Błonnik - definicja, skład, funkcje, zawartość w pożywieniu

Błonnik pokarmowy to grupa substancji pochodzenia roślinnego, które nie są trawione ani wchłaniane w organizmie człowieka. Błonnik pełni ważną rolę w prewencji wielu chorób cywilizacyjnych (miażdżyca, nowotwory, otyłość). W układzie pokarmowym człowieka błonnik przechodzi w postaci niezmienionej. To włókno pokarmowe, jakim jest błonnik należy do grupy węglowodanów nieprzyswajanych przez człowieka. Najlepsze źródło błonnika w diecie to pełne ziarna zbóż], kiełki, orzechy, nasiona, warzywa strączkowe, kapusta, brokuły i suszone owoce. Dieta uboga w błonnik skutkuje zaparciami i problemami z trawieniem.

spis treści

Zobacz film: "Chcesz żyć dłużej? Jedz więcej owoców i warzyw"

1. Błonnik - definicja

Błonnik, czyli inaczej włókno pokarmowe to zespół substancji ścian komórkowych roślin, które nie są trawione i wchłaniane w przewodzie pokarmowym człowieka. Błonnik jest to mieszanina substancji o charakterze polisacharydowym (celuloza, hemicelulozy, pektyny, gumy, śluzy) i niepolisacharydowym (ligniny). Bardzo ważną cechą fizyczną błonnika jest zdolność do pęcznienia pod wpływem wody, co pobudza jelita do wydalania zbędnych produktów przemiany materii i toksyn.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) optymalne spożycie błonnika to 20-40 gramów dziennie.

2. Błonnik - skład

Produkty bogate w błonnik powinny być wprowadzane do diety stopniowo
Produkty bogate w błonnik powinny być wprowadzane do diety stopniowo (123rf)

Błonnik to cała grupa różnorodnych substancji. Każda frakcja błonnika ma trochę inne działanie na organizm człowieka, chociaż wszystkie odgrywają niebagatelną rolę w funkcjonowaniu układu pokarmowego i wydalniczego.

  • Ligniny - to błonnik nierozpuszczalny w wodzie. Ten rodzaj błonnika występuje w ziarnach zbóż oraz w "zdrewniałych" warzywach. Usuwa nadmiar kwasów żółciowych i cholesterolu pokarmowego, przeciwdziała zaparciom, zapobiega powstawaniu kamieni żółciowych oraz nowotworów końcowego odcinka układu pokarmowego (odbytu).
  • Celuloza - to błonnik nierozpuszczalny w wodzie. Błonnik ten występuje w świeżych warzywach i owocach. Oczyszcza organizm z toksyn, wspomaga wydalanie i przeciwdziała zaparciom. Ta frakcja błonnika reguluje także poziom glukozy we krwi. Dostarczanie tego rodzaju błonnika, znacząco obniża ryzyko pojawienia się nowotworów dotykających końcowe odcinki układu pokarmowego.
  • Hemicelulozy - to częściowo rozpuszczalne w wodzie związki chemiczne. Ta frakcja błonnika pokarmowego występuje w otrębach i ziarnach zbóż. Błonnik ten usuwa zaparcia, obniża przyrost masy ciała, zapobiega powstawaniu nowotworów okrężnicy.
  • Pektyny - to rozpuszczalny w wodzie błonnik znajdujący się w owocach. Błonnik ten jest zalecany dla osób ze zbyt wysokim poziomem cholesterolu we krwi, gdyż pomaga obniżyć jego poziom. Ta frakcja błonnika zmniejsza także ilość kwasów żółciowych. Odgrywa istotną rolę w profilaktyce kamieni żółciowych i nowotworów układu pokarmowego.
  • Gumy i śluzy - to rozpuszczalne w wodzie substancje, dodawane do żywności. Obniżają poziom glukozy i cholesterolu we krwi oraz powodują uczucie sytości.
8 produktów najbogatszych w błonnik
8 produktów najbogatszych w błonnik [8 zdjęć]

Soczewica i rośliny strączkowe to bogate źródło błonnika. Zawierają również cenne witaminy i minerały....

zobacz galerię

3. Błonnik - funkcje

Właściwości błonnika pokarmowego są różne. Błonnik pełni on w organizmie następujące funkcje:

  • zapobiega zaparciom - po wchłonięciu wody błonnik pokarmowy zwiększa swoją objętość, co pobudza perystaltykę jelit, ułatwiając wydalanie kału;
  • pomaga przy biegunkach - błonnik pokarmowy w odpowiednich ilościach reguluje pracę jelit, błonnik w nadmiarze - szczególnie, jeśli jego ilość gwałtownie wzrasta, może wywołać biegunkę;
  • wspomaga odchudzanie - gdyż błonnik wchłania wodę, dzięki czemu pęcznieje i wypełnia żołądek, zmniejszając uczucie głodu, a także opóźniając moment, w którym pożywienie opuszcza żołądek;
  • obniża poziom cholesterolu i ryzyko miażdżycy - rozpuszczalne składniki błonnika po rozłożeniu mają właściwości hamujące syntezę cholesterolu - usuwają kwasy żółciowe, niezbędne do syntezy cholesterolu w wątrobie;
  • reguluje poziom glukozy we krwi - błonnik opóźnia przemianę węglowodanów poprzez częściowe blokowanie dostępu glukozy do krwi, co z kolei zmniejsza wydzielanie insuliny i pomaga w utrzymaniu stabilnego poziomu cukru we krwi;
  • błonnik pomaga eliminować z organizmu toksyny, kwasy żółciowe, metale ciężkie, a nawet substancje rakotwórcze;
  • chroni przed próchnicą - błonnik pokarmowy pobudza funkcje żucia, wydzielania śliny działającej ochronnie na zęby;
  • buforuje i wiąże nadmiar kwasu solnego w żołądku, wpływa na zwiększone wydzielanie soków trawiennych;
  • błonnik pobudza ukrwienie jelit przez mechaniczne drażnienie ścian jelita grubego, a także pobudza perystaltykę jelit.
Dieta niezwykle bogata w błonnik
Dieta niezwykle bogata w błonnik [10 zdjęć]

Polacy nie jedzą wystarczająco dużo błonnika. Przeciętnie dostarczamy go o połowę mniej niż powinniśmy,...

zobacz galerię

4. Błonnik pokarmowy - zawartość w pożywieniu

Błonnik pokarmowy występuje w kaszach, ryżu, owocach i warzywach. Błonnika nie zawierają żadne produkty pochodzenia zwierzęcego ani oleje i inne produkty tłuszczowe. Zasada jest taka, że im mniej przetworzone są produkty ze zbóż, tym więcej zawierają błonnika.

Produkt ilość Produkt ilość Produkt ilość
Ryż brązowy 8,7 Bułki pszenne 2,0 Ogórek zielony 0,5
Ryż biały 2,5 Chleb żytni pełnoziarnisty 6,1 Pomidor 1,2
Kasza gryczana 5,9 Płatki kukurydziane 7,6 Brokuły 2,5
Ziemniaki 1,5 Płatki owsiane 6,9 Marchew 3,6
Śliwki świeże 1,6 Otręby pszenne 42,4 Pietruszka liście 4,2
Pomarańcza 1,9 Sezam 9,1 Sałata 1,4
Jabłko 2,0 Słonecznik, nasiona 6,0 Seler,korzeń 4,9
Maliny 6,7 Migdały 12,1 Bób 5,8
Jeżyny 7,3 Paluszki 1,0 Fasola biała 15,7
Porzeczki czarne 7,9 Czekolada mleczna 0,7 Ryż z jabłkami 12,4
Suszone śliwki b/pestek 16,1 Sernik 0,8 Pizza z pieczarkami 1,4

Rekomendowane przez naszych ekspertów

Najbardziej aktywne w zwiększaniu masy stolca i przyspieszaniu perystaltyki jelit są produkty zbożowe z grubego przemiału:

  • 100 g otrąb wiąże 450 g wody
  • 100 g ziemniaków wiąże tylko 40 g wody
  • Należy pamiętać, aby błonnik w diecie był zwiększany stopniowo, gdyż zbyt duża dawka jednorazowa może wywołać problemy żołądkowe, bóle brzucha, wzdęcia - jeśli układ pokarmowy nie jest przyzwyczajony do diety bogatoresztkowej.

PYTANIA I ODPOWIEDZI LEKARZY NA TEN TEMAT

Zobacz odpowiedzi na pytania osób, które miały do czynienia z tym problemem:

Wszystkie odpowiedzi lekarzy

Pamiętajmy, że:

  • błonnik pokarmowy w nadmiarze może wywołać biegunkę, wzdęcia i ból brzucha;
  • przy niewystarczającej ilości wody (poniżej 2 litrów dziennie), błonnik wywoła zaparcia;
  • suplementy diety zawierające błonnik w zbyt dużych ilościach mogą na tyle zwiększyć swoją objętość, że utkną w przewodzie pokarmowym;
  • frakcje błonnika, które ulegają rozpuszczeniu w wodzie, częściowo ograniczają wchłanianie żelaza, cynku i wapnia;
  • nadmiar błonnika może obniżyć skuteczność tabletek antykoncepcyjnych, leków obniżających poziom cholesterolu i innych. Powinno zachować się 2-godzinny odstęp między posiłkiem bogstym w błonnik a podaniem lekarstwa.

Zawarty w diecie błonnik korzystnie wpływa na organizm człowieka, ponieważ nie tylko chroni, ale również pomaga leczyć wiele chorób cywilizacyjnych (otyłość, zaparcia, choroby układu sercowo-naczyniowego oraz nowotworów). Dlatego jeśli chcesz cieszyć się zdrowiem przez całe życie musisz spożywać pięć porcji warzyw i owoców dziennie, które nie tylko dostarczają błonnik, ale są bogate w witaminy.

Polecane dla Ciebie

Pomocni lekarze

Szukaj innego lekarza

Komentarze

Wysyłając opinię akceptujesz regulamin zamieszczania opinii w serwisie. Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie jest administratorem twoich danych osobowych dla celów związanych z korzystaniem z serwisu. Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o ochronie danych osobowych, podanie danych jest dobrowolne, Użytkownikowi przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych i ich poprawiania.
    Ważne tematy