znalezienie zmian nowotworowych, żylaków, uchyłków, polipów, zwężeń oraz pobranie materiału tkankowego do badania pod mikroskopem, usunięcie w całości polipów. Jeśli badanie wycinka pod mikroskopem czyli badanie histopatologiczne powie, że zmiana to jeden z raków jelita grubego należy wykonać badania celem oceny zaawansowania raka. Wyniki tych badań pozwolą na dobór odpowiedniej metody leczenia raka. Przed zakwalifikowaniem pacjenta do leczenia należy również wykonać kolejne badania:

Należy wykonać też badania, które pozwolą na ocenę stanu ogólnego pacjenta:

Bardzo rzadką formą raka jelita grubego jest rak płaskonabłonkowy odbytu. Rak płaskonabłonkowy stanowi jedynie 1-2 proc. wszystkich przypadków raków jelita grubego. Czynnikiem ryzyka są zmiany genetyczne w chromosomie 11 i 3 oraz płaskie zmiany o cechach dysplazji. Objawy raka w tym wypadku to krwawienie z odbytu, a także świąd i bolesność. Dodatkowo objawem raka mogą być bolesne wypróżnienia oraz uczucie ciała obcego w odbycie.

5. Rak jelita grubego - leczenie

Gdy nowotwór jelita grubego zostanie prawidłowo zdiagnozowany należy od razu zacząć leczenie. W leczeniu raka jelita grubego stosuje się trzy metody leczenia: operację, radioterapię i chemioterapię. Pacjenta chorego na guz jelita grubego można leczyć jedną, dwoma lub trzema metodami kojarzonymi w różnej kolejności - jest to leczenie indywidualizowane. Indywidualizacja leczenia raka jelita grubego zależy od stopnia zaawansowania choroby, umiejscowienia zmiany, stanu ogólnego pacjenta i jego wieku oraz wyników wykonanych badań. Po diagnozie raka jelita grubego rokowania zależą od stopnia zaawansowania choroby. W przypadku raka jelita grubego rokowania zależą również od tempa wzrostu nowotworu. Najpopularniejszym współczynnikiem wykorzystywanym dla określenia rokowania w raku jelita grubego (ale też w każdym innym) są szanse na przeżycie przez pacjenta kolejnych 5 lat.

Bo to nie tylko stosowanie poszczególnych metod leczenia, ale dawki leków czy radioterapii mogą być różne dla różnych osób chorych na guz jelita grubego - to jest właśnie indywidualizacja leczenia, czyli program leczenia dobrany do konkretnego pacjenta. Często w trakcie realizowania zaplanowanego programu leczenia raka jelita grubego lekarz jest zmuszony do jego modyfikacji. Może to być konieczne z powodu różnych reakcji na stosowane leczenie np. w wypadku uczulenia konieczna jest np. zmiana leku itp. Nie można w trakcie leczenia raka jelita grubego ograniczyć się jedynie do obszaru widocznego guza, gdyż często w tkankach okolicznych takich jak mięśnie, naczynia krwionośne, węzły chłonne są obecne komórki raka.

5.1. Leczenie operacyjne

Podstawowym leczeniem raków jelita grubego jest leczenie operacyjne. Polegające na usunięciu odpowiednio długiego odcinka jelita grubego wraz z guzem i okolicznymi węzłami chłonnymi. W zależności od tego jak daleko od końcowego odcinka odbytnicy umiejscowiony jest guz jelita grubego można przeprowadzić różnego typu zabiegi operacyjne. U części pacjentów umiejscowienie guza pozwala na zachowanie ciągłości jelita i wówczas stolec jest wydalany normalną drogą. U części pacjentów niezbędnym jest wykonanie tzw. sztucznego odbytu czyli stomii. U niektórych pacjentów z rakiej jelita grubego po zakończeniu leczenia i przy dobrych wynikach badań kontrolnych można spróbować usunąć stomię i przywrócić normalną ciągłość jelita grubego.

10 czynników, które podnoszą ryzyko zachorowania na nowotwór
10 czynników, które podnoszą ryzyko zachorowania na nowotwór [10 zdjęć]

Czy wiedziałeś, że niezdrowe nawyki żywieniowe oraz brak aktywności fizycznej mogą przyczynić się do...

zobacz galerię

Pacjenci po operacji raka jelita grubego zarówno z zachowaniem ciągłości jelita jak i ze stomią szybko wracają do pełnej sprawności i do pracy. Stomia choć jest pewną uciążliwością nie przeszkadza w pełnym aktywnym życiu, nie jest kalectwem. Wiele znanych osób żyje i pracuje ze stomią. W sytuacji gdy chory na raka jelita grubego zgłasza się do leczenia za późno i niemożliwe jest radykalne leczenia operacyjne, wykonywane są zabiegi mające na celu przywrócenie drożności jelita i łagodzące dolegliwości, które są związane z zatykaniem jelita przez guz. W tych sytuacjach wykonuje się sztuczny odbyt(stomię) z częściowym lub nie całkowitym usunięciem odbytnicy.

5.2. Radioterapia, czyli leczenie napromieniowaniem

Podobnie jak leczenie operacyjne raka jelita grubego, również radioterapia jest leczeniem regionalnym tzn. obejmującym dokładnie obszar ograniczony do guza i jego otoczenia. Jest to metoda, którą stosuje się w skojarzeniu z leczeniem operacyjnym lub również z chemioterapią. Radioterapia polega na napromienianiu chorej okolicy wraz z okolicznymi tkankami wiązką promieniowania jonizującego, aby zniszczyć komórki nowotworowe, które mogły pozostać po operacji. Czas trwania radioterapii zależy od planu leczenia przygotowywanego dla każdego pacjenta indywidualnie. Leczenie raka jelita grubego promieniami może trwać od 1 do 7 tygodni.

5.3. Chemioterapia

Jest leczeniem tzw. systemowym, które zabezpiecza cały organizm pacjenta przed powstaniem odległych przerzutów raka jelita grubego. Jest to leczenie polegające na podawaniu dożylnie leków zwanych cytostatykami. Chemioterapia jest prowadzona w ściśle określonych odstępach czasu, cyklicznie np. co 3 tygodnie.

Rak jelita grubego przerzuty daje głównie do wątroby, ale też płuc, mózgu czy kości. Najskuteczniejszą metodą leczenia raka jelita grubego bez przerzutów jest wycięcie guza i części jelita. Jeśli w raku jelita grubego przerzuty się jednak pojawią, wówczas również wprowadza się chemioterapię.

Każdy w wymienionych sposobów leczenia raka jelita grubego jest leczeniem agresywnym, bo takiego postępowania wymaga agresywna choroba jaką jest rak jelita grubego. Rak jelita grubego jest jednak chorobą wyleczalną! Wcześnie wykryty rak jelita grubego daje szansę na trwałe wyleczenie w 80 proc.

Nie ma leczenia bez efektów ubocznych. Im bardziej agresywne jest leczenie raka jelita grubego, tym większa jest możliwość wystąpienia efektów ubocznych. Agresywność leczenia jest zawsze dostosowana do agresywności raka jelita grubego. To, że rak jest chorobą agresywną, wiedzą wszyscy. Efekty uboczne mogą się pojawić w różnym okresie podczas leczenia oraz po jego zakończeniu. Są efekty uboczne, które występują u wielu pacjentów i można je przewidywać i zapobiegać ich wystąpieniu. Moment wystąpienia, czas trwania i nasilenie objawów ubocznych zależą od bardzo wielu czynników. Najważniejsze z nich to zaawansowanie raka jelita grubego, stan ogólny, wiek pacjenta, schorzenia dodatkowe, na które cierpi pacjent np. uczulenia, cukrzyca czy inne.

Po operacji raka jelita grubego w czasie, której została usunięta odbytnica pacjent jest uczony przez personel jak należy obsługiwać sztuczny odbyt, jakiego sprzętu używać, jak wybrać najlepszy sprzęt dla danego pacjenta. Dobrze dobrany sprzęt daje pacjentowi pełny komfort, co pozwala na prowadzenie normalnego życia, a nawet powrót do pracy.

W czasie radioterapii raka jelita grubego często występuje na skórze pacjenta reakcja polegająca na zaczerwienieniu i podrażnieniu.

ZOBACZ TAKŻE:

To powoduje zwiększoną wrażliwość skóry na działanie czynników zewnętrznych takich jak ocieranie poprzez odzież, drapanie, zbyt wysoka temperatura np. w czasie opalania na słońcu, zbyt niska temperatura, kosmetyki – kremy, woda, środki odkażające itp. Najlepiej więc wykluczyć wymienione czynniki w czasie leczenia promieniami. W czasie radioterapii jednym z objawów ubocznych może być biegunka, którą można ograniczyć stosując się do zaleceń dietetycznych, o których każdy pacjent rozpoczynający radioterapię jest informowany przez lekarza. Najważniejszą wskazówką jest, że stosowana dieta ma być lekkostrawna.

Brak apetytu będący konsekwencją raka jelita grubego jest dodatkową przyczyną pogarszania się stanu pacjenta. Właściwe odżywianie może poprawić samopoczucie pacjenta i jest tak samo ważne jak właściwe leczenie. Warto podawać pacjentowi gotowe diety o zbilansowanym składzie, stworzone specjalnie z myślą o zwiększonych potrzebach żywieniowych pacjentów. Preparaty te są źródłem energii oraz białka, węglowodanów, tłuszczów, witamin i składników mineralnych. Zaleca się, aby pacjenci z chorobami nowotworowymi włączyli do swej diety te odżywki, szczególnie jeśli są niedożywieni i wyniszczeni, mają trudności z apetytem, przygotowywani są do operacji lub są w trakcie chemio – lub radioterapii.

Zbilansowane pod względem odżywczym preparaty są dostępne w aptekach. Niektóre z nich można kupić bez recepty. Ważnym jest aby przed zastosowaniem odżywki porozumieć się z lekarzem prowadzącym leczenie. Przed rozpoczęciem leczenia każdy pacjent z rakiej jelita grubego jest informowany o tym jak należy się zachowywać w czasie radioterapii aby najbardziej jak tylko się da zmniejszyć efekty uboczne. Do tych zaleceń należy się bezwzględnie stosować, a gdy wystąpią problemy trzeba zwrócić się do lekarza prowadzącego leczenie. Innym efektem ubocznym leczenia promieniami może być zmniejszenie liczby białych krwinek lub rzadko płytek krwi.

Chemioterapia, to leczenie cytostatykami czyli lekami, które uszkadzają nie tylko komórki raka ale również komórki tkanek prawidłowych, które są komórkami szybko mnożącymi się. Do tych tkanek, których komórki szybko się mnożą należą komórki szpiku kostnego, cebulek włosowych, naskórka, nabłonka jelit, komórki jajników. W czasie chemioterapii mogą wystąpić wymioty, nudności, biegunka, które ustępują po leczeniu. Może też wystąpić zmniejszenie liczby krwinek białych lub krwinek płytkowych.

6. Rak jelita grubego - zalecenia żywieniowe

Należy zastosować się do podstawowych zalecień dietetycznych dla pacjentów w trakcie i bezpośrednio po leczeniu związanym z rakiem jelita grubego. Nie wolno jeść:

  • ciemnego, razowego pieczywa, tłustych ciast ( francuskie, kruche, z kremem), świeżych drożdżowych, ciast na proszku do pieczenia,
  • cukier zwiększa wzdęcia i powoduje kolki czyli dżemy, konfitury,
  • ziemniaków – powodują fermentację czyli wzdęcia
  • tłuszcze zwierzęce całkowicie zakazane (smalec, tłuste wędliny, tłuste mięso),
  • ryby wędzone i wędliny wędzone,
  • konserwy chyba, że produkowane dla dzieci,
  • twarde sery, sery dojrzewające, tłusta śmietana,
  • całkowicie zakazane następujące jarzyny: kapusta, kalafior, brokuły, cebula, pory, fenkul, ogórki pod każdą postacią, rzodkiewki, groch, fasola, grzyby pod każdą postacią, orzechy,
  • owoce wielkopestkowe i gruszki, winogrona oraz przetwory (dżemy, konfitury)
  • całkowicie zakazane przyprawy: ocet, musztarda, ketchup, pieprz, papryka,
  • wszystko co pieczone (mięso, jarzyny) na tłuszczu ale może być z grilla,
  • kawa prawdziwa ziarnista, mocna herbata.
Nowotwory jelita grubego
Nowotwory jelita grubego

Rak jelita grubego jest jednym z najczęściej wykrywanych chorób układu pokarmowego.

zobacz galerię

Natomiast, gdy zdiagnozowano u nas któryś z nowotworów jelita grubego, możemy jeść:

  • jasne pieczywo, najlepiej nie całkiem świeże, ciasto drożdżowe ale też nie całkiem świeże, biszkopty, sucharki,
  • masło ale jedynie surowe nie przesmażane,
  • ryż biały, makarony, grysik,
  • mięso chude, duszone (do duszenia dodawać olej, a nie tłuszcze zwierzęce), grillowane, drób bez skórki, pasztety, galaretki z drobiu,
  • zamiast wędlin lepsze jest duszone mięso na zimno do bułki bo wędliny mają różne dziwne dodatki,
  • ryby pieczone w folii,
  • przetwory mleczne fermentowane (kefir, jogurt, maślanka, kwaśne mleko), białe sery, budynie, itp., wszystkie niesłodzone bez ziarenek – te przetwory mleczne poprawiają florę jelitową,
  • jarzyny: marchewka, szpinak, buraczki, pomidory bez skórki, seler, pietruszka,
  • owoce: jabłka, cytrusy, banany, kiwi,
  • soki z owoców j.w, marchewkowy, burakowy, pomidorowy - niesłodzone,
  • przyprawy: sól, zioła: bazylia, tymianek, cząber, czosnek,
  • kawa rozpuszczalna, herbata miętowa, słaba zwykła herbata.

Niestety nowotwory jelita grubego są coraz częstsze. Na wzrost liczny przypadków nowotworów jelita grubego wpływ ma głównie obecny styl życia większości osób. Nowotwory jelita grubego zazwyczaj dotyczą osób, które nie stosują się do zaleceń zdrowej diety i preferują siedzący tryb życia. Należy pamiętać, że niestety tzw. dieta zachodnia jest bardzo niezdrowa i to ona jest określana jako główna przyczyna nowotworów jelita grubego.

Ważne jest, aby pamiętać, że w razie wystąpienia dolegliwości opisanych w artykule konieczne jest szybkie zgłoszenie się do lekarza, jeśli podejrzewamy nowotwory jelita grubego. Wcześnie wykryte nowotwory jelita grubego, dzięki prawidłowemu leczeniu są uleczalny. Całkowite wyleczenie z nowotworów jelita grubego to powrót do normalnego życia.

Informacje o innych nowotworach znajdziecie Państwo na stronie www.ofa.com.pl

Dr med. Maria Pamucka – specjalista radioterapii onkologicznej, prezes Opolskiej Fundacji Antynowotworowej

spis treści
rozwiń
Następny artykuł: Rak jelita cienkiego

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Podoba Ci się ten artykuł? Chcesz więcej? Polub
    i bądź na bieżąco!