Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Węglowodany, czyli inaczej sacharydy lub cukry, to organiczne związki chemiczne składające się z węgla, wodoru i tlenu. Węglowodany występują zarówno w organizmach roślinnych, jak i zwierzęcych. Cukry dzielą się na węglowodany przyswajalne i węglowodany nieprzyswajalne błonnik pokarmowy.

Syntetyzowane są głównie przez rośliny z dwutlenku węgla i wody w procesie fotosyntezy (zwierzęta mogą syntetyzować niektóre węglowodany z tłuszczu i białka). Wyróżnia się cukry proste i cukry złożone, z których te drugie są bardziej pożądanym składnikiem diety.

Polecane wideo:

Węglowodany - rola w organizmie

Węglowodany są niezbędnym składnikiem pokarmu, obok lipidów stanowią główne źródło energii - 1 gram to 4 kcal. Węglowodany są konieczne do utleniania kwasów tłuszczowych, do dwutlenku węgla i wody. W przypadku niedostatecznej ilości węglowodanów przyswajalnych w pożywieniu (poniżej 100 g/dobę) następuje niecałkowite ich spalanie i powstają ciała ketonowe, które zakwaszają organizm.

Dlatego słuszne jest powiedzenie: "tłuszcze spalają się w ogniu węglowodanów". Ponadto, węglowodany w organizmie są wykorzystywane do syntezy aminokwasów glukogennych. Węglowodany nadają pożądane cechy organoleptyczne produktom spożywczym i potrawom, jak smak, konsystencja i barwa.

Węglowodany w organizmie człowieka są magazynowane w niewielkich ilościach, tj. 350-450 g. Zapas ten wystarcza na 12 godzin przy zapotrzebowaniu energetycznym 2800 kcal. Występuje w postaci glikogenu w wątrobie, w mięśniach, nerkach, w niewielkich ilościach (20 g) w surowicy krwi. Glukoza ta jest wyłącznym źródłem energii dla układu nerwowego (mózgu) oraz krwinek czerwonych.

Mózg dorosłego człowieka zużywa około 140 g glukozy na dobę, natomiast krwinki czerwone około 40g/dobę. Przy niedostatecznej ilości węglowodanów w pożywieniu organizm syntetyzuje glukozę z białek – aminokwasów glukogennych oraz częściowo z tłuszczów (glicerolu i glicerydów). Aby uchronić białko przed spalaniem, organizm powinien przyjąć węglowodany w odpowiednich ilościach.

Spożywanie węglowodanów w nadmiarze jest przekształcane w tłuszcze – trójglicerydy i w tej postaci odkładają się w organizmie człowieka, prowadząc do otyłości.

Węglowodany - dzienne zapotrzebowanie

Węglowodany powinny dostarczać w codziennym pożywieniu 50-60% wartości energetycznej dziennej racji pokarmowej energii.

Zalecane dzienne spożycie węglowodanów dla różnych grup wiekowych wynosi:

Grupy ludności Węglowodany ogółem w g % energii z węglowodanów
Dzieci 1-3 lat 165 51
Dzieci 4-6 lat 235 55
Dzieci 7-9 lat 290 55
Chłopcy 10-12 lat 370 57
Dziewczęta 10-12 lat 320 56
Młodzież męska 13-15 lat 420-470 56-57
Młodzież męska 16-20 lat 450-545 56-59
Młodzież żeńska 13-15 lat 365-400 56-57
Młodzież żeńska 16-20 lat 355-390 57-58
Mężczyźni 21-64 lat praca lekka 345-385 58-59
Mężczyźni 21-64 lat praca umiarkowana 400-480 57-60
Mężczyźni 21-64 lat praca ciężka 500-600 57-60
Mężczyźni 21-64 lat praca bardzo ciężka 575-605 57-60
Kobiety 21-59 lat praca lekka 300-335 57-58
Kobiety 21-59 lat praca umiarkowana 330-405 57-58
Kobiety 21-59 lat praca ciężka 400-460 55-57
Kobiety ciężarne (II połowa ciąży) 400 57
Kobiety karmiące 490 58
Mężczyźni 65-75 lat 335 58
Mężczyźni powyżej 75 lat 315 60
Kobiety 60-75 lat 320 58
Kobiety powyżej 75 lat 300 60

Węglowodany - podział

Węglowodany dzieli się na:

  • cukry proste (monosacharydy),
  • cukry złożone małocząsteczkowe (oligosacharydy),
  • cukry złożone wielkocząsteczkowe (polisacharydy),
  • pochodne węglowodanów (związki składające się z węglowodanów).

Cukry proste

Monosacharydy dzielą się na pentozy i heksozy. Pentozy zazwyczaj występują w wielocukrach oraz w połączeniu z aglikonami. Do pentoz należą:

  • arabinoza – stanowi składnik żywic i gum roślinnych,
  • ksyloza – występuje w gumie drzewnej,
  • ryboza – w naturze nie występuje w stanie wolnym,
  • ksyluloza,
  • rybuloza.

Heksozy to cukry zawierające 6 atomów węgla w cząsteczce. Dobrze rozpuszczają się w wodzie, a trudno w metanolu i etanolu. Należą do nich:

  • glukoza – czyli inaczej cukier gronowy, jest szeroko rozpowszechniony w naturze. Można go znaleźć w sokach roślinnych, a zwłaszcza sokach owocowych. Glukoza jest również cukrem fizjologicznym – znajduje się w płynach ustrojowych;
  • galaktoza – w stanie wolnym występuje rzadko. W przypadku roślin występuje przede wszystkim w postaci galaktanów (agar), a u zwierząt jest składnikiem cukru mlecznego i cerebrozydów;
  • mannoza – w odżywianiu człowieka cukier ten nie odgrywa większej roli. U zwierząt stanowi składnik wielocukrów złożonych, wchodzących w skład sympleksów białkowych. Występuje również w niektórych gatunkach orzechów i fasoli jako trudnostrawny węglowodan;
  • fruktoza – jest cukrem owocowym, występującym w owocach, sokach owocowych i miodzie.

Cukry złożone małocząsteczkowe

Oligosacharydy, czyli cukry złożone małocząsteczkowe dzielą się na dwucukrowce, trójcukrowce i czterocukrowce.

Dwucukrowce to:

  • sacharoza – cukier ten składa się z glukozy i fruktozy. Stosowana jest do konserwowania mleka i dżemów, gdyż hamuje wzrost pleśni;
  • laktoza – składa się z glukozy i galaktozy. Laktoza występuje w mleku i produktach mlecznych. Niektóry ludzie nie tolerują tego cukru, gdyż występuje u nich upośledzenie wytwarzania laktazy, czyli enzymu odpowiadającego za trawienie laktozy;
  • maltoza – cukier składający się z z dwóch cząsteczek glukozy. Maltozę można znaleźć w piwie i produktach piekarniczych. Wytwarza się ją w procesie fermentacji ziarna zbóż.

Trójcukrowcem jest z kolei rafinoza, składająca się z galaktozy, glukozy i fruktozy, natomiast czterocukrowiec to stachioza, czyli połączenie dwóch cząsteczek galaktozy, glukozy i fruktozy.

Cukry złożone wielkocząsteczkowe

Polisacharydy dzielą się na grupę skrobi i grupę celulozy. Do grupy skrobii należy:

  • skrobia – jest źródłem 25% całkowitej dziennej energii. Zawierają ją rośliny, u których stanowi materiał zapasowy. Produkty zawierające skrobię są bardzo sycące i szybko zaspokajają głód;
  • glikogen – znajduje się w organizmach zwierzęcych (w mięśniach i wątrobie) oraz w drożdżach;
  • chityna – jest wielocukrem złożonym z N-acetyloglukozoaminy. Nie poddaje się działaniu enzymów roślinnych i zwierzęcych. Chityna tworzy różne struktury niektórych bakterii, grzybów, owadów i skorupiaków;
  • dekstryny.

Grupa celulozy określana jest również jako błonnik pokarmowy (włókno pokarmowe). Włókno pokarmowe nierozpuszczalne w wodzie (celuloza, hemiceluloza, ligniny) jest nieprzyswajalne przez organizm, jednak jest mu potrzebne do szybkiego transportowania treści pokarmowych przez jelita. Celuloza zapobiega zaparciom, nowotworom przewodu pokarmowego, obniża poziom glukozy we krwi i hamuje przyrost masy ciała. Z kolei ligniny usuwają nadmiar kwasów żółciowych i cholesterolu z przewodu pokarmowego i zapobiegają powstawaniu kamieni żółciowych.

Istnieją również włókna pokarmowe rozpuszczalne w wodzie. Należą do nich śluzy, gumy i pektyny. Śluzy wiążą duże ilości wody, dlatego też działają przeczyszczająco. Gumy wykorzystuje się w produkcji żywności jako środki zagęszczające, a pektyny w produkcji dżemu. Nierozpuszczalne w wodzie włókno pokarmowe spowalnia transport pożywienia z żołądka do jelita cienkiego, przedłużając w ten sposób uczucie sytości i pozwalając na lepsze wchłanianie niektórych składników pokarmowych.

Pochodne węglowodanów

Wśród pochodnych węglowodanów można wyróżnić glikozydy, saponiny, taniny i kwasy organiczne.

  • Glikozydy to pochodne cukrowców. Zazwyczaj są bezbarwne i gorzkie w smaku, rozpuszczają się w wodzie i alkoholu. Niektóre z nich są groźne dla człowieka ze względu na zawarty w nich cyjanowodór. Zawarte są w makuchach lnianych, niektórych paszach, pestkach gorzkich migdałów, śliwek, moreli i brzoskwiń.
  • Saponiny – znajdują się w roślinach strączkowych. Ze względu na to, że stabilizują tłuszcze, stosuje się je do produkcji napojów chłodzących i chałwy.
  • Taniny – jest to połączenie polifenoli z glukozą. Można je znaleźć w herbacie, kawie i grzybach.
  • Kwasy organiczne – to między innymi kwas jabłkowy, kwas cytrynowy, kwas mlekowy i kwas bursztynowy.
Węglowodany, które pozwolą ci schudnąć

Węglowodany postrzegane są jako składnik, którego należy się na diecie pozbyć, gdyż sprawiają, że tyjemy. Jest to jednak nieprawda – kluczem jest, aby...

Węglowodany są niezbędne dla utrzymania prawidłowego zdrowia. Jeśli chcesz być długo aktywnym i sprawnym fizycznie, twój sposób żywienia powinien być oparty na diecie dobrze zbilansowanej i dostarczać odpowiedniej ilości węglowodanów.

Komentarze
zapytaj lekarza

za darmo

  • Odpowiedź w 24 godziny
  • Bez żadnych opłat
  • Lekarze, psychologowie, dietetycy

lekarzy jest teraz online

0/500

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział
najnowsze pytania

grupy wsparcia i fora dyskusyjne

Pomocni lekarze

Artykuły Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział
Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Ziemniaki źródłem węglowodanów

Ziemniaki źródłem węglowodanów

Ziemniaki są źródłem cennych węglowodanów. Nie powinno ich zabraknąć w żadnej diecie.

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Słodkie węglowodany

Słodkie węglowodany

W czekoladzie zawarte są węglowodany proste, czyli takie, które są najłatwiej przyswajalne przez organizm.

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Zawartość cukru w owocach

Zawartość cukru w owocach

Owoce dostarczają naszemu organizmowi duże ilości węglowodanów, które obok tłuszczy i białka doładowują go energią. Warto wiedzieć, do której grupy

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

5 zdrowych produktów, które mają więcej węglowodanów niż chleb

5 zdrowych produktów, które mają więcej węglowodanów niż chleb

Nie takie węglowodany straszne, jak je malują Jeszcze nie tak dawno temu węglowodany były uważane za podstawę zdrowej diety, a następnie stały (...) się produktem, którego należy unikać. Prawda jest jednak taka, że węglowodany...

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Cukry proste - podział, rola w diecie

Węglowodany są to składniki pokarmowe niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Należą do nich związki przyswajalne (glukoza, skrobia (...) ) oraz nieprzyswajalne (błonnik). Węglowodany są syntetyzowane...

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Rola węglowodanów w organizmie

Rola węglowodanów w organizmie

ziarna, owoce i warzywa. A jaka jest rola węglowodanów w organizmie? Znaczenie węglowodanów w organizmie Glukoza stanowi ważne źródło energii (...) energii w organizmie...

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

8 produktów węglowodanowych gorszych niż białe pieczywo

8 produktów węglowodanowych gorszych niż białe pieczywo

. Pamiętaj jednak, że inne przetworzone węglowodany mogą występować w potrawach, a wiele z nich zawiera dzienną zalecaną ich dawkę. Dobre rady (...) Produkty pełnoziarniste należy kupować jak najbliżej oryginalnego źródła....

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Źródła węglowodanów

Węglowodany, inaczej nazywane cukrowcami albo sacharydami, w organizmie pełnią przede wszystkim rolę energetyczną i zapasową. Nie powinno (...) oraz dżemach. Rola węglowodanów...

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Pyszne jedzenie, które wcale nie zawiera dużo węglowodanów

Pyszne jedzenie, które wcale nie zawiera dużo węglowodanów

Ograniczenie węglowodanów w diecie Ograniczenie ilości żywności obfitującej w węglowodany może przyczynić się do przyśpieszenia procesu chudnięcia (...) produkty o niskiej zawartości węglowodanów, a...

Węglowodany - rola organizmie, dzienne zapotrzebowanie, podział

Węglowodany złożone - budowa, wielocukry

Węglowodany złożone są związkami organicznymi, których głównym źródłem są produkty roślinne. Stanowią główny składnik pokarmowy, który dostarcza (...) energię. Węglowodany złożone, czyli skrobia, występują w ziemniakach...